تبلیغات
گلبانگ نور - كانون فرهنگی و هنری حضرت علی اصغر(ع)مسجدحاج رضا شهانق

گلبانگ نور - كانون فرهنگی و هنری حضرت علی اصغر(ع)مسجدحاج رضا شهانق
آذربایجان غربی : خوی - بلوار شهید مدرس كوچه شهید پورنصرالله

رهبر معظم انقلاب اسلامی سال ۱۳۹۷ را سال «حمایت از کالای ایرانی» نامگذاری کردند.

شعار سال 97 اعلام شد + متن بیانات رهبر انقلاب

به گزارش گروه سیاسی باشگاه خبرنگاران جوان، رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیامی به‌مناسبت آغاز سال ۱۳۹۷ هجری شمسی، با تبریک به همه هم‌میهنان و ایرانیان بویژه خانواده‌های معزز شهیدان و جانبازان، و نوجوانان و جوانانِ امیدآفرین و پیشران حرکت علمی کشور، و با آرزوی نوروزی شاد و شیرین و سالی پر از خیر و برکت، سال جدید را سال «حمایت از کالای ایرانی» نامگذاری کردند.

حضرت آیت الله خامنه‌ای در یک ارزیابی از فراز و نشیب‌ها، و تلخ و شیرین‌های سال ۹۶، این سال را «سال بروز عظمت و اقتدار و حضور ملت» خواندند و افزودند: در اوائل سال بیش از ۴۰ میلیون نفر از مردم در انتخابات ریاست جمهوری و شوراها، حضوری بسیار خوب، عظیم، خیره‌کننده و پرمعنا داشتند و این حضور در راهپیمایی روز قدس، راهپیمایی‌های ۹دی و برتر از همه در راهپیمایی تماشایی ۲۲ بهمن ادامه یافت.
ایشان، با اشاره به برنامه‌ریزی و تلاش ناکام دشمنان برای ایجاد ناآرامی در ماههای پایانی سال، راهپیمایی‌های خودجوش مردم در مقابل اغتشاشات را نشان‌‌دهنده حضور ملت بزرگ، بصیر، چالاک و آماده‌بکار ایران در همه میدان‌ها دانستند و گفتند: ملت ایران و حتی آن کسانی که دشمنان قصد داشتند اغتشاشات را به‌نام آنها تمام کنند، در مقابل اغتشاشگران ایستادند و با این حادثه، عظمت ملت ایران بیش از پیش روشن شد.
حضرت آیت الله خامنه‌ای، دستاورد دیگر جمهوری اسلامی در سال گذشته را «تبدیل تهدیدهای منطقه‌ای به فرصت» دانستند و گفتند: یکی از اهداف تهدیدهای منطقه‌ای، ضربه زدن به ایران بود اما جمهوری اسلامی نه تنها اجازه نداد تهدیدها به کشور آسیبی وارد کند بلکه آنها را به فرصت تبدیل کرد.
ایشان، تلاشهای انجام‌شده در جهت تحقق شعار سال ۹۶ یعنی «اقتصاد مقاومتی: تولید- اشتغال» را از دیگر نقاط مثبت و امیدوارکننده برشمردند و افزودند: کارهای خوبی برای تولید و اشتغال انجام و شعار سال تا حدودی عملی شد، البته کارهای زیادی نیز باقی مانده که باید تا تحقق کامل این شعار دنبال و انجام شود.
حوادثی همچون «سیل، زلزله، غرق‌شدن نفتکش، سقوط هواپیما و جان‌باختن عزیزان هموطن در آنها» از جمله حوادث تلخ سال ۹۶ بود که رهبر انقلاب اسلامی به آنها اشاره و خاطرنشان کردند: علاوه بر این حوادث، تداوم خشکسالی در برخی مناطق کشور و همچنین استمرار مشکلات معیشتی برخی قشرها از گذشته، از جمله مواردی است که همه باید برای رفع آنها تلاش کنند.
ایشان در بیان چشم‌انداز حرکت مردم و مسئولان در سال جدید، گفتند: بنده در شعارهای سال، معمولاً مسئولان را مخاطب قرار می‌دهم اما امسال، مخاطب، همه آحاد ملت از جمله مسئولان هستند و همه باید سخت، کار و تلاش کنند.
حضرت آیت الله خامنه‌ای مسئله اصلیِ امسال را نیز همچون سالهای قبل، مسئله اقتصاد و معیشت مردم خواندند و با تأکید بر «تولید ملی» به‌عنوان محور اساسی در حل مشکلات اقتصادی، افزودند: اگر تولید ملی با همت و پیگیری همگانی شتاب بگیرد، بسیاری از مشکلات معیشتی مردم و مسائل اشتغال و سرمایه‌گذاری حل خواهد شد و آسیب‌های اجتماعی کاهش زیادی خواهد یافت، بر همین اساس، نام و شعار امسال را «حمایت از کالای ایرانی» قرار داده‌ام.
رهبر انقلاب اسلامی، آحاد مردم و مسئولان را در حمایت از کالای ایرانی دارای نقش و وظیفه دانستند و افزودند: در سخنرانی روز اول سال، ابعاد مختلفی را از آنچه مردم و مسئولان باید در حمایت از کالای ایرانی انجام بدهند، تشریح خواهم کرد.
ایشان همچنین با سلام به محضر حضرت بقیة‌الله (عج) و درود به روح مطهر امام بزرگوار، همزمان‌شدن بهار طبیعت با بهار معنویت یعنی ماههای رجب، شعبان و رمضان‌المبارک را فرصتی برای رشد و رویش مادی و معنوی ملت خواندند.




[ چهاردهم اردیبهشت 97 ] [ 11:17 ق.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]

برترین‌ها: این روز‌ها که بازار دلار داغ است و لحظه به لحظه قیمت آن بالاتر می‌رود، جالب است بدانید کدام کشور‌های دنیا از دلار آمریکا استفاده می‌کنند.
 
کامبوج

انگکور وات (شهر معابد) یکی از شگفتی‌های دنیاست که در این کشور آسیای جنوب شرقی قرار دارد و همین کافیست که گردشگران زیادی را به سوی خود جذب کند. همچنین یکی از کشور‌هایی است که احتمالا نمی‌دانستید از دلار آمریکا استفاده می‌کند.
 
کدام کشورها از دلار آمریکا استفاده می‌کنند؟
 


پاناما

آیا می‌دانستید این کشور که آمریکای جنوبی و مرکزی را به هم وصل کرده از سال ۱۹۰۴ از دلار آمریکا استفاده می‌کند؟ در همین سال بود که این کشور از کلمبیا مستقل شد و ایالات متحده حق ساخت کانال را به دست آورد.

کدام کشورها از دلار آمریکا استفاده می‌کنند؟
 


باهاما

این مجمع الجزایر که بیش از ۷۰۰ جزیره بزرگ و کوچک دارد، علاوه بر واحد پول خودش یعنی دلار باهاما، از دلار آمریکا هم استفاده می‌کند.
 
کدام کشورها از دلار آمریکا استفاده می‌کنند؟
 


اتیوپی

واحد پول رسمی اتیوپی، بیر اتیوپی است، اما بسیاری از هتل‌ها و آژانس‌های مسافرتی و فروشگاه‌ها دلار آمریکا را هم قبول می‌کنند.

کدام کشورها از دلار آمریکا استفاده می‌کنند؟
 


زیمبابوه

این کشور آفریقای جنوبی در سال ۲۰۰۹ از یک سیستم چند ارزی شامل دلار آمریکا، یوان چین، رند آفریقای جنوبی و یورو استفاده می‌کرد. اما از سال ۲۰۱۶ شروع به چاپ پول خودش کرد که برابر با دلار آمریکاست و از هر دو می‌توان استفاده کرد.
 
کدام کشورها از دلار آمریکا استفاده می‌کنند؟
 


السالوادور

پول رسمی این کشور دلار آمریکا است.
 
کدام کشورها از دلار آمریکا استفاده می‌کنند؟
 


اکوادور

اکوادور در آمریکای جنوبی قرار دارد و از سال ۲۰۰۰ از دلار آمریکا استفاده می‌کند تا برای مردم آمریکای لاتین ارز مطمئنی فراهم کند.
 
کدام کشورها از دلار آمریکا استفاده می‌کنند؟
 


پالائو

پالائو، مجمع الجزایری شامل بیش از ۵۰۰ جزیره یک بهشت استوایی در اقیانوس آرام است. این کشور جمهوری با ایالات متحده همکاری نزدیکی دارد و کاملا به دلار آمریکا متکی است.
 
کدام کشورها از دلار آمریکا استفاده می‌کنند؟
 


یونان

واحد پول اصلی این کشور یورو است، اما دلار آمریکا هم کاملا پذیرفته شده است.
 
کدام کشورها از دلار آمریکا استفاده می‌کنند؟
 


جزایر ویرجین بریتانیا

این مجمع الجزایر آتشفشانی در کارائیب به ایالات متحده نزدیک‌تر از بریتانیا است، از این رو دلار آمریکا پول رسمی آن است.
 
کدام کشورها از دلار آمریکا استفاده می‌کنند؟



[ هفدهم اردیبهشت 97 ] [ 01:43 ب.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]
روزنامه هفت صبح - فرید عطارزاده: درباره 11 چهره مشهور سیاسی تاریخ معاصر که مدارک تحصیلی خود را از معتبرترین و سخت ترین دانشگاه های بین المللی دریافت کرده اند.

شاید تا چند سال قبل برای افکار عمومی چندان اهمیت نداشت مدرک تحصیلی مسئولان در چه سطحی است و از کدام دانشگاه ها گرفته شده است. همزمان با آغاز عطش مدرک گرایی در میان قشرهای جامعه و پدید آمدن غولی به نام کنکور و افزایش دانشگاه های رنگارنگ در کشور، ناگهان این موج بزرگ نیز به مسئولان رسید.

بالطبع مردمی که حداقل مدرک شان لیسانس بود و بسیاری از آنها عزم خود را برای گرفتن مدارک بالاتر نیز جزم کرده بودند، از مسئولان خود در رده های مختلف نیز انتظار داشتند مدارک بالاتر علمی داشته باشند.

شاید همین موضوع باعث شد در مدت کوتاهی با انبوهی از مدارک «دکترا» در میان مسئولان روبرو شویم که ناگهان به عنوان پیشوند بسیاری از مسئولان درآمدند و در مناسبات رسمی یا انتخابات ها، آقای «دکتر» به عنوان بخشی از نام ها درآمد. تا اینجای کار باز هم مشکلی نبود و همه چیز داشت طبق روال عادی خودش پیش می رفت.

از یک برهه زمانی به بعد اما این مدرک های دکترا برای افکار عمومی به شدت حساسیت زا شد. منظورمان آبان سال 1387 است که مجلس به دلیل جعلی بودن مدرک دکترای مرحوم علی کردان وزیر کشور وقت، او را استیضاح کرد. از آن زمان تاکنون «دکترا» به یک واژه حساسیت برانگیز برای افکار عمومی تبدیل شده و البته در تک و پاتک های سیاسی نیز همچنان هر چند وقت یک بار، یک جناح سیاسی یک یاز افراد جناح دیگر را مورد هدف خود قرار می دهد و مدرک او را زیر سوال می برد.

سوژه مطلب اما این موضوع نیست که حاشیه های پیرامون مدارک تحصیلی برخی مسئولان مختلف در چند سال گذشته را بررسی کنیم. این بار می خواهیم به نیمه پر لیوان نگاه کنیم. با پایان یافتن مذاکرات هسته ای به فهرستی از مسئولانی برمی خوریم که برخی از آنها دارای مدارک دکترا از دانشگاه های معتبری هستند. آنها علاوه بر این که توانسته اند اعتماد و تحسین مقام های عالی رتبه نظام را به دست آورند، سبب شده اند طرف های مذاکره کننده غربی به دانش بالای مسئولان ایرانی و سرسختی مذاکرات با ایرانی ها اعتراف کنند.

همین موضوع به سوژه هفت صبح تبدیل شد تا فهرستی از 11 چهره شاخص سیاسی و مدارک تحصیلی آنها را مورد بررسی قرار دهیم و رنکینگ بین المللی دانشگاه هایی که در آنها تحصیل کرده اند را جستجو کنیم.

خط کشی های سیاسی اصلاح طلبانه یا اصولگرایانه را هم کنار گذاشته ایم و تلاش کردیم بهترین رتبه های علمی را در آن قرار دهیم. از مرحوم حسن حبیبی تا علی اکبر صالحی. حتی سید حسین نصر که هر چند از ایران رانده شده است اما تاثیر دیدگاه هایش در برخی از سیاستمداران رده بالای کشورمان به وضوح وجود دارد. این افراد جزو نخبه های سیاسی ما محسوب می شوند و در برهه های زمانی مختلف، تاثیرگذار بوده اند. چه خط فکری آنها را قبول داشته باشیم، چه نداشته باشیم.

حسن حبیبی - دانشگاه سوربن

نخبگان سیاسی عصر ما

مرحوم حبیبی لقب اولین معاون رییس جمهوری را به عهده دارد که از زمان ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی آغاز شد و تا پایان دوره اول دولت هفتم نیز ادامه پیدا کرد. او دکترای جامعه شناسی و حقوق در دانشگاه سوربن خوانده بود؛ دانشگاهی که در این شاخه و رشته، رتبه 26 در دنیا را به خود اختصاص داده و بی جهت نیست حبیبی از جمله حقوق دانانی بود که پس از انقلاب ایران، پیش نویس قانون اساسی جمهوری اسلامی را با استفاده از قوانین اساسی سایر کشورها تهیه کرد.

گفته می شود او این فعالیت را پیش از انقلاب و همراه با گروهی در دوره حضور امام خمینی (ره) در پاریس انجام داده است. او با وجود قرار گرفتن در طیف هاشمی رفسنجانی و عهده دار بودن سمت معاونت ریاست جمهوری اما چهره ای معتدل و فرهنگی محسوب می شد که همواره تلاش می کرد خود را از خط کشی ها و دو قطبی های سیاسی دور نگاه دارد.

او با وجود حضور در سمت هایی مانند حقوق دان شورای نگهبان، عضویت در تشخیص مصلحت نظام و ... نیز تلاش می کرد از حاشیه سیاست به دور باشد و فعالیت های تحقیقاتی، نگارش کتاب و ... را انجام می داد.

در دوران دوری از سیاست هم جز چند مورد، ترجیح داد سکوت کند. شاید به همین دلایل است که در مراسم تشییع او گروه های مختلف سیاسی حضور داشتند. برای بسیاری از افراد، کاریکاتورهای فراوان مجله گل آقا از او در ذهن ها ثبت شده که مرحوم حبیبی در فضای نه چندان باز آن زمان با لبخند و سعه صدر از کنار آنها عبور می کرد. به نظر می رسد اثرات تحصیل در دانشگاه های معتبر در چنین مواقعی خودش را به خوبی نشان می دهد.


علی اکبر ولایتی - دانشگاه جان هاپیکینز

نخبگان سیاسی عصر ما

ولایتی را همه به عنوان یکی از دیپلمات های شاخص ایران می شناسند که در سال های اولیه انقلاب اسلامی تلاش های زیادی برای هدایت وزارت خارجه ایران کرد. او با 16 سال وزارت در سمت امور خارجه، رکورددار سکانداری در این وزارتخانه است. او از سال 1360 تا 1376، یعنی در اوج جنگ، فشارهای خراجی و غرض ورزی کشورهای مختلف، سخت ترین روزهای دیپلماسی خارجی را سپری کرد. او همچنان نیز به سیاست ورزی ادامه می دهد و در سمت مشاور امور خارجه رهبری مشغول به فعالیت است. 

تا مدت ها او جزو اصولگرایان سنتی شناخته می شد اما در سال های اخیر برخی جهت گیری ها و فعالیت های او سبب شده تا مورد انتقاد گروهی از اصولگرایان تندرو قرار گیرد. یکی از این موارد انتخابات سال 1392 بود که او با گروه اصولگرایان وارد انتخابات شد اما در روزهای آخر مناظره، با وارد کردن انتقادات سخت خود به نحوه سیاست ورزی سعید جلیلی در دوران مذاکرات هسته ای، به نوعی در کنار حسن روحانی قرار گرفت و شکست سختی را به نامزد شماره یک اصولگرایان وارد کرد.

او در حال حاضر نیز در تیررس انتقادات برخی اصولگرایان تندرو قرار دارد. نکته جالب در مورد مدرک تحصیلی او این است که یک پزشک است و دکترای تخصصی کودکان را از دانشگاه «جان هاپکینز» گرفته است. رنکینگ بین المللی این دانشگاه در حال حاضر 15 است.


علی شریعتی - دانشگاه سوربن

نخبگان سیاسی عصر ما

شریعتی علاوه بر شهرت زیادش که در انقلاب اسلامی بی تاثیر هم نبوده به دلیل کارنامه فعالیت هایش برای احیای مذهب و سنت در جامعه نیز شهرت داشت. این پژوهشگر دینی پس از قبول شدن در بورس تحصیلی، برای مدتی دست از فعالیت های سیاسی کشید و برای ادامه تحصیلات عالیه به فرانسه رفت.

اندکی بعد از رسیدن به پاریس به گروه فعالان ایرانی نظیر ابراهیم یزدی، ابوالحسن بنی صدر، صادق قطب زاده و مصطفی چمران پیوست و در سال 1341 سازمان نهضت آزادی ایران (بخش خارج از کشور) بنیان گذاشته شد.

دکتر شریعتی نگاه نو و خاصی به دین اسلام و به ویژه مذهب تشیع داشت و بر اساس این نگاه آرایی مطرح کرد که موافقان و مخالفان فراوان داشته و بحث های فراوانی در نقد این آرا صورت گرفته است. جریان های نزدیک به آیت الله مصباح نگاه او را حامل تحریف های مختلف نسبت به بنیان های شیعه دانسته اند. از آن سو نگاه های لیبرالی و پوپری به تشیع هم شریعتی را به دارا بودن دیدگاه های چپگرایانه متهم کرده اند. در هر صورت هیچ فردی نمی تواند منکر نقش و تاثیرگذاری او در بخش بزرگی از جوانان و تاریخ سیاسی ایران شود.

شریعتی دکترای جامعه شناسی و تاریخ ادبیات خود را از دانشگاه «سوربن» فرانسه گرفته بود. این دانشگاه در زمینه رشته های علوم انسانی رنکینگ جهانی 26 را به خود اختصاص داده است.


محمد نهاوندیان - دانشگاه جرج واشنگتن

نخبگان سیاسی عصر ما

نماد بخش خصوصی کشور در حدود دو سال است که به دولت کوچ کرده و به عنوان رییس دفتر حسن روحانی مشغول به کار است. محمد نهاوندیان کارشناسی ارشد اقتصاد و دکترای تخصصی اقتصاد خود را از دانشگاه جرج واشنگتن دریافت کرده است. این دانشگاه رتبه 200 را در رنکینگ بین المللی به خود اختصاص داده است. او یکی از نظریه پردازان اقتصادی کشور محسوب می شود و ارتباط نزدیکی با دولت روحانی دارد با تاکیدی شدید بر اقتصاد خصوصی.


محمد علی نجفی - دانشگاه ام آی تی

نخبگان سیاسی عصر ما

یکی دیگر از چهره های نزدیک به اصلاح طلبان که در دهه چهل در اکثر امتحانات دانش آموزی و کنکورهای آن دوران رتبه های اول و ممتاز را به خود اختصاص داده بود؛ چه در امتحانات نهایی کشوری، کنکور دانشگاه شریف و همینطور مسابقات ریاضی دانش آموزی.

او برای فوق لیسانس با بورسیه دانشجویان ممتاز راهی دانشگاه ام آی تی در بوستون شد اما با وقوع انقلاب به ایران برگشت و از رساله دکترای ریاضی خود دفاع نکرد.

روایت است که تمام نمرات او در حین تحصیل در آمریکا +a بوده است. او در پست هایی مثل وزیر آموزش و پرورش، وزیر آموزش عالی، معاون رییس جمهور، رییس سازمان برنامه و بودجه، رییس سازمان میراث فرهنگی و دبیر ستاد هماهنگی اقتصادی در دولت های مختلف به فعالیت مشغول بوده است.


جواد لاریجانی - دانشگاه برکلی

نخبگان سیاسی عصر ما

او یکی از پنج برادران لاریجانی است که معاون بین الملل و دبیر ستاد حقوق بشر قوه قضاییه و مدیر پژوهشگاه دانش های بنیادی است.

جواد لاریجانی تحصیلات حوزوی را در قم گذرانده و سپس در دانشگاه صنعتی شریف پذیرفته شد و در رشته مهندسی برق ادامه تحصیل داد. گفته می شود او پس از آن به آمریکا رفت و در دانشگاه برکلی کالیفرنیا تحصیلات عالی و تکمیلی خود را انجام داد؛ دانشگاهی که رتبه 8 در رنکینگ بین المللی را دارد. او مدت ها استاد دانشکده ریاضی دانشگاه شریف و دوره ای هم رییس این دانشکده بود. ریاست او بر دانشکده ریاضی دانشگاه شریف در دورانی است که ریاست دانشگاه بر عهده دکتر صالحی بود.


مصطفی چمران - دانشگاه برکلی

نخبگان سیاسی عصر ما

مصطفی چمران به عنوان فعال سیاسی - نظامی ایرانی و بنیانگذار ستاد جنگ های نامنظم در جنگ ایران و عراق شناخته می شود. او پیش از انقلاب 57 انجمن اسلامی دانشجویان آمریکا را پایه ریزی کرد، سپس به لبنان رفته و در آنجا به همراه امام موسی صدر سازمان امل را تشکیل داد. 

چمران از نخستین اعضای انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران بود. در مبارزات سیاسی دوران مصدق، از مجلس چهاردهم تا ملی شدن صنعت نفت حضوری فعال داشت. وی در روز 16 آذر 1332 در حمله گارد به دانشکده فنی دانشگاه تهران جزو معترضان به حضور نیکسون بود.

چمران از مسئولان نهضت مقاومت ملی و عضو جبهه ملی در دانشگاه تهران به شمار می آمد. او به همراه تنی چند از همفکرانش نهضت آزادی ایران در خارج از کشور را تاسیس کرد. با انقلاب در ایران پس از 21 سال به ایران برگشت و پس از آموزش نیروهای سپاه، از سوی مهندس بازرگان به معاونت نخست وزیری دولت موقت در امور انقلاب منصوب شد.

از دیگر کارهای مهم او ایجاد هماهنگی بین نیروهای ارتش، سپاه و نیروهای داوطلب مردمی در دوران آغاز جنگ بود...

مصطفی چمران در سی و یکم خرداد ماه 1360 در مسیر دهلاویه - سوسنگرد بر اثر اصابت ترکش خمپاره به پشت سرش به شهادت رسید. او پیش از انقلاب، دکترای خود در رشته الکترونیک و فیزیک پلاسما را از دانشگاه برکلی آمریکا دریافت کرده بود. رتبه این دانشگاه در رنکینگ بین المللی 8 است.


محمدرضا عارف - دانشگاه استنفورد

نخبگان سیاسی عصر ما

او در سال 1355 مدرک کارشناسی ارشد و در سال 1359 مدرک دکترای خود را در رشته برق از دانشگاه استنفورد گرفت؛ دانشگاهی که رتبه 4 رنکینگ جهانی را در اختیار دارد.

عارف در حال حاضر از لیدرهای اصلاح طلبان محسوب می شود و در عین حال از معتمدین نظام... با این وجود برخی گروه های اصلاح طلب او را جزو حلقه خود نمی دانند...

عارف تا پیش از سال 1373 در سمت هایی بر سر کار بود که با رشته تحصیلی خود مرتبط بود، مانند معاون شرکت مخابرات، استاد دانشگاه برق و کامپیوتر دانشگاه اصفهان و ...

از سال 1373 فعالیت های او جدی تر شد و از آن سال تا 1376 رییس دانشگاه تهران بود و از سال 1376 تا 1379 پست وزارت پست و تلگراف و تلفن را در دولت اصلاحات عهده دار بود و همچنین بین سال های 1379 تا 1380 پس از ادغام سازمان برنامه و بودجه و سازمان امور اداری و استخدامی، اولین رییس سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور بود.

او در دولت دوم اصلاحات معاون رییس جمهور شد. در انتخابات سال 1392 نیز به عنوان تنها نامزد اصلاح طلبان وارد میدان شد اما در نهایت به نفع روحانی کنار کشید. گفته می شود در حال حاضر او مشغول ساماندهی اصلاح طلبان برای انتخابات مجلس است.


حسین نصر - دانشگاه هاروارد

نخبگان سیاسی عصر ما

حسین نصر متولد سال 1312 در تهران و فرزند دکتر سید ولی الله نصر، نماینده مجلس و وزیر فرهنگ (1324-1255) و از طرف مادری نواده شیخ فضل الله نوری است. او در نوجوانی برای ادامه تحصیل به آمریکا رفت و پس از اخذ مدارک فوق لیسانس از دانشگاه ام آی تی و دکترای فلسفه و تاریخ علوم از دانشگاه هاروارد به ایران بازگشت.

دانشگاه هاروارد در میان دانشگاه های جامع رتبه دو بین المللی را دارد و در برخی رشته ها و گرایش های تخصصی دارای رتبه یک است. حسین نصر سمت های مختلفی از جمله معاونت دانشگاه تهران، اولین رییس دانشگاه آریامهر (صنعتی شریف)، رییس دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، بنیانگذار و رییس انجمن سلطنتی فلسفه ایران و ...به عهده داشته است. او تدریس فلسفه در کشورهای مختلفی مانند آمریکا، لبنان و ... را انجام می داد و از نظر فکری با گروه های چپ مانند سروش و ... زاویه داشت و جزو معاشرین مطهری و علامه طباطبایی محسوب می شد.

برخی سیاستمداران امروز مانند حداد عادل نیز جزو شاگردان او محسوب می شدند. یک اشتباه استراتژیک اما او را از صحنه ایران دور ساخت. او در سال های آخر حکومت پهلوی عهده دار ریاست دفتر فرح شد و پس از انقلاب، ایران را ترک کرد. نصر در حال حاضر استاد دانشگاه جرج واشنگتن است.


عباس آخوندی - دانشگاه رویال هالووی

نخبگان سیاسی عصر ما

با وجود آنکه او مدرک کارشناسی ارشد مهندسی راه و ساختمان خود را از دانشگاه تهران دریافت کرده اما پس از آن به انگلستان رفت و در کالج رویال هالووی لندن، در رشته اقتصاد سیاسی به ادامه تحصیل پرداخت و موفق شد مدرک دکترای خود را دریافت کند. این دانشگاه رتبه 118 در رنکینگ بین المللی را به خود اختصاص داده است.

او از همان ابتدا در سمت های مختلفی حضور پیدا کرد و گفته می شود یکی از ستون های اصلی در شکل گیری و تاسیس جهاد سازندگی بوده است. او همچنین با برخی علما و انقلابیون نیز نسبت فامیلی دارد.

آخوندی از سوی سید محمد بهشتی در اولین شورای مرکزی جهاد سازندگی به عنوان عضو شورا انتخاب شد و همچنین در جهاد سازندگی مسئولیت امور استان ها را برعهده داشت و پس از شروع جنگ تحمیلی مسئولیت پشتیبانی جبهه های جنگ را نیز بر عهده گرفت.

معاونت سیاسی وزیر کشور، مشاور بنیاد مسکن، مسئول مناطق سیل زده و ... از دیگر سمت های او بود. سال 88 او به عنوان مشاور میرحسین موسوی بود و به همین دلیل بسیاری از کارشناسان سیاسی پیش بینی می کردند او به عنوان وزیر راه و شهرسازی دولت یازدهم از مجلس رأی اعتماد نگیرد. با این وجود او توانست با کسب 159 رأی از 284 رأی، به وزارت راه و شهرسازی دولت روحانی راه پیدا کند.


علی اکبر صالحی

نخبگان سیاسی عصر ما

در حاشیه های چندین ساله مذاکرات هسته ای، چه در این دولت و چه در دولت قبل، شاید بتوان گفت نقش علی اکبر صالحی از همه پررنگ تر بوده است. مرد خوش سیمای هسته ای کشور به دور از همه حاشیه های سیاسی با لبخند اطمینان بخش خود همواره یکی از مهره های مورد اتکای ایران بوده و هست. او حتی در دولت قبل نیز که کشور درگیر فضای شدید و وهم آلود چند قطبی های سیاسی بود، برخلاف سیاستمداران دیگر، همکاری خودش با دولت را قطع نکرد.

راز او چیست که جایگاه ویژه ای در سه دولت متفاوت با سه رویکرد متفاوت داشته است؟

در دولت هفتم و هشتم او به عنوان نماینده دائم ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی منصوب شد و به مدت پنج سال تا دی 1382 در این سمت فعالیت کرد. صالحی در سال 1383 و همزمان با آغاز مذاکرات ایران با حضور حسن روحانی و سه کشور اروپایی در رابطه با برنامه هسته ای ایران، از سوی کمال خرازی، وزیر امور خارجه دولت هستم به عنوان مشاور وزیر در مسائل بین الملل منصوب شده و در برخی جلسات مذاکرات هسته ای حضور داشت.

نکته جالب آنجاست که پس از اعلام استعفای غلامرضا آقازاده از ریاست سازمان انرژی اتمی ایران در تیر ماه 1388، محمود احمدی نژاد که جزو منتقدان امضای پروتکل الحاقی آژانس بین الملل انرژی اتمی بود، صالحی را که شخص امضاکننده این پروتکل بود به عنوان جانشین آقازاده منصوب کرد.

او از سال 1389 تا 1392 نیز عهده دار وزارت امور خارجه دولت دهم و جانشین منوچهر متکی بود. پایان ریاست جمهوری احمدی نژاد اما پایان کار صالحی نبود و از سوی روحانی دوباره به عنوان ریاست سازمان انرژی اتمی ایران و معاونت رییس جمهور انتخاب شد.

پس از انتخاب جواد ظریف به عنوان وزیر امور خارجه و رییس تیم مذاکره کننده هسته ای ایران با گروه پنج به علاوه یک، علی اکبر صالحی نیز به عنوان کارشناس فنی تیم مذاکره کننده نقش اساسی در رسیدن به توافق داشت. 

راز این حضور مداوم و تاثیرگذار را شاید باید در رشته و دانشگاه تحصیلی او جستجو کرد. او در سال 1356 از دانشگاه MIT آمریکا دکترا در رشته مهندسی هسته ای را اخذ کرد؛ دانشگاهی که رنکینگ آن در زمینه رشته های مهندسی در دنیا شماره یک است و در جمع بندی های کلی نیز جزو 5 دانشگاه برتر دنیاست.

صالحی در دوره ای سیزده ساله نیز رییس دانشگاه صنعتی شریف بود. او که متولد نجف اشرف است با تسلط همزمانش بر زبان انگلیسی و جزییات فنی و هسته ای و آداب دیپلماسی، مرد در سایه هسته ای ایران است که در پشت سر ظریف، از بسیاری از پیچ های هسته ای عبور کرد. 

وزیر امور خارجه فرانسه در دیدار با ظریف در تهران در توصیف نقش صالحی گفته بود: «از آغاز ما فرمول آقای روحانی را مد نظر خود قرار دادیم و آن ذهنیتی که با هم شریک بودیم مبنی بر اینکه هسته ای غیرنظامی بله اما بمب اتمی نه. چون صحبت بمب اتمی بود. یکی یکی و دقیقا به همه اینها می پرداختیم و می خواهم واقعا از آقای صالحی (رییس سازمان انرژی اتمی ایران) که در این مذاکرات نقش سازنده ای داشتند، قدردانی کنم.»


مسئولان دیگر

به جز افراد بالا البته مسئولان دیگری هستند که در دانشگاه هایی خارج از کشور درس خوانده اند اما از لحاظ رنکینگ بین المللی در رده های بعدی قرار می گیرند. جواد ظریف دکترای مطالعات بین الملل خود را از دانشگاه دنور دریافت کرده و نکته جالب آنجاست که کاندولیراز رایس نیز از همان دانشگاه فارغ التحصیل شده است.

نخبگان سیاسی عصر ما

کمال خرازی فارغ التحصیل دکترای رشته مدیریت آموزی از دانشگاه هیوستون آمریکاست، برادرش صادق خرازی در سایت شخصی خودش نوشته که دانشجوی دکترا در دانشگاه دورهام انگلیس است. حسن غفوری فرد دکترای فیزیک هسته ای از دانشگاه کانزاس آمریکا دریافت کرده است. 

محمود واعظی وزیر ارتباطات نیز مقطعی برای تحصیل در کارشناسی ارشد در رشته مخابرات به دانشگاه ایالتی سن خوزه رفت، بعد از اتمام آن وارد مقطع دکترای رشته مهندسی مخابرات دانشگاه ایالتی اوبریانا شد که با پیروزی انقلاب در ایران از اتمام تحصیل و اخذ مدرک دکترا صرف نظر کرد و به ایران بازگشت.



[ سیزدهم اردیبهشت 97 ] [ 08:20 ب.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]

برترین ها: این روزها شاید او مهم ترین عضو کابینه روحانی باشد، این که عاقبت چه بر سر «تلگرام» می آید، شاید تا حدود زیادی آینده سیاسی آذری جهرمی را هم روشن کند. همو که پیش تر هم صادقانه گفته بود در تصمیم گیری برای «تلگرام» فقط یک رای دارد. اتفاقات اخیر بهانه ای شد که نقاط عطف «آذری جهرمی» را در این مطلب مرور کنیم؛ از شایعه «بازجو» بودنش تا اظهار نظرهایش درباره «تلگرام»

محمدجواد آذری جهرمی در سال ۱۳۶۰ در شهر جهرم به دنیا آمده و خانواده وی یک شهید و یک جانباز تقدیم جمهوری اسلامی کرده . او پس از پایان تحصیلات متوسطه وارد دانشگاه صنعت آب و برق وارد می شود و مدرک کارشناسی مهندسی برق قدرت را دریافت می کند. وی متأهل است و سه فرزند دارد.

بیوگرافی محمدجواد آذری جهرمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات

 

بازجو؟ نه! شایعه بود

محمدجواد آذری جهرمی در سن ۲۴ سالگی اولین فعالیت کاری خود را با عنوان کارشناس فنی وزارت اطلاعات در وزارت اطلاعات شروع کرد و در دوران فعالیت وی وزیر اطلاعات غلامحسین محسنی اژه‌ای بود و تا سال ۱۳۸۸ در این حوزه فعال بود.

همچنین از وی به‌عنوان بازجوی فنی از برخی زندانیان سیاسی نام‌برده می‌شود که او در خصوص این شایعه روز پنجشنبه ۲۶ مرداد ۹۶ در توییتر خود نوشت: هیچ‌گاه شغل بنده بازجویی یا مشاوره فنی آن یا تفتیش منازل نبوده است و این شایعه را رد کرد و آمادگی خود را برای جلسه حضوری باکسانی که گفته‌اند از آن‌ها بازجویی کرده، اعلام کرد.

بیوگرافی محمدجواد آذری جهرمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات

سوگلی کابینه؛ وزیر جوان

 در مردادماه ۱۳۹۶ محمدجواد آذری جهرمی را به‌عنوان وزیر پیشنهادی ارتباطات و فناوری اطلاعات در دولت دوازدهم به مجلس پیشنهاد شد و توانست اعتماد مجلس را جذب کند و به‌عنوان وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات انتخاب شد.

او اولین وزیر جوان جمهوری اسلامی ایران است که تاریخ تولد وی پس از پیروزی انقلاب اسلامی است و آیت‌الله سید علی خامنه‌ای در مورد انتخاب وی به‌عنوان وزیر با ابزار خرسندی از انتخاب یک «وزیر جوان»، خطاب به وی گفتند: «خداوند ان‌شاءالله کمکتان کند. ان‌شاءالله آمدنِ شما در دولت، تجربهٔ موفقی باشد. واقعاً تشنهٔ همین تلاش جوانانهٔ جوان‌ها هستیم.

نظرات آذری جهرمی درباره فیلترینگ تلگرام

- اما این که آیا تلگرام فیلتر می‌شود یا خیر؟ جواب این است که بله بالاخره وقتی گروه‌های سیاسی و افراد صاحب نظر در کشور اظهار نظر می‌کنند یعنی این که در مراجع سیاستگذار و تصمیم گیر کشور این مباحث مطرح است یعنی نمود مطالب جلسات در مظان افکار عمومی قرار می‌گیرد. این مسائل وجود دارد. اما خب باید طی یک جمع بندی باید به یک روال قانونی تبدیل شود.

- من هیچ‌گاه کانال شخصی در تلگرام نداشته ام. من اصولا به رسانه یک سویه اعتقاد ندارم. از روز اولی که شروع به فعالیت رسانه‌ای نوین کردم، صفحه‌ای در شبکه اجتماعی اینستاگرام راه‌انداختم و در توییتر هیچ گاه در تلگرام کانال نداشتم. چرا؟ چون برای من مسئول برخورداری از رسانه یک طرفه اثر گذار نیست.

- شبکه اجتماعی خود تولید کننده محتوا نیست بلکه این کاربرانش هستند که محتوا تولید می‌کنند. حالا ممکن است در شبکه اجتماعی داخلی کاربر محافظه‌کار باشد ولی اصل و ذاتش عوض نمی‌شود. برخی همین انتقادات داخلی را هم برنمی‌تابند، بنابراین تا ما سیاستمان را در برابر رسانه‌های نوین مشخص نکنیم همواره با این اختلاف مواجه خواهیم بود.

- ما به عنوان وزارت ارتباطات در حوزه ارتباط و فناوری اطلاعات، در زمینه ارتباطات تکلیفمان معلوم است. قانون گفته که شما به اپراتورها مجوز می‌دهید و اپراتورها زیر نظر شما باید کار کند. سروش از چه نهادی مجوز گرفته است؟ از ما مجوز گرفته؟ آی گپ مگر از ما مجوز گرفته است؟ اصلا اسنپ یا تپسی مگر از ما مجوز گرفته‌اند؟ قانون به ما ولایت بر سرویس‌های فناوری اطلاعات را ابلاغ نکرده است. کارگروه تعیین مصادیق حکم داده که توییتر در ایران نباید فعالیت کند. توییتر هم در ایران فعالیت نمی‌کند و حکم هم نداده من به عنوان شهروند ایرانی نمی‌توانم وارد توییتر شوم. این یک قاعده حقوقی مهم است و به شوخی به آن پرداختند ولی اگر این مسئله را ببینیم خیلی موضوعات دیگر هم حل می‌شود. نکته در این جاست که برخی با فیلتر شکن وارد توئیتر می‌شوند. آیا دور زدن فیلترینگ ممنوع است یا نه. برخی معتقدند که ممنوع است برخی هم معتقدند که چنین نیست. آن چیزی که برداشت است از ماده ۲۱ قانون جرائم رایانه‌ای که برخی تعبیر می‌کنند دور زدن فیلترینگ جرم است و برخی تعبیر می‌کنند جرم نیست. که البته من توضیح داده ام که اصلا فیلتر را دور نزده ام که مبتلا به این مسئله شده باشم. من از اینترنت بدون فیلتر استفاده می‌کنم با مجوز قانونی. اما این که عده‌ای از مسئولین از توئیتر استفاده می‌کنند، احتمالا بدلیل این است که به کارکردهای مثبت آن معتقدند.

- همواره این چالش وجود دارد که عده‌ای تلاش کنند محدودیت‌های اعمال شده توسط حاکمان را دور بزنند الی ماشاالله فیلترشکن در دنیا وجود دارد و فقط هم برای ما توسعه داده نشده است.




[ سیزدهم اردیبهشت 97 ] [ 08:15 ب.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]
وب‌سایت گجت نیوز - معصوم پور: کره شمالی یک کشور شرق آسیایی با وسعت 120 هزار و 538 کیلومتر مربع و جمعیت حدود 24 میلیون نفر است. این کشور بیش از 3 هزار و 800 کیلومتر مرز مشترک با همسایه‌های خود دارد و مهم‌ترین همسایه و دشمن آن‌ها نیز کره جنوبی است. سئول و پیونگ‌ یانگ از دهه 50 میلادی با هم اختلاف داشتند و در طول تاریخ درگیری‌های کوچک و بزرگی نیز میان آن‌ها به وجود آمده است. کره شمالی که با نام جمهوری دموکراتیک خلق کره شناخته می‌شود از جنوب با کره جنوبی و از شمال با چین همسایه است و در قسمت شمال شرقی خود نیز مرز کوچکی با روسیه دارد. در سال 1945، کره به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم شد و روسها، قسمت شمالی را در اختیار خود گرفتند و قسمت جنوبی نیز در تصرف آمریکایی‌ها بود.

مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!

بر اساس آمار منتشر شده، کره شمالی  حدود 700 هزار نیروی نظامی آماده رزم و 4 میلیون و 500 هزار نفر نیروی نظامی ذخیره در اختیار دارد و در رده‌بندی قدرتمندترین ارتش‌های دنیا، این کشور کمونیستی در رده 35 دنیا قرار گرفته است. در سوی دیگر، ارتش آمریکا به عنوان قدرتمندترین ارتش جهان شناخته می‌شود و با جمعیت بیش از 321 میلیون نفر، دارای 1 میلیون و 400 هزار نفر نیروی آماده به رزم و 1 میلیون و 100 هزار نفر نیروی نظامی ذخیره است.
 
مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!

ارتش خلق کره، نامی است که بر روی ارتش کره شمالی گذاشته شده است. این ارتش از 5 زیرشاخه تشکیل شده و طبق برخی آمار، بالاترین درصد خدمه مسلح را نسبت به کشورهای دیگر دارد. این آمار نشان‌دهنده‌ی این موضوع است که در کره شمالی از هر 25 نفر، یک نفر سرباز است. حتی یکی از کارشناسان مسائل سیاسی معتقد است که در کره شمالی، همه سرباز هستند و در صورت بروز جنگ، همه‌ی آن‌ها آماده‌ی رزم خواهند بود.

از زمانی که حکومت کمونیستی در کره شمالی برپا شد، این کشور همواره با کشورهای آمریکا، ژاپن و کره جنوبی در جنگ و مشاجره قرار داشت و این تقابل در بعضی از سال‌ها به تنش‌های شدیدی تبدیل شده است. امروز نیز ارتش کره شمالی تحت امر رهبر این کشور یعنی کیم جونگ اون در صدر اخبار دنیا قرار گرفته است. این ارتش شامل 5 زیرشاخه نیروی زمینی، هوایی، دریایی، عملیات‌های ویژه و توپخانه بوده و بودجه سالانه آن حدود 7 میلیارد دلار است.

اما در سوی مقابل، بودجه نظامی آمریکایی‌ها با بودجه نظامی تمامی ارتش‌های دنیا برابری می‌کند و اصلا قابل قیاس با بودجه کره شمالی نیست. واشنگتن، بودجه 600 میلیارد دلاری را برای بخش دفاعی و نظامی خود در نظر گرفته است؛ این در حالیست که دونالد ترامپ پس از انتخاب شدن به عنوان رئیس جمهور جدید ایالات متحده آمریکا، طرح افزایش 9 درصدی این بودجه را ارئه داده است. نیروهای نظامی آمریکا از پنج شاخه اصلی نیروی زمینی، نیروی هوایی، نیروی دریایی، تفنگداران دریایی و نگهبانان ساحلی تشکیل می‌شود. ارتش این کشور در جنگ‌های زیادی مانند جنگ جهانی دوم، جنگ ویتنام، جنگ کره، افغانستان و عراق حضور داشته و آمادگی و شرایط مبارزه کردن را در خود حفظ کرده است. رئیس جمهور آمریکا از طریق وزارت دفاع، فرماندهی این ارتش را در اختیار دارد و سیاست‌های نظامی آن را تعیین می‌کند. جدول زیر نشان‌دهنده‌ی میزان نیروها در بخش‌های مختلف ارتش آمریکا را بر طبق آخرین آمار نشان می‌دهد:
 
 مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!

مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی در بخش نیروی زمینی

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های ارتش کره شمالی این است که سربازها در پادگان همیشه آماده هر نوع عملیاتی هستند. علاوه بر سربازهای آماده به رزم و سربازهای ذخیره، این کشور کمونیستی دارای مردمی است که دوره نظامی می‌بینند تا در صورت لزوم به ارتش ملحق شوند. تا پایان سال 2014 میلادی، حدود 12 میلیون شهروند کره شمالی که عمدتا هم جوان هستند، دوره آموزشی سربازی را طی کردند تا در مواقع اضطراری به خدمت ارتش دربیایند.

مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!

نیروی زمینی ارتش کره شمالی، در قالب 20 سپاه شامل 60 لشگر و تیپ پیاده، 25 تیپ مکانیزه، 15 تیپ زرهی، 25 تیپ نیروی ویژه و 30 تیپ توپخانه تشکیل شده و حداقل 90 هزار نیروی ویژه در آن فعالیت می‌کنند. گفته می‌شود که ارتش آمریکا در صورت حمله به کره شمالی از طریق مرز کره جنوبی، برای رسیدن به پیونگ یانگ با وجود فاصله کم، باید از پس 600 هزار نفر نیروی رزمی فعال در 120 تیپ و لشگر بربیاید. این در حالیست که کره شمالی با اقتصاد بسیار ضعیفی روبروست و حتی برای تامین غذای مردم خود، ناچار به وارد کردن مواد غذایی از چین شده است؛ بنابراین داشتن چنین ارتش پرجمعیتی نسبت به جمعیت کل کشور و بودجه دفاعی 7 میلیاردی برای بودجه سالانه کل 40 میلیارد دلار از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر نیست.

گفتن اینکه کره شمالی به طور دقیق چه میزان سلاح دارد و از چه تجهیزاتی استفاده می‌کند کمی سخت است؛ چرا که کره شمالی، کشور ایزوله‌ای است که کمتر اطلاعاتی به خصوص در مسائل سیاسی و نظامی از آن درز می‌کند و تنها می‌توان بر اساس حدس و گمان و تصاویری که گاه و بیگاه منتشر می‌شود و البته لیست خریدهای خارجی این کشور کمونیستی، در این مورد صحبت کرد.

کره شمالی از تجهیزات ساخت روسیه، چین و ساخت داخلی استفاده می‌کنند و از این نظر شباهت زیادی به کشور ما دارند؛ چرا که آن‌ها به طور گسترده‌ای دست به مهندسی معکوس تسلیحات چینی و روسی زده‌اند. همان‌طور که گفته شد، این کشور کمونیستی از توان مالی بالایی برخوردار نیست و به همین دلیل توانایی خرید تجهیزات مدرن روسیه و چین را ندارد. بسیاری از تسلیحاتی که در خدمت ارتش کره شمالی هستند به دهه‌های 50 تا 70 میلادی مربوط می‌شوند. در واقع این موضوع اصلی‌ترین مشکل ارتش کره شمالی است که با وجود برخورداری از ارتش پرجمعیت و آماده به رزم، توان استفاده از تجهیزات مدرن و باکیفیت را ندارد.

در آن سوی میدان، نیروی زمینی ارتش آمریکا با داشتن بیش از یک میلیون پرسنل و نیروی نظامی جزو بزرگ‌ترین ارتش‌های دنیاست. این نیرو از 12 مرکز فرماندهی شامل آموزش و دکترین، توسعه و امکانات و آمادگی، ارتباطات و مخابرات، اطلاعات و امنیت، خدمات بهداشتی، پژوهش جنایی، مدیریت ترافیک نظامی، فرماندهی نظامی ناحیه، ارتش مستقر در اروپا، ارتش‌های هشت‌گانه، آکادمی‌های نظامی و کلمبیا (با هدف تامین امنیت پایتخت آمریکا) تشکیل شده است. همچنین آمریکایی‌ها بر خلاف کره شمالی دارای مجهزترین و پیشرفته‌ترین ارتش دنیاست و تجهیزات مورد استفاده در ارتش این کشور همگی جزو مدرن‌ترین تسلیحات جهان هستند.

مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!

در حال حاضر، ارتش کره شمالی از تسلیحات قدیمی مانند تپانچه‌ تایپ 64 و تایپ 66 ساخت 1903 و 1933 شوروی که اکنون در داخل کره شمالی تولید می‌شود و مسلسل‌های دستی جنگ جهانی دوم مانند پی پی اس 41 و 43 استفاده می‌کنند. سلاح تهاجمی مورد استفاده در ارتش این کشور، ای کی 47 کلاشینکف روسی است و البته از اسلحه ای کی 74 نیز استفاده می‌شود. مسلسل آر پی کا و سلاح تک تیراندازی دراگانوف از دیگر تسلیحاتی هستند که در اختیار ارتش کره شمالی قرار دارند. کره‌ای‌ها اکنون در زمینه تولید سلاح‌های سبک و نیمه سبک پیاده نظام به روش مهندسی معکوس به خودکفایی کامل رسیده و سلاح‌های کلاشینکف، مسلسل آر پی کا، مسلسل سنگین دوشیکا، مسلسل آر پی دی و نسخه بومی ام 16 ای آمریکایی (نسخه چینی این سلاح) را در داخل کشور تولید می‌کنند.

کره شمالی حدود 6 هزار تانک و 3 هزار نفربر نظامی در اختیار دارد که با این تعداد می‌تواند هرجایی را با خاک یکسان کند. یادآور می‌شویم که ارتش اسرائیل در حمله سال 2006 به حزب‌الله لبنان تنها از 200 تانک استفاده کرده بود. آن‌ها همچنین از 2 هزار و 250 قبضه سلاح خودکششی، 4 هزار و 300 توپ جنگی و 2 هزار و 400 موشک سطح به سطح، زمین به هوا و دریا بهره می‌برند. تانک تی 54، مهم‌ترین تانک رزمی ارتش این کشور محسوب می‌شود که در بیشتر دنیا از دهه 70 میلادی کنار گذاشته شده و شاید کره شمالی تنها کشوری باشد که از این نوع تانک‌ها استفاده می‌کند. البته کره‌ای‌ها در سال 2002، تانک جدیدی را با نام پوک پونگ هو به خدمت ارتش در آورده که دارای توپ 125 میلی‌متری با گلوله‌گذاری خودکار بوده و از زره ترکیبی بهره می‌برد. سامانه کنترل آتش و مسافت‌یاب لیزری این تانک مشابه تی 72 اس است.

مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!

ارتش آمریکا نیز دارای نزدیک به 9 هزار تانک، 41 هزار خودروی زره‌پوش جنگی، نزدیک به 2 هزار توپ خودکششی، هزار و 300 توپخانه متحرک و هزار و 350 سیستم پرتاب موشک است. تانک‌های آمریکایی‌ها از نوع تانک‌های مدرن آبرامز هستند و یکی از برنامه‌های فعلی ارتش آمریکا، به‌روزرسانی آبرامز به مدل M1A3 است.

بنا بر گزارش‌های منتشر شده، کره شمالی بین 6 تا 8 هزار توپخانه در اختیار دارد که کابوسی برای هر کشوری در دنیا حتی آمریکا خواهد بود. همچنین رسانه‌های غربی پیش‌بینی می‌کنند که این کشور کمونیستی دارای 2 هزار تا 3 هزار و 500 خمپاره‌انداز زمین به زمین و 3 هزار موشک‌انداز باشد که حتی قابلیت شلیک به نیویورک در شرق آمریکا را نیز دارند. ارتش کره شمالی بیشتر روی راکت‌اندازها تمرکز دارد تا روی توپخانه و تمامی توپ‌های آن‌ها ساخت شوروی و یا چین هستند. آن‌ها حداقل از 4 هزار راکت‌انداز 107 میلی‌متری مینی کاتیوشا تحت لیسانس چین استفاده می‌کنند و تعداد نامشخصی راکت‌انداز 122 میلی‌متری م گراد (نسخه‌های داخلی)، 200 لانچر پرتاب راکت 240 میلی‌متری ساخت دهه 50 شوروی، 200 لانچر راکت 200 میلی‌متری ساخت دهه 50 شوروی، 500 لانچر راکت 122 میلی‌متری م گراد ساخت دهه 60 و 70 شوروی و در مجموع حدود 2 هزار تا 3 هزار و 500 راکت‌انداز در کالیبرهای مختلف در اختیار نظامیان کره شمالی قرار دارد. همچنین آن‌ها، راکت 300 میلی‌متری ان کا 09 را با سامانه هدایت و برد 200 کیلومتری، به خدمت ارتش خود درآورده‌اند. مهم‌ترین موشک‌های کره شمالی نیز موسودان با برد بیش از 2 هزار و 500 مایل و تائپودونگ 1 و 2 با بردهای 4 هزار و 200 و 6 هزار و 200 مایل هستند.

در سمت ارتش آمریکا، توپ‌های هویتز 155 میلی‌متری M777 که از سال 2005 وارد خدمت شده، یکی از مهم‌ترین آتش‌بارهای میدانی این ارتش به شمار می‌رود. این توپ‌ها را حتی می‌توان درون یک هواپیمای C130 یا V22 قرار داد و به عنوان پشتیبانی هوایی استفاده کرد. اصلی‌ترین آتش‌بارهای خود کششی آمریکایی‌ها را از دهه 70 به بعد، آتش‌بارهای ام 109 تشکیل می‌دهد. آن‌ها به توپخانه‌های خود نیز بسیار اهمیت می‌دهند و از آتش‌بارهای موشکی M142 استفاده می‌کنند که توانایی حمل و شلیک 6 راکت 227 میلی‌متری را با دقت بسیار بالا دارند. MGM-140 نیز آتش‌بار میان‌برد تاکتیکی ارتش آمریکاست که با راکت‌های 610 میلی‌متری و برد 160 کیلومتری، دقت و قدرت آتش مناسبی دارد. در مجموع، ارتش آمریکا دارای هزار و 300 آتش‌بار موشکی است.

مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!
 
 
مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی از نظر نیروی هوایی

در سال‌های اخیر، نیروی هوایی ارتش کره شمالی مانند نیروی زمینی و یگان‌های موشکی این کشور توسعه پیدا نکرد. با این حال نیروی هوایی کره شمالی با برخورداری از 452 فروند جنگنده، 100 فروند هواپیمای ترابری، 169 فروند هواپیمای آموزشی و 220 فروند هلیکوپتر، به عنوان یکی از قدرت‌های هوایی آسیا شناخته می‌شود. در مجموع به نظر می‌رسد که این کشور کمونیستی در نبردهای هوایی ضعف داشته باشد و بعید است که بتواند مقاومت چندانی را از خود نشان دهد. هواپیماهای میگ ساخت شوروی، بخش اعظم ناوگان هوایی ارتش کره شمالی را به خود اختصاص می‌دهد. خلبانان کره‌ای نیز از نظر آمادگی رزمی در جایگاه پایینی قرار دارند. این نیرو در حال حاضر شامل 6 لشگر پروازی، 4 لشگر دفاع هوایی و 2 لشگر لجستیکی و آموزشی است. یکی از دلایل تلفات بالای کره شمالی در جنگ کره این بود که نیروی هوایی آمریکا و کره جنوبی در این جنگ با بمباران‌های متوالی، نیروهای زمینی کمونیستی را تار و مار می‌کردند و نیروی هوایی کره شمالی توان مقابله با آن‌ها را نداشت.

آموزش خلبانان در کره شمالی نیز با سبک پروازی شوروی انجام می‌شود. در این روش، خلبان رهگیر به طور کامل در زمان پرواز، تحت هدایت رادار زمینی است و تمامی دستورات را از افسر رادار می‌گیرد و به همین دلیل هیچ ابتکار و آزادی عملی در هنگام ماموریت ندارد. ساعات پرواز خلبانان کره‌ای نیز بسیار اندک است و مجموع این مسائل باعث می‌شود که شکست کره شمالی در نبرد هوایی تقریبا قطعی باشد.

مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!

در جدول زیر لیست تجهیزات و هواپیماهای خط هوایی ایرا کره که تنها خط هوایی کره شمالی است را مشاهده می‌کنید:
 
 مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!
 مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق! 

نیروی هوایی کره شمالی از موشک‌های هوا به هوای روسی آر 13، آر 23، آر 27، آر 60 و انواع موشک‌های چینی پی ال بر روی هواپیماهای شکاری خود استفاده می‌کند. سامانه پدافند هوایی این نیرو نیز از آتش‌بارهای روسی سام تشکیل شده است و یکی از انبوه‌ترین سامانه‌های پدافند هوایی جهان است؛ البته این قسمت نیز مانند سایر بخش‌های ارتش کره شمالی از فناوری‌های قدیمی و مربوط به دهه 70 بهره می‌برد.

در آن سوی نبرد، نیروی هوایی آمریکا دارای به‌روزترین، مجهزترین و قدرتمندترین تسلیحات دنیاست. این نیرو اکنون بزرگ‌ترین نیروی هوایی جهان است و با 10 مرکز فرماندهی شامل فرماندهی هوافضایی، پشتیبانی، سیستم‌های نیروی هوایی، آموزش، ترابری، هوایی استراتژیک، هوایی آلاسکا، نیروی هوایی ذخیره، سرویس اطلاعات نیروی هوایی و آکادمی، از ساختار قدرتمندی بهره می‌برد. شمار کل پرنده‌های جنگی نیروی هوایی آمریکا، بیش از 13 هزار فروند گزارش شده که شامل 2 هزار و 400 جنگنده، 2 هزار و 800 هواگرد ثابت‌بال ویژه حمله هوایی، 5 هزار و 800 هواپیمای ویژه حمل و نقل، 2 هزار و 800 هواپیمای آموزشی، 6 هزار هلیکوپتر و هزار هلیکوپتر جنگنده می‌شود.

برخی از تسلیحات نیروی هوایی آمریکا
 
 مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!
 
بدون شک، اف 22 بهترین جنگنده حال حاضر جهان است. این هواپیمای خوش ساخت آمریکایی، قابلیت شکستن دیوار صوتی، رادارگریزی کامل و حمل موشک‌های کروز را دارد که البته این‌ها بخش کوچکی از توانایی‌های اف 22 هستند. نیروی هوایی آمریکا برای ساخت هر یک از این جنگنده‌ها، حدود 150 میلیون دلار هزینه کرده و هزینه کلی تولید ناوگان جنگنده‌های اف 22 آمریکا حدود 65 میلیارد دلار برآورده شده است. تولید جنگنده‌های اف 22 در سال 2009 به دلیل هزینه‌های زیاد متوقف شد.

مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!
 
 
مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی در بخش نیروی دریایی

نیروی دریایی کره شمالی، یک نیروی کاملا دفاعی است و معمولا در محدوده 50 کیلومتری سواحل کره شمالی به عملیات می‌پردازد. این نیرو، کوچک‌ترین نیروی نظامی کره است و مانند سایر بخش‌ها، از تسلیحات قدیمی و از رده خارج شده استفاده می‌کند. منابع غربی در سال 2007 میلادی، آماری را در مورد نیروی دریایی کره شمالی منتشر کرد و بر اساس آن، این نیرو دارای 46 هزار نفر پرسنل و 750 شناور سطحی و زیرسطحی است. پایگاه گلوبال فایرپاور نیز امتیاز 967 را به نیروی دریایی این کشور اختصاص داده است. بر اساس آمار این سایت، نیروی دریایی ارتش کره شمالی دارای 3 ناوچه، 70 زیردریایی، 23 مین دریایی و 211 هواناو است. قدرت کره شمالی در بخش دریایی بر روی شناورهای زیرسطحی یا همان زیردریایی‌ها متمرکز شده و پیونگ یانگ، بارها موشک‌های سطح به سطح دریاپایه را از زیردریایی‌های خود به اهدافی در دریای ژاپن شلیک کرده است.

بیشتر زیردریایی‌های کره شمالی از کلاس سانگ هستند و 40 فروند از این زیردریایی تولید شده است. این نوع زیردریایی‌ها در واقع یک مینی زیردریایی هستند که تنها 34 متر طول و 275 تن وزن دارند و به اندازه‌ای کوچکند که حتی اتاق اژدر هم ندارند و تنها محموله آن دو اژدر درون لوله است. همچنین 22 فروند زیردریایی کلاس رموو ساخت دهه 50 شوروی با وزن 1830 تن و 8 لوله پرتاب اژدر 533 میلی‌متر، 10 زیردریایی یونو با وزن 130 تن و طول 22 متر و 10 زیردریایی کلاس گلفت ساخت دهه 50 شوروی با 2700 تن وزن از دیگر زیردریایی‌های ارتش کره شمالی است. در مجموع، تعداد زیردریایی‌های کره شمالی چشمگیر است اما سطح فناوری آن‌ها به دهه 50 میلادی برمی‌گردد و همین مسئله، قدرت نیروی دریایی این کشور را کاهش می‌دهد.

مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!

آمریکایی‌ها در بخش نیروی دریایی هم بزرگ‌ترین نیروی جهان را دارند؛ تا اندازه‌ای که وزن ناوگان نبرد این نیرو از مجموع نیروی 13 کشور بعد از خود بیشتر است. نیروی دریایی آمریکا همچینن بزرگ‌ترین ناوگان ناوهای هواپیمابر را با 11 ناو در حال خدمت و یک ناو در حال ساخت دارد. این نیرو در مجموع از 330 هزار نفر پرسنل در حال خدمت، 102 هزار نفر پرسنل ذخیره، 286 کشتی فعال و بیش از 3 هزار و 700 هواپیما بهره می‌برد. همچنین 72 زیردریایی، 62 ناوشکن، 13 کشتی دفاعی ساحلی و 11 مین دریایی در نیروی دریایی این کشور آماده به خدمت هستند.

ناو هواپیمابر نیمیتز، ناو هواپیمابر دوایت آیزنهاور، ناو هواپیمابر کارل وینسون، ناو هواپیمابر تئودور روزولت، ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن، ناو هواپیمابر جرج واشنگتن، ناو هواپیمابر جان سی استنیس، ناو هواپیمابر هری اس ترومن، ناو هواپیمابر رونالد ریگان، ناو هواپیمابر جرج اچ دبلیو بوش، ناو هواپیمابر جرالد آر فورد، ناو هواپیمابر جان اف کندی، ناو هواپیمابر انترپرایز، کشتی‌های تهاجمی آبی – خاکی واسپ، اسکس، کرسارژ، باکسر، آیوجیما، بلوریج و ماونت ویتنی و همچنین ناوشکن‌های زاموالت، مایکل مورفی، اسپرانس، ویلیام پی لورنس و وین ای میر از جمله کشتی‌ها و ناوهایی هستند که در نیروی دریایی ارتش آمریکا مورد استفاده قرار گرفته است.

مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!
 
 
مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی از نظر قدرت هسته‌ای

کره شمالی از نظر فناوری، کشور عقب‌افتاده‌ای است اما تسلیحات هسته‌ای، مهم‌ترین سلاح در زرادخانه‌های این کشور محسوب می‌شود. در واقع هرگاه نام کره شمالی به گوش می‌رسد، اولین چیزی که به ذهن خطور می‌کند، بمب‌های اتمی این کشور کمونیستی است. با این حال، دشمنان کره شمالی باید این موضوع را در نظر داشته باشند که آن‌ها علاوه بر سلاح هسته‌ای، مجهز به ده‌ها هزار تسلیحات سنگین هستند که می‌تواند برای هر کشوری خطرناک باشد. با وجود فقر اقتصادی، دولت کره شمالی هزینه‌های سرسام‌آوری را خرج تسلیحات هسته‌ای و موشکی خود کرده است. نخستین آزمایش هسته‌ای کره‌ای‌ها در سال 2006 انجام شد و آن‌ها دومین آزمایش هسته‌ای خود را در سال 2009 انجام دادند که گفته شده با شکست همراه بوده است. این پایان کار نبود و سومین آزمایش نیز در سال 2013 میلادی انجام شد. آمار دقیقی در مورد تعداد تسلیحات هسته‌ای کره شمالی وجود ندارد اما پیش‌بینی می‌شود که 6 یا 7 زرادخانه مهم تسلیحات هسته‌ای در این کشور وجود داشته باشد.

مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!

برخی از منابع معتقدند که موشک‌های کره شمالی قابلیت حمل کلاهک‌های اتمی را ندارند اما برخی منابع غربی می‌گویند که موشک‌های رودونگ و پائونودنگ کره شمالی از نظر تئوری توانایی حمل کلاهک اتمی را دارند. همچنین کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی در سال 2015 از دستیابی این کشور به بمب هیدروژنی خبر داد و یک ماه بعد آن را آزمایش کرد که مشخصه آن، زمین‌لرزه‌ای به بزرگی 5.1 ریشتر در 19 کیلومتری شمال شرقی سونگ جیبائگام در کره شمالی بود. توپخانه‌های سنگین و موشک‌های بالستیک از دیگر توانمندی‌های ارتش این کشور است.

در سوی مقابل هم تسلیحات هسته‌ای، مرگبارترین بخش زرادخانه آمریکا را تشکیل می‌دهد. طبق آخرین آمار، آمریکایی‌ها صاحب 7 هزار و 500 کلاهک هسته‌ای هستند که بیش از هزار مورد از آن‌ها در حالت آماده عملیات قرار دارند. در واقع آمریکا اولین و تنها کشوری است که در یک جنگ واقعی از سلاح هسته‌ای استفاده کرده و در جریان جنگ جهانی دوم دست به بمباران اتمی شهرهای هیروشیما و ناکازاکی ژاپن زد. آن‌ها همچنین دارای موشک‌های بالستیک قاره‌پیمای خشکی‌پایه LGM-30 هستند که از دهه 70 تاکنون در حالت عملیاتی قرار دارند. ارتش آمریکا، ناوگانی متشکل از 450 مینوت‌من را در اختیار دارد که تا سال 2018 آن را به 400 عدد کاهش خواهد داد.

مقایسه قدرت نظامی آمریکا و کره شمالی ؛ نبرد هسته‌ای غرب و شرق!
 
 
نتیجه‌گیری

ارتش کره شمالی از نظر کمیت، بسیار بزرگ و رعب‌آور است و تسلیحات هسته‌ای آن‌ها نیز بزرگ‌ترین تهدید برای دشمنان به شمار می‌رود؛ اما این کشور شرق آسیایی به دلیل مشکلات تحریم و کمبود منابع مالی از تجهیزات مدرن محروم شده و تمامی تسلیحات آن‌ها از رده خارج شده هستند.
 
در واقع چیزی که کره شمالی را به یک دشمن ترسناک برای کشورهایی چون آمریکا و کره جنوبی تبدیل کرد، توان بالستیک و اتمی آن است و دیگر هیچ. در سوی دیگر میدان، این یک واقعیت است که آمریکا قدرت برتر نظامی دنیاست اما دخالت‌های این کشور غربی در منطقه می‌تواند آتش یک جنگ خطرناک را شروع کند؛ جنگی که احتمال آن با این شرایط پیش آمده، اصلا دور از ذهن نیست. امیدواریم روزی فرا برسد که هیچ جنگی در دنیا نباشد و هیچ انسان بی‌گناهی در جنگ‌هایی که سیاستمداران آن را به راه انداخته‌اند کشته نشود.

جدول مقایسه کلی دو کشور از نظر Global Firepower در سال 2016




[ دوم اردیبهشت 97 ] [ 01:10 ب.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]

مروری گذرا بر تاریخچه ملی شدن صنعت نفت

برترین ها: تصویب قانون ملی شدن صنعت نفت ایران در روز ‎ 29اسفندماه سال ‎1329، نقطه عطفی در تاریخ سیاسی، اقتصادی و مبارزات مردم ایران برای نجات سرمایه های ملی این مرز و بوم از دست بیگانگان به شمار می رود.

زمانی كه اولین چاه نفت در ایران در بیش از یكصد سال قبل در منطقه مسجد سلیمان در استان خوزستان توسط یك شركت انگلیسی كشف شد ، دولت وقت ایران هیچ آگاهی و دركی از این اتفاق مهم نداشت. اما كاشفان آن به خوبی می‌دانستند به چه ثروتی در ایران دست یافته‌اند و پایه‌های استعمار خود در ایران را با قراردادهای استثماری استخراج، تولید و فروش نفت خام ایران بنا نهادند.

شركت های خارجی سال ها سرمایه مردم ایران را به تاراج بردند و دولت های وقت ایران هیچ گونه تلاش و توجهی برای احقاق حقوق مردم انجام ندادند.

دكتر 'محمد مصدق ' بزرگمرد تاریج سیاسی و اقتصادی ایران حركت بزرگی را در كشور آغاز كرد كه سنگ بنای تفكر اقتصاد 'بدون نفت' بود.



وی در شهریورماه 1320 و سقوط رضاخان ، در انتخابات دوره چهاردهم مجلس وقت، بار دیگر به مجلس راه یافت.

شرایط بین المللی در این دوره، به نحوی بود كه كشورهای مختلف به ویژه روسیه، انگلیس و آمریكا با پیشنهادهایی به دولت ایران، خواستار كسب امتیاز نفتی بودند و از آنجا كه انگلیس، امتیاز بهره برداری از منابع نفت جنوب كشور را در اختیار داشت، روسها درصدد كسب امتیاز منابع نفتی شمال و آمریكایی ها نیز به دنبال امتیاز نفت، در ایران بودند.

دكتر مصدق كه رهبری گروهی متشكل از ‎ 16تن از نمایندگان مجلس چهاردهم را برعهده داشت، در خصوص واگذاری امتیاز نفت به خارجی ها گفت: 'به بهانه اینكه به یك كشور نفت داده شده است، نباید به هیچ كشور دیگری امتیاز داد چرا كه این دور باطل تمامی نخواهد داشت.'

مصدق در دوارن مبارزات خود برای ملی كردن صنعت نفت، بارها بر این نكته تاكید داشت كه ایرانیان باید خود منابع نفتی كشورشان را اداره و بهره برداری كنند.

دكتر مصدق برای مقابله با فشار شوروی برای گرفتن امتیاز نفت شمال ایران، قانونی را در این دوره مجلس به تصویب رساند كه دولت از مذاكره در مورد امتیاز نفت تا زمانی كه نیروهای خارجی در ایران هستند، منع می‌شد.

حركت ملی شدن صنعت نفت در شرایطی شكل گرفت كه ایران بزرگترین تولیدكننده نفت خام خاورمیانه بود و پس از آمریكا، ونزوئلا و شوروی سابق؛ چهارمین تولیدكننده معتبر نفت خام دنیا محسوب می شد. در آن دوران، كل تولید نفت خام ایران، ‎ 32میلیون تن در سال معادل بیش از یك سوم مجموع تولید نفت خام خاورمیانه (‎ 90میلیون تن در سال ) بود. از سوی دیگر، ایران ‎ 90درصد نفت خام مورد نیاز اروپای غربی را در آن دوران تامین می كرد.



بدنبال تلاش های دكتر مصدق برای نجات سرمایه های كشور از دست بیگانگان، دربار پهلوی اجازه نداد وی در دوره پانزدهم مجلس ، به مجلس راه یابد. در این دوره هدف عوامل وابسته به انگلیس این بود كه قرارداد سال 1933 دوره رضاشاه را به دست دولت ساعد مراغه‌ای و با تصویب مجلس تنفیذ كنند. اما بر اثر فشار افكار عمومی مقصود انگلیسی‌ها تأمین نشد و عمر مجلس پانزدهم به‌سر رسید.

لذا، نارضایتی انگلیس از حركت ملی شدن صنعت نفت و تلاش برای برهم زدن این حق خواهی ملت ایران، امری كاملا طبیعی بود. شركت نفت انگلیس كه به دلیل تاراج منابع نفتی ایران، دارای سرمایه هنگفتی شده بود اكنون منافع خود را در خطر می دید.

گسترش فعالیت‌های سیاسی پس از شهریور 1320 سبب گسترش مبارزات مردم و به ویژه توجه آنان به وضع قرارداد نفت شده بود. دكتر مصدق در مجلس و بیرون از آن این جنبش را كه به «نهضت ملی شدن نفت» معروف شد، هدایت می‌كرد.

در انتخابات مجلس شانزدهم با همه تقلبات و مداخلات شاه و دربار، مصدق در دور دوم انتخابات، به مجلس راه یافت و در این دوره طرح 'ملی شدن صنعت نفت' به رهبری وی در مجلس تصویب شد.

قانون ملی شدن صنعت نفت در واقع پیشنهادی بود كه به امضای همه اعضای كمیسیون نفت در مجلس شورای ملی ایران در 17 اسفند 1329 به مجلس ارائه شد.

كمیسیون نفت، كمیسیونی بود كه در اول تیرماه 1329 در دوره شانزدهم مجلس شورای ملی ایران برای رسیدگی به لایحه نفت (معروف به لایحه گس-گلشائیان)تشكیل شد. همین كمیسیون پیشنهاد ملی شدن صنعت نفت را در اسفند 1329 به مجلس ارائه داد.

سرانجام با تلاش های دكتر مصدق و همراهان وی ، ماده واحده ملی شدن صنعت نفت در روز 24 اسفند ماه سال 1329 در مجلس شورای ملی مطرح و در روز 29 اسفندماه همان سال به تصویب رسید.

در متن پیشنهاد تصویب شده ، آمده بود: 'به ‌نام سعادت ملت ایران و به‌منظور كمك به تأمین صلح جهانی، امضاكنندگان ذیل پیشنهاد می‌نمائیم كه صنعت نفت ایران در تمام مناطق كشور بدون استثنا ملی اعلام شود یعنی تمام عملیات اكتشاف، استخراج و بهره‌برداری در دست دولت قرارگیرد.'



مجلس سنا نیز این پیشنهاد را در 29 اسفند 1329 تصویب كرد و پیشنهاد به قانون تبدیل شد.

انگلیس كه با تصویب این قانون منافع خود را در خطر می دیدی، برای جلوگیری از به ثمر نشستن حركت ملی شدن صنعت نفت، از تمامی شگردهای ممكن استفاده كرد و یكی از این شگردها، تحریم نفت ایران درنیمه اول سال ‎ 1330 با هدف به خطر انداختن ثبات سیاسی و اقتصادی كشور بود.انگلیس به تمام خریداران نفت خام ایران هشدار داده بود كه نفت ایران را خریداری نكنند.

اما دولتمردان وقت ایران در ادامه مبارزات خود با تلاش زیاد توانستند بر این حركت استعمارگر پیر فائق آیند. دكتر مصدق كه در آن زمان نخست وزیر بود، برای خنثی كردن توطئه انگلیس و كسب درآمد برای كشور، ترجیح داد نفت خام را با تخفیف به مشتریان بفروشد.

نكته قابل توجه آن است كه درآمدی كه دولت مصدق با فروش تخفیفی نفت خام و فرآورده نفتی برای كشور كسب كرد دو برابر رقمی بود كه 'شركت نفت انگلیس و ایران' بابت فروش سالانه ‎ 31میلیون تن نفت خام به ایران پرداخت می كرد.

اجرای برنامه ریاضت اقتصادی با محوریت عدم اتكا به درآمدهای نفتی و تلاش برای مصرف نفت خام در داخل كشور، اقدام دیگری بود كه دكتر مصدق برای خنثی كردن تحریم نفت از سوی انگلیس انجام داد و موفق شد اقتصاد كشور را در آن دوره، سرپا نگاه دارد.

گرچه حركت ملی شدن صنعت نفت تاحدودی منافع مردم ایران را در قراردادهای نفتی حفظ كرد، اما تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ، تمام قطعات و تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت از خارج وارد می شد و پایانی برای حضور شركت های نفتی خارجی در صنعت نفت ایران متصور نبود.



بسیاری از كارشناسان صنعت نفت براین باورند كه هدف مصدق به عنوان بنیانگذار حركت 'ملی شدن صنعت نفت ' مبنی براینكه مردم ایران بر منابع زیرزمینی و روزمینی خود حاكمیت داشته باشند، در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی محقق شد. از آن بابت كه نه فقط دولت بر منابع نفت و گاز كشور تسلط یافت ، بلكه اداره آن را نیز نیروهای متخصص ایرانی عهده دار شدند.

نیروهای مومن و متخصص صنعت نفت ایران در طول سال‌های جنگ تحمیلی عراق كه تاسیسات نفتی ایران بارها از سوی دشمن بعثی بمباران شد ، نه فقط توانستند با كار شبانه روزی این تاسیسات را سرپا نگاه دارند ، بلكه اجازه ندادند یك روز تولید و صادرات نفت ایران قطع شود.

با پایان جنگ و شروع دوران بازسازی نیز نیروهای توانمند صنعت نفت ایران بودند كه تجهیزات آسیب دیده را بازسازی كردند و سبب شدند تولید، فراورش و صادرات نفت خام برای تامین نیازهای مالی كشور جریان داشته باشد.

حضور شركت‌های ایرانی در طرح‌های بالادستی و پایین دستی صنعت نفت ایران از زمان پیروزی انقلاب اسلامی تاكنون هرروز پررنگ تر شده است. به طوری كه اكنون در شرایط تحریم های غرب ، شركت های داخلی نه فقط توسعه میدان‌های بزرگ نفت وگاز كشور را عهده دار هستند، بلكه بخش عمده تجهیزات مورد نیاز صنعت نفت را تامین می كنند.

منبع:  ایرنا - تابناک



در 29 اسفند 1329 دقیقا چه اتفاقی افتاد؟

روز ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ مجلس سنای ایران طرح ملی شدن صنعت نفت را تصویب کرد. ملی شدن صنعت نفت در واقع پیشنهادی بود که ابتدا با امضای همه اعضای کمیسیون مخصوص نفت مجلس شورای ملی ایران در ۱۷ اسفند ۱۳۲۹ به صحن علنی مجلس ارایه و ۲۴ اسفند تصویب شد و سپس با تایید سنا در روز ۲۹ اسفند به قانون مبدل شد.

در سال‌های ۱۳۲۶ و ۱۳۲۷ مذاکراتی بین نویل گس، از مقامات شرکت نفت ایران و انگلیس و عباسقلی گلشائیان، وزیر دارائی دولت محمد ساعد انجام شد و حاصل آن قراردادی بود که به قرارداد الحاقی گس- گلشائیان معروف شد. طبق این قرارداد، حق امتیاز ایران از نفت جنوب افزایش می‌یافت ولی در عین حال قرارداد اصلی یعنی قرارداد ۱۹۳۳ تغییری نمی‌کرد بلکه بر پایه قانون استواری قرار می‌گرفت. دکتر محمد مصدق اگرچه در دوره پانزدهم در مجلس حضور نداشت ولی به کمک نمایندگانی از جبهه ملی مثل حسین مکی، مظفر بقائی و ابوالحسن حائری‌زاده توانست از تصویب آن جلوگیری کند و عمر مجلس پانزدهم به پایان رسید. شاه در این دوره به مقامات بریتانیا اطمینان می‌داد که اگر با اصلاحات او و افزایش اختیاراتش موافقت کنند قرارداد الحاقی نیز به تصویب خواهد رسید. او بر اعمال نفوذ دربار و ارتش برای جلوگیری از انتخاب نمایندگان مخالف قرارداد در مجلس شانزدهم حساب می‌کرد.

با شروع انتخابات و روشن شدن اعمال نفوذهای وسیع در جریان آن، دکتر مصدق با عده‌ای از همفکرانش در اعتراض به وضع انتخابات در دربار متحصن شدند. شاه با اکراه آنان را در کاخ پذیرفت ولی اعتراض آنان به انتخابات را قبول نکرد. دکتر مصدق و همراهانش در این تحصن جبهه ملی ایران را پایه گذاشتند که در سال‌های بعد نقش موثری در صحنه سیاسی ایران داشت. دکتر مصدق و چند تن دیگر از جبهه ملی در انتخابات مجلس شانزدهم (پس از ابطال صندوق‌های تهران و رأی‌گیری مجدد) به مجلس راه یافتند.

در همین دوره عبدالحسین هژیر که پس از نخست‌وزیری مدتی عملا و بعد رسما وزیر دربار بود به دست فدائیان اسلام کشته شد و این ضربه‌ای به دربار و شاه بود. مجلس شانزدهم پس از انعقاد به ساعد (که شاه دوباره بدون رای تمایل مجلس او را منصوب کرده بود) رای اعتماد نداد و دوران نخست‌وزیری او به پایان رسید، بدون اینکه بتواند قرارداد الحاقی را که دربار و دولت بریتانیا به تصویب آن نظر داشتند به تصویب برساند. پس از ساعد، علی منصور با حمایت بریتانیا نخست‌وزیر شد. بریتانیایی‌ها او را قادر به قبولاندن قرارداد الحاقی به مجلس می‌دانستند. منصور نیز بدون رای تمایل به نخست‌وزیری رسید و شاه به این ترتیب می‌خواست بر اختیارات خود تاکید کند.

در ۴ خرداد ۱۳۲۹ دکتر مصدق در نطقی مجلس مؤسسان را غیرقانونی خواند و به شاه نصیحت کرد که از اقدامات خلاف قانون اساسی مشروطه دوری کند. وی همچنین از دخالت‌های دربار و اشرف پهلوی و رییس ستاد ارتش در امور سیاسی کشور انتقاد کرد. او همچنین طرحی را برای تصویب پیشنهاد کرد که تصمیمات مجلس موسسان بی‌اعتبار شوند ولی این طرح تصویب نشد. احمد قوام نیز با انتشار نامه سرگشاده‌ای به شدت از شاه و تمایل او به کسب اختیارات بیشتر انتقاد کرد. حکیمی که اینک وزیر دربار بود نامه تندی در پاسخ به قوام فرستاد. در واقع دخالت‌های شاه و دربار در امور سیاسی ایران و نیز فساد دربار (اعم از مالی و غیره) در جامعه آنان را منفور ساخته بود. شاه به ویژه در این دوره از جبهه ملی بیمناک بود و بر اساس اسناد وزارت خارجه انگلستان بار‌ها به شپرد، سفیر جدید بریتانیا از جبهه ملی بدگویی می‌کرد. در یک مورد گفته بود که او جبهه ملی را از حزب توده خطرناک‌تر می‌داند.

منصور برای جلب نمایندگان به خواسته‌های جبهه ملی با نظر مساعد برخورد می‌کرد. همچنین او آیت‌الله کاشانی را که پس از ترور شاه به لبنان تبعید شده بود به ایران دعوت کرد. بالاخره منصور قرارداد الحاقی را به مجلس تقدیم کرد ولی نظری در موافقت با آن ابراز نکرد و خواست که مجلس قرارداد را بررسی کند. بریتانیا که تردید منصور در دفاع از قرارداد را دید با نظر مثبت به نخست‌وزیری سرلشگر رزم‌آرا تمایل نشان داد. منصور در ۵ تیر ۱۳۲۹، به شرط اعزام به رم در سمت سفیر ایران در ایتالیا، استعفا کرد.

رزم‌آرا که در ارتش به خاطر سخت‌کوشی و مدیریت خود صاحب نامی بود، وارد سیاست شده بود و با ایجاد پیوند با محافل سیاسی امیدوار به نخست‌وزیری بود. شاه و بریتانیا نیز می‌خواستند که فرد مؤثری که از اقدامات مختلف نترسد نخست‌وزیر شود و کار قرارداد الحاقی را تمام کند. دکتر مصدق و جبهه ملی به شدت با رزم‌آرا مخالفت کردند ولی او توانست رای اعتماد از مجلس را به دست آورد. رزم‌آرا از مجلس خواستار تصویب قرارداد الحاقی شد ولی مخالفت مصدق و جبهه ملی بجای این کار منجر به مطرح شدن پیشنهاد ملی شدن نفت در سراسر ایران شد.


موضوع منحل کردن مجلس توسط شاه برای باز کردن دست رزم‌آرا نیز در میان طرفداران بریتانیا مطرح بود ولی شاه که دیگر از قدرت گرفتن رزم‌آرا و احتمال سرنگونی خود به دست او بیمناک شده بود به مخالفان وی پیوست. رزم‌آرا که از تصویب قرارداد الحاقی مایوس شده بود بدون اینکه اعلام کند می‌خواست با پشتیبانی ظاهری از اندیشه ملی شدن نفت قرارداد جدیدی را پیشنهاد کند که عملا حق امتیاز ایران را به ۵۰ درصد می‌رساند. ولی مقامات شرکت نفت ایران و انگلیس به شدت با این فکر مخالفت کردند. رزم‌آرا در ۱۶ اسفند ۱۳۲۹ به دست یکی از اعضای فدائیان اسلام کشته شد، اگرچه هنوز روشن نیست که چه کسانی واقعا در کشتن او دست داشتند.

پس از کشته شدن رزم‌آرا، شاه باز هم بدون کسب رأی تمایل مجلس، حسین علاء را به نخست‌وزیری برگزید. سرانجام پس از ماه‌ها مبارزه مردم ایران با استعمار و رهبری‌های دکتر محمد مصدق و آیت‌الله کاشانی در روز ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ ماده واحده ملی شدن صنعت نفت ایران از تصویب نمایندگان مجلس گذشت.

مضمون ماده واحده‌ای که به تصویب مجلس رسید این بود که «نظر به اینکه ضمن پیشنهادات واصله به کمیسیون نفت، پیشنهاد ملی شدن صنعت نفت در سراسر کشور مورد توجه و قبول کمیسیون قرار گرفته و از آنجا که وقت کافی برای مطالعه در اطراف اجرای این اصل باقی نیست، کمیسیون مخصوص نفت از مجلس شورای ملی تقاضای دو ماه تمدید می‌نماید. بنابراین ماده واحده ذیل را با قید دو فوریت برای تصویب تقدیم مجلس شورای ملی می‌نماید. ماده واحده: مجلس شورای ملی تصمیم مورخه هفدهم اسفند ۱۳۲۹ کمیسیون نفت را تایید و با تمدید مدت موافقت می‌نماید. تبصره ۱: آقایان حق دارند تا ۱۵ روز بعد از تشکیل کمیسیون حق حضور داشته باشند.»



سپهبد رزم آرا

گزارش کمیسیون در ۲۴ اسفند از تصویب نمایندگان مجلس شورای ملی گذشت. همچنین مجلس سنا در ۲۹ اسفند ۱۳۲۹ گزارش پیشنهادی کمیسیون نفت را به شرح ذیل تصویب نمود: «به نام سعادت ملت ایران و به منظور تامین صلح جهان، امضا کنندگان ذیل پیشنهاد می‌نماییم که صنعت نفت ایران در تمام مناطق کشور بدون استثنا ملی شود یعنی تمام عملیات اکتشاف، استخراج و بهره برداری در دست دولت قرار گیرد.»

بر این اساس، کمیسیون نفت در ۵ اردیبهشت ۱۳۳۰ گزارشی مشتمل بر ۹ ماده به مجلس تقدیم کرد و نهضت ملی شدن صنعت نفت ایران به ثمر نشست. این دوره تقریبا با مطرح شدن خواسته دولت شوروی برای کسب امتیاز نفت شمال در سال ۱۳۲۲ شروع شد و در ۲۹ اسفندماه ۱۳۲۹ با تصویب قانون ملی شدن صنعت نفت به اوج رسید.

پس از نخست‌وزیری مصدق در اردیبهشت ۱۳۳۰، اجرای قانون ملی شدن صنعت نفت در سرلوحه برنامه دولت قرار گرفت. با تصویب این قانون شرکت سابق نفت ایران و انگلیس خلع ید و صنعت نفت ایران در عمل ملی اعلام شد. 

منبع: سایت تاریخ ایرانی



در 31 تیر 1331 چه اتفاقی افتاد؟

در روز ۳۱ تیر ۱۳۳۱ دادگاه لاهه در جریان اختلاف میان ایران با انگلستان درباره پرونده ملی شدن صنعت نفت، به حقانیت ایران و عدم صلاحیت دادگاه بین‌المللی برای بررسی شکایت لندن از تهران رای داد.

روز هفتم اردیبهشت ۱۳۳۰ مجلس شورای ملی، طرح ۹ ماده‌ای اجرایی ملی شدن صنعت نفت را به اتفاق آرا تصویب کرد و فرانسیس شپرد (سفیر انگلیس) عصر‌‌‌‌ همان روز در یک کنفرانس مطبوعاتی به این اقدام مجلس اعتراض کرد. روز ۲۲ اردیبهشت ۱۳۳۰ مجلس شورای ملی و سنا، بنا بر ماده اول قانون اجرایی ملی شدن صنعت نفت، نمایندگان خود برای تشکیل هیات مختلط در خلع ید از شرکت نفت سابق را که عبارت بودند از عبدالله معظمی، علی شایگان، اللهیار صالح، حسین مکی و ناصر قلی اردلان (از مجلس شورای ملی)، مرتضی قلی بیات، احمد متین دفتری، محمد سروری، ابوالقاسم نجم و صادق شفق (از مجلس سنا)، محمدعلی وارسته وزیر دارایی و کاظم حسیبی، مشاور نخست‌وزیر انتخاب کردند. انگلیس که این‌ بار خطر را جدی‌تر تشخیص داد، دو ماه پس از ملی شدن صنعت نفت به تاریخ ۵ خرداد ۱۳۳۰ با استناد به معاهده ۱۳۱۲ شمسی منعقده میان تهران و لندن، شکایتی علیه ایران تنظیم و به دیوان لاهه ارسال کرد. دیوان لاهه نیز‌‌‌‌ همان روز دادخواست دولت انگلیس را به وزارت خارجه ایران تسلیم کرد. به دنبال طرح این شکایت دولت مصدق اعلام کرد که چون معاهده ۱۳۱۲ یک قرارداد بین‌المللی نیست، لغو آن به منزله نقض قوانین بین‌المللی به شمار نمی‌رود و لذا شکایت انگلیس از ایران بی‌مورد است.



با وجود واکنش خشمگینانه انگلیسی‌ها، روز ۱۹ خرداد ۱۳۳۰، اعضای هیات مدیره شرکت ملی نفت ایران و سه نفر از اعضای هیات مختلط، با استقبال پرشور ده‌ها هزار نفر از مردم خوزستان وارد آبادان شدند و سرانجام در ۲۹ خرداد، پرچم ایران بر فراز ساختمان اداره مرکزی شرکت سابق برافراشته شد و تابلوی «هیات مدیره موقت» در آنجا نصب شد. انتخاب مهندس مهدی بازرگان به عنوان نخستین مدیرعامل شرکت نفت ایران نیز نشان‌‌دهنده هوشمندی دولت ملی مصدق بود زیرا انگلیسی‌ها به دلیل اینکه با نخست‌وزیری مصدق موافقتی نداشتند و ملی شدن نفت را هم بر نمی‌تابیدند، تمام توان خود را برای از کار انداختن دولت مصدق و تبلیغات بر ضد وی به کار گرفته و سفیر این کشور از نسبت دادن اتهام‌های ناروا و به دور از ادب به رهبر نهضت ملی ایران فروگذار نمی‌کرد. همچنین در داخل و خارج از ایران تلاش می‌کردند با روش‌های گوناگون چنین وانمود کنند که قدرت یافتن مصدق و ماندن او در قدرت، زمینه استقرار کمونیسم در ایران را فراهم خواهد کرد، از این رو، انتخاب بازرگان برای آن مسوولیت مهم، به دلیل اینکه وی همواره ارزش‌های ملی، دینی و اخلاقی را پاس می‌داشت (وی در آن زمان چهره‌ای سیاسی به شمار نمی‌آمد، وجه علمی و مذهبی‌اش بارز بود و در برابر حزب توده موضع داشت) اهمیت زیادی داشت. دیگر اینکه، مصدق در پی جدال و به کار بستن شیوه‌های غیرمسالمت‌آمیز در برخورد با انگلیس نبود و از این منظر هم انتخاب بازرگان که شخصیتی اعتدال‌گرا بود و می‌توانست توطئه‌ها و ترفندهای انگلیس را بی‌اثر یا کم اثر سازد، موثر بود.

بازرگان در آن زمان ریاست دانشکده فنی تهران را برعهده داشت و به همین خاطر (آشنایی با امور فنی و علمی شرکت نفت) از سوی مهندس کاظم حسیبی به نخست‌وزیر معرفی شد و این مسوولیت حساس و تاریخی را پذیرفت. در مسئله نفت، زمانی که رویارویی دولت ایران و انگلیس رخ داد، وضعیت انگلیس با دوران گذشته متفاوت بود و به دلیل ظهور قدرتی جدید (آمریکا) پس از جنگ دوم جهانی، مناسبات جهانی دگرگون شده بود و دیگر مجالی برای یکه‌تازی انگلیسی‌ها باقی نمی‌ماند و مصدق با فهم این فضای جدید، فرصت یافت تا با سیاست‌ورزی و دیپلماسی فعال، در برابر فشارهای همه‌جانبه انگلیسی‌ها مقاومت کرده و هر یک را در جای مناسب پاسخ دهد و این در به درازا کشیدن مسئله نفت تاثیر فراوانی داشت.

اگر مصدق در گفت‌وگو با خبرگزاری اینترنشنال ‌نیوز و در پاسخ به سخنان تهدیدآمیز موریسون، وزیر خارجه انگلیس، که در مجلس عوام آن کشور گفته بود ممکن است وضع وخیمی در جنوب ایران پیش آید که مسوولیتش برعهده دولت ایران خواهد بود، ابراز داشت که: «ملت ایران از ملی شدن نفت خود یک هدف عمده دارد و آن این است که دیگران در امور داخلی ما دخالت نکنند»، از واقعیتی تلخ سخن می‌گفت که در ۹ تیر ۱۳۳۰ و هنگامی که نمایندگان وزارت دادگستری و پلیس، در خانه ریچارد سدان، به انبوهی از اوراق و اسناد محرمانه شرکت نفت دست یافتند (بسیاری از اسناد در آتش سوزانده شد، البته شپرد مدعی است بخش زیادی از اسناد مهم قبل از اشغال سازمان اداری کمپانی در تهران به سفارت بریتانیا منتقل شده بود) که مشخص شد شماری از مقام‌های سیاسی و... با شرکت نفت و اداره اطلاعاتش ارتباط داشته و دخالت‌هایی در اداره کشور می‌کرده‌اند، جایی برای چون و چرا باقی نماند. دکتر حسین ‌فاطمی نیز چند روز بعد گزارش ناصر وثوقی، دادیار دادسرای تهران در مورد چگونگی ضبط و رسیدگی به اسناد یافته شده را برای آگاهی نمایندگان به مجلس فرستاد.

در موضوع نفت، پس از شکست مذاکرات هیات جکسون، اعزام هریمن به تهران، بی‌نتیجه ماندن ماموریت استوکس و پافشاری دولت بر حقوق ملت ایران، دیوان لاهه نیز در ۱۳ تیر ۱۳۳۰ از طرفین خواست تا صدور رای نهایی از هرگونه اقدامی که به حقوق طرف دیگر لطمه بزند، پرهیز کنند. در مهر ۱۳۳۰، مصدق به آمریکا سفر کرد و ملاقات‌هایی با ترومن (ریاست‌جمهوری آمریکا)، دین آچسن (وزیر خارجه) و جورج مک‌گی (معاون وزیر خارجه) داشت تا بلکه مصالحه‌ای عادلانه صورت پذیرد ولی انگلیسی‌ها (به ویژه موریسون) که ارزیابی‌شان از نقش میانجی‌گری آمریکا، قوت بخشیدن به موضع ایران تلقی می‌شد، به این موضوع اعتنای چندانی نکردند.



دادگاه لاهه

در مذاکرات شورای امنیت سازمان ملل برای رسیدگی به شکایت انگلیس از ایران، گلادوین جپ (نماینده انگلیس) خواست تا باز با تکیه بر ادعاهای پیشین و پرهیز دادن مصدق از آنچه روش‌های تجاوزکارانه ناسیونالیستی می‌خواند، تصویری تیره از مصدق ارایه کند اما بیان آرام نخست‌وزیر ایران (به زبان فرانسوی) که بر احترام گذاشتن به اصل آزادی و عدالت و حرمت نهادن به دیگری استوار بود، دفاع خوبی از حقوق ملت ایران شمرده شد. وی یادآوری کرد که قرارداد نفت میان دولت ایران و یک کمپانی انگلیسی، هیچ نوع حقوقی برای دولت انگلیس ایجاد نمی‌کند. همچنین خواستار دوستی بر پایه صمیمیت و اعتماد متقابل با دولت انگلیس شد و گستاخی‌های آنان را با تکیه بر عقلانیت و انسانیت پاسخ داد. سرانجام شورای امنیت بر اساس پیشنهاد فرانسیس لاکوست (نماینده دولت فرانسه) برای رهایی از آن وضعیت دشوار و با رای موافق اکثریت، مسئله را تا هنگام تصمیم‌گیری دیوان لاهه، مسکوت گذاشت و انگلیس ناکام ماند.

پس از مذاکرات شورای امنیت و پیشنهاد بانک جهانی که گرهی از مشکل گشوده نشد، انگلیس در چهارم بهمن ۱۳۳۰، شکایت خود مبنی بر مغایرت ملی شدن نفت با قوانین بین‌المللی و تقاضای محکومیت ایران، به خاطر اجرای خلع ید را به دیوان دادگستری لاهه تسلیم کرد. دکتر مصدق به حسین نواب وزیر مختار ایران در هلند دستور داد تا مهلت یک ماهه‌ای را از دادگاه درخواست کند. حسین نواب همچنین لایحه دفاعی مقدماتی ایران را با کمک پروفسور سل تهیه نمود ولی چون او به علت کسالت از پذیرش مدافعات حضوری امتناع کرد این مسوولیت را پروفسور هنری رولن، استاد حقوق بین‌الملل در دانشگاه بروکسل و رییس پیشین مجلس سنای بلژیک به عهده گرفت.

۴ خرداد ۱۳۳۱ دکتر مصدق در نامه‌ای به مجلس تصمیم خود را بر عزیمت به لاهه اعلام کرد. همین روز آیت‌الله کاشانی طی پیامی به ملت ایران نوشت: «جناب آقای دکتر مصدق با تنی خسته و حالتی رنجور به منظور احقاق حق و سربلندی شما ملت شریف عازم سفر و قطع مظالم و دسایس بیگانگان است.»

روز ۷ خرداد دکتر مصدق در رأس هیاتی عازم لاهه شد. روز ۱۹ خرداد در اولین جلسه دادگاه با شرح توطئه‌های دولت انگلیس گفت: «در نزد ما ایرانیان تشویش جلوگیری از هرگونه عملی که در حکم مداخله در صلاحیت ملی باشد شدید‌تر از سایر ملل است.... کشور ما میدان رقابت سیاست‌های استعماری بوده و ضمناً پی برده‌ایم که متأسفانه، علیرغم آن همه امید و آرزو جامعه ملل و سازمان ملل متحد نتوانسته‌اند به این وضع اسفناک که شرکت سابق نفت ایران و انگلیس در پنجاه سال اخیر مظهر برجسته آن بود خاتمه دهد. ملت ایران که از این وضع به ستوه آمده بود در یک جنبش مردانه با ملی ساختن صنایع نفت و قبول اصل پرداخت غرامات یکباره به سلطه بیگانگان خاتمه داد. در آن موقع دولت انگلیس به یک سلسله عملیات تهدید و ارعاب متوسل شد. چتربازان خود را به مجاورت سرحدات ایران و ناوهای جنگی را به نزدیکی آب‌های ساحلی ما فرستاد. 

سپس دست به کار محاصره اقتصادی شد و خواست این منظور را با فشار اقتصادی و توقیف ارزهایی که در انگلستان داشتیم عملی سازد. در داخل ایران به کمک عمال و ایادی خود دسایسی بر علیه دولت و نهضت ملی برپا کرد و در امور اقتصادی و مالی کارشکنی را تشویق کرد. در خارج تبلیغاتی به راه انداخت تا در کشورهای دیگر و محافل بین‌المللی موجبات بدنامی ما را فراهم سازد. در پایان چون از این فعالیت‌های شوم نتیجه‌ای به دست نیاورد قیافه مظلومانه به خود گرفت و به دستگاه‌های ملل متحد از قبیل دیوان بین‌المللی دادگستری و شورای امنیت شکایت نمود.»




دادگاه لاهه

مصدق سپس شرحی از مظالم شرکت را برشمرده و در تحسین ملت ایران تاکید کرد: «ملت ایران به علت‌العلل بدبختی‌های خود پی برده و مصمم است فساد را برای همیشه ریشه‌کن کند و اجازه نمی‌دهد خارجی بر سرنوشتش تسلط یابد... تصمیم ملی شدن صنعت نفت نتیجه اراده سیاسی یک ملت مستقل و آزاد است.»

در این جلسه بخش اعظم و قریب به اتفاق دفاع از حقوق ایران برعهده پروفسور رولن بود. او در یکی از مدافعاتش گفت: «در درجه اول ما در مسئله صلاحیت ذی‌علاقه هستیم. من پیشنهاد می‌نمایم اصولی که مبنای صلاحیت دادگاه است مورد توجه واقع شود. احساس می‌نمایم که این امر ممکن است مفید واقع شود، زیرا اینجانب تا حدی با اصولی که نویسندگان دانشمند تذکاریه دولت پادشاهی انگلیس به شما تسلیم نموده‌اند مخالف هستم... صلاحیت شما منحصراً منوط به رضایت طرفین بوده و از آن رضایت نمی‌تواند تجاوز کند... و به مجرد اینکه قبول شد، صلاحیت دیوان متکی بر اساس اختیاری است. چاره‌ای از این نیست که دیوان باید از احراز صلاحیت خودداری نماید زیرا که دلیلی بر قبولی صلاحیت در دست ندارد. 

روز ۲ تیر آیت‌الله کاشانی در پیامی به مناسبت استقبال از دکتر مصدق اعلام کرد: «جناب آقای دکتر مصدق نخست‌وزیر که با تحمل رنج و شکنجه سفر لاهه را برای دفاع از حقوق ملت ستمدیده خود هموار نمودند وارد مرکز می‌شود. خاطر وطن‌خواهان ارجمند را به این وظیفه ملی متوجه می‌سازم که به پاس خدمات ایشان و تشویق خدمتگزاران به کشور و اثبات حق‌شناسی و وطن خواهی و نشان دادن احساسات ملی در مقابل بیگانگان و عمال آن‌ها که پیوسته در مقام تخریب امور ملت و مملکت و پیشرفت مقاصد اجانب هستند خیلی به جا و به موقع است که بار دیگر در استقبال معظم له جدیت نموده و در این وظیفه ملی که متضمن خیر و سعادت ملت است با رعایت حفظ انتظامات اقدام و شرکت فرمایند.»

روز سوم تیر دکتر مصدق به تهران مراجعت کرد و دادگاه لاهه پس از دوازده جلسه وارد شور شده و بالاخره در ۳۱ تیرماه ۱۳۳۱ با ۹ رأی مخالف در برابر ۵۶ رأی موافق، حکم خود را مبنی بر عدم صلاحیت دیوان دادگستری بین‌المللی در رسیدگی به دادخواست انگلستان صادر کرد. خلاصه رأی دیوان در عباراتی مختصر چنین آمده بود: «... دیوان چنین نتیجه می‌گیرد که صلاحیت رسیدگی به شکایتی را که دولت انگلیس طرح نموده است ندارد و ورود در مسائل دیگری را هم که در صلاحیت دیوان طرح شده است لازم نمی‌داند. طی قراری که دیوان در تاریخ ۵ ژوئیه ۱۹۵۱ صادر نمود اعلام گردید که اقدامات تامینه مصرح در قرار مزبور به طور موقت و در انتظار صدور رأی قطعی دیوان تجویز شده است. اینک که رأی دیوان صادر گردیده بدیهی است که قرار موقت مزبور از اعتبار ساقط است و هیچ‌گونه اثری بر آن مترتب نخواهد بود.»



دادگاه لاهه

خبر پیروزی ایران در لاهه در شامگاه ۳۱ تیر و هنگامی که ملت ایران بر حکومت قوام‌السلطنه غلبه کرده بود ابلاغ شد و با وجود انتشار، تحت‌الشعاع وقایع ۳۰ تیر واقع شد. این‌چنین بود که آیت‌الله کاشانی پیامی خطاب به ملت ایران صادر کرد و نوشت: «بسم الله الرحمن الرحیم. پس از سلام به عموم برادران عزیز دینی و ملت رشید و پرافتخار ایران، اکنون که دادگاه بین‌المللی لاهه با توجه به حقانیت ایران علیه شکایت دولت استعماری انگلستان با تصدیق عدم صلاحیت خود رأی داده است لازم می‌دانم از عموم برادران عزیز تقاضا نمایم که امشب را به شکرانه این موقعیت که به عنایت پروردگار و استعانت بی‌نظیر به دست آمده جشن عمومی برقرار نمایند. سید ابوالقاسم کاشانی»

سایت تاریخ ایرانی




سخنرانی تاریخی دکتر مصدق در دادگاه لاهه/ تصمیم ملی شدن صنعت نفت، نتیجه اراده ی سیاسی یک ملت


سایر مطالب - 19 خرداد 1331 خورشیدی یادآور سخنرانی تاریخی دکتر محمد مصدق در دادگاه لاهه است. دکتر مصدق در این نطق، پرده از جنایات شرکت نفت انگلیس با ایران بر می دارد و از زیان های معنوی و سیاسی و مالی که طی بیش از شصت سال بر ملت ایران وارد شده، سخن می گوید.

بخشی از سخنرانی دکتر مصدق در دادگاه لاهه به شرح زیر است :

" آقای رئیس , آقایان قضات

بشریت مدتی است به فکر افتاده به جای توسل به زور و فشار اختلافات خود را از طریق حق و عدالت حل و فصل کند , . . . 

رشد عقلی و فکری بشر حکم میکند که اختلافات خود را منحصرا به وسایل مسالمت آمیز تصفیه نماید . . . در جایی که دول بزرگی چون کشور های متحده آمریکا و فرانسه , احتیاط را به پایه ای برسانند که تعیین حدود صلاحیت ملی را موکول به تشخیص خود کرده باشند , بر ملت ایران چه بحثی خواهد بود اگر صلاحیت دیوان را در حدود منشور ملل متفق و اعلامیه ی خود محدود نموده , اجازه ندهد به هیچ عنوان به آن حدود تخطی شود .

مصدقنباید از آقایان این حقیقت را پنهان کنم که در نزد ما ایرانیان , تشویش جلوگیری از هرگونه عملی که در حکم مداخله در صلاحیت ملی باشد شدید تر از سایر ملل است و علت هم این است که ما ملل شرق سالیان دراز مزه ی تلخ موسسات اختصاصی و استثنایی را که صرفا به منظور تامین بیگانگان بوجود آمده بود چشیده و به چشم خود دیده ایم که کشور ما میدان رقابت سیاست های استعماری بوده و ضمنا پی برده ایم که متاسفانه علی رغم آنهمه امید و آرزو , جامعه ملل و سازمان ملل متحد نتوانسته اند به این وضع اسفناک که شرکت سابق نفت ایران و انگلیس در پنجاه سال اخیر مظهر برجسته آن بود خاتمه دهند . ملت ایران که از این وضع به ستوه آمده بود در یک جنبش مردانه , با ملی ساختن صنایع نفت و قبول اصل پرداخت غرامت یکباره به سلطه بیگانگان خاتمه داد .



در آن موقع دولت انگلیس به یک سلسله عملیات تهدید و ارعاب متوسل شد . چتر بازان خود را به مجاورت سرحدات ایران و ناوهای جنگی را به نزدیکی آبهای ساحلی ما فرستاد . سپس دست به کار محاصره اقتصادی شد و خواست این منظور را با فشار اقتصادی و توقیف ارزهایی که در انگلستان داشتیم عملی سازد .در


[ بیست و نهم اسفند 96 ] [ 12:05 ب.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]

هفته نامه صدا - مریم کامیاب: روزهای پایانی هر سال نام و یاد مصدق دوباره زنده می شود. امسال این یاد و خاطره چند برابر شده است. از تصمیم شورای شهر به تغییر خیابان کارگر به نام مصدق گرفته تا تصمیم روشنفکران سریال شهرزاد برای اقدام به عملیات چریکی برای نجات مصدق، همه باعث شده است تا این روزها، با نام مصدق گره بخورد. اما اسفندماه هر اندازه با نام مصدق گره خورده باشد، با نام کاشانی نیز گره خورده است. گذشته از سالگرد فوت کاشانی در 23 اسفند، انتشار اسناد تازه ای که اتهاماتی را متوجه کاشانی در همکاری با کودتاچیان می کرد، باعث شد تا امسال بیش از هر سال دیگری نام مصدق و کاشانی رودرروی یکدیگر قرار بگیرد.

کلیشه ای تکراری که در هفتاد سال اخیر بارها بازآفرینی شده است. اما آیا همان طور که بارها از سوی نیروهای روشنفکر و ملی گرا اذعان شده است، مصدق چهره تام و تمام یک وطن پرست آزادی خواه بود؟ آیا همان طور که نیروهای مذهبی می گویند همه حرکات و سکنات کاشانی در دفاع از نهضت و کشور بود؟ آیا در این میان نمی تواند هیچ اشتباهی از هیچ یک از آنان سرزده باشد؟ به نظر می رسد نه مصداق را باید تمثیل فرشته دانست و نه کاشانی را می توان با چوب تهمت راند. چه این که هیچ یک از این دو سیاستمدار بدون اشتباه نبودند. اما ماجرای مواجهه مصدق و کاشانی از کجا آغاز شد؟

مصدق؛ نه شیطان نه فرشته

محمد مصدق

روایت قدیمی کودتا

روایت رسمی از کودتای 28 مرداد که همواره توسط مورخان تکرار شده است اینچنین است. شاه دل خوشی از مصدق نداشت و سعی داشت او را از نخست وزیری عزل کند اما مخالفت او باعث شد 25 مرداد کودتایی شکل بگیرد که شکست خورد. اما این ماجرا از تب و تاب نیفتاد و در همان روزها تظاهرات گسترده ای به حمایت از دولت مصدق برپا شد. اما مصدق دستور منع تظاهرات در حمایت از دولتش را صادر کرد و تکلیف کرد که مردم به خانه های خود برگردند.

در حالی که کودتاچیان درصدد اجرای برنامه دیگری برای پیروزی بودند، کاشانی طی نامه ای به مصدق او را از شرایط جدیدی که کودتاچیان تدارک دیده بودند مطلع کرد و از او خواست که با همکاری با او تصمیمات لازم برای جلوگیری از کودتا را تدارک ببیند. اما مصدق در پاسخ به نامه کاشانی نوشت: «مرقومه حضرت آقا توسط آقای حسن سالمی زیارت شد، اینجانب مستظهر به پشتیبانی ملت ایران هستم. والسلام. دکتر محمد مصدق.»

البته در این میان نزدیکان مصدق بسیار کوشیدند که در صحت نامه تردید ایجاد کنند تا به نحوی بار مسئولیت اهمال در مقابله با کودتا و رها کردن امور را از دوش مصدق و همکارانش بکاهند. با این حال اصرار دوستان مصدق در مقصر جلوه دادن دیگران از جمله کاشانی یا حزب توده، از بار مسئولیت اهمال دولت در برابر کودتا نمی کاهد. روشن است که با پاسخی که مصدق به کاشانی داده بود، او را از دخالت در حوادث آینده منع کرد و حتی اعلام حمایت وی را نیز لازم نشمرد. همه اینها باعث شد کودتا با شکست طرح اولیه که همراه با استفاده از ارتش بود، به مرحله دوم کودتا در بیست و هشتم مرداد ماه کشانده شود و کار تمام شود.

روایت جدید از کودتا

اما چند ماه پیش وزارت امور خارجه آمریکا برای نخستین بار کتاب اسناد مرتبط با کودتای 28 مرداد را که به سرنگونی دولت محمد مصدق منجر شد، منتشر کرد. انتشار این اسناد باعث شد تا تاریخ نگاری رسمی کودتای 28 مرداد با چالش مواجه شود. این اسناد به وقایع سال های 51 تا 54 میلادی می پردازد و حوادث قبل از کودتا، عملیات سرنگون کردن مصدق و نیز وقایع پس از آن را دربر می گیرد. در جنجالی ترین سند این مجموعه سازمان سیا به کاشانی و نیروهای مذهبی اتهام مخالفت با مصدق و طرفداری از موضع رژیم شاه را زده است.

البته این روایت اگرچه جدید است، اما همواره از سوی روشنفکران تقویت شده است و کاشانی را در مظان اتهام قرار داده است. ولی برخی ها تلاش کردند اسناد را خدشه دار جلوه دهند و با انتشار دوباره نامه کاشانی به مصدق مدعی شدند که نه تنها آیت الله کاشانی در کودتا دست نداشته بلکه تلاش کرده مصدق را از وقوع آن مطلع کند. در این میان فرزند آیت الله کاشانی هم به انتشار این نامه واکنش نشان داد و در یادداشتی به انتشار اظهارنظرهای شخصیت های مختلف پرداخت و تاکید کرد اسناد داخلی، اسناد وزارت امور خارج آمریکا را رد می کند.

فرزند کاشانی بعد از انتشار یک فیلم کوتاه از سازمان سیا که در آن از ورود پدرش به همراه زاهدی و نمایندگان آمریکا و انگلیس به ویرانه های خانه دکتر مصدق یک ساعت بعد از پیروزی کودتا تصویربرداری شده بود هم آن را مونتاژ خواند و نوشت: این فیلم یک مونتاژ متقلبانه است. انگیزه این صحنه سازی هم سرپوش نهادن بر واقعیت های تاریخی سال 1332 و ادامه ترور شخصیت آیت الله کاشانی و نمایندگان شجاع مجلس شورای ملی است که در برابر اقدامات ضدمیهنی مصدق و مداخله انگلستان در امور داخلی ایران ایستادگی کردند.

مصدق؛ نه شیطان نه فرشته

سید ابوالقاسم کاشانی

کودتا یا قیام؟

نکته جالب این که در چند سال اخیر یک بحث جدید دیگر هم مطرح شد. برخی این مسئله را عنوان کردند که اصلا در 28 مرداد کودتا رخ نداده است. آنها معتقد بودند که مردم به نفع شاه قیام کردند و اصرار داشتند حق با کاشانی بوده و مصدق درست عمل نکرده است، مصدق نمی توانست مسئله نفت را حل کند و مملکت فلج شده بود و بنابراین مصدق تصمیم گرفت با یک کودتا، مانند یک قهرمان از این صحنه خارج شود. در این روایت جدید هم چهره های منتسب به رژیم شاهنشاهی نظیر پرویز ثابتی حضوری فعالانه دارند و هم چهره های معاصر دانشگاهی داخل کشور که تحت تاثیر تحقیقات اخیر، با جسارت بیشتری در مورد شخصیت مصدق سخن می گویند و از استبداد و کینه روزی او سخن به میان می آورند.

کدام درست/ کدام غلط؟

با همه این اوصاف هنوز نمی توان به این پرسش جواب داد که آیا وقایع 28 مرداد کودتایی مورد حمایت کاشانی بود یا یک کودتای دلخواه مصدق؟ همان طور که نمی توان هنوز به این پرسش جواب داد که آیا این واقعه یک کودتا بود یا یک رخداد سیاسی؟ آنچه مبرهن است در دوران محمدرضا شاه تا اولین روزهای پس از انقلاب اسلامی، مصدق چهره ای ملی بوده است. صادق زیباکلام در یک مناظره با مسعود کوهستانی نژاد در ماهنامه صبح دوکوهه از تداوم چند ماهه محبوبیت مصدق پس از وقوع انقلاب اسلامی اینچنین یاد می کند:

«من خاطرم هست که روز باز کردن دانشگاه تهران 2 عکس خیلی بزرگ وجود داشت، یکی مرحوم امام بود و عکس دوم تصویر دکتر مصدق بود. یک چنین تجلیلی از دکتر مصدق در دوران پیروزی انقلاب می شد. بزرگترین خیابان تهران از میدان راه آهن تا تجریش به نام دکتر مصدق شد. در شهرستان ها هم همین طور. در اولین در اولین 14 اسفند بعد از انقلاب در احمدآباد به مناسبت سالگرد فوت مرحوم دکتر مصدق مراسم باشکوهی برگزار شد.

در تمام این مدت از دکتر مصدق و یارانش، فاطمی و جبهه ملی تجلیل می شود ولی همچنان آن نگاه منفی به آیت الله کاشانی وجود دارد. شاه هم که به عنوان یک خائن تکلیفش روشن است. از یک جاهایی در سال 58 این وضعیت عوض شد. یعنی عده ای آرام آرام شروع کردند به بالا بردن عکس آیت الله کاشانی و ابتدا مِن مِن کنان و بعد خیلی جدی آمدند و گفتند که مصدق خطا کرده است. گفتند که مصدق آدم خوبی بود ولی پر از خبط و خطا بود و اصلا اصل کار را آیت الله کاشانی کرده است.

بعد گفتند که اصلا چه کسی گفته این خیابان را به اسم دکتر مصدق کنید؟ گفتند مصدق فراماسون بود. مصدق، مصدق السلطنه بود و یک ضدحمله شدید را علیه مرحوم دکتر مصدق شروع کردند. آقای دکتر شهید سید حسن آیات، آقای دکتر عبدالحمید دیالمه و خیلی دیگر از انقلابیون از جمله این افراد بودند. اعضای حزب جمهوری شروع به تطهیرکردن آیت الله کاشانی کردند. در تهران و بعضی از شهرستان ها که می توانستند، اسم خیابان را عوض کردند. تمام خیابان ها و کوچه پس کوچه ها و چهارراه هایی که به اسم دکتر مصدق شده بود، همه را به اسم آیت الله کاشانی و فداییان اسلام کردند.»

مسعود کوهستانی نژاد در همان میزگرد با اشاره موقعیت کاشانی در سپهر سیاسی مذهبی ایران دهه 30، اختلافات عمیق او را با مصدق اینچنین توجیه می کند: «آیت الله کاشانی جزو جامعه مذهبی بود. نیروهای مذهبی ما به دلیل اعمال غیرقانونی مصدق، در مرداد 1332 یا ساکت بودند یا مخالف مصدق. ولی این به ان معنا نبود که هر کسی مخالف مصدق است بگوید که درود بر شاه، جاوید شاه. نه اصلا درست نیست.» در پایان باید به این نکته بازگشت که در یک رویداد سیاسی نمی توان و نباید یک طرف ماجرا را سیاه و طرف دیگر را سفید دانست. آنچه مهم است رصد دقیق تاریخ است و در روایت تاریخی نیز نه کسی می تواند نقش فرشته مطلق را بازی کند و نه نقش شیطان مجسم.

فریدون مجلسی از اشتباهات «محمد مصدق» در دوران نخست وزیری اش می گوید

مصدق؛ نه شیطان نه فرشته

فریدون مجلسی

مرد میدان‌های سخت نبود

سیرآنوش موسوی: بدون تردید محمد مصدق یکی از محبوب ترین و تاثیرگذارترین شخصیت های سیاسی تاریخ معاصر ایران است. او توانست با ایستادگی در برابر قدرت های بیگانه و جهل داخلی، بهره گیری از منابع زیرزمینی را در انحصار ایرانیان قرار دهد. اما این سکه روی دیگری هم دارد؛ بعد از گذشت بیش از نیم قرن از تاریخ ملی شدن صنعت نفت، هنوز پرسش های بی شماری حول این برهه از تاریخ مطرح است؛

پرسش هایی از این دست که چرا این دولت ملی سقوط کرد و چرا ایران نتوانست دولت مصدق را تاب بیاورد؟ فریدون مجلسی، دیپلمات سابق و تحلیلگر سیاسی بر این باور است که زمان ابراز همراهی یا دشمنی با مصدق به پایان رسیده است و باید با نگاه تاریخی این برهه از تاریخ را بررسی کنیم. وی بر این نکته تاکید دارد که قرن بیست و یکم زمان سمبل ها نیست و ایران در این قرن به انسان هایی از جنس خود نیاز دارد، نه افرادی که در کارنامه خود اشتباهات زیادی را ثبت کردند.

چهره های مهمی در ملی شدن صنعت نفت ایران نقش بازی کردند؛ در ابتدا زمینه های طرح ملی کردن صنعت نفت در ایران را برای ما باز کنید.

مطابق با قرارداد 1933 که مابین دولت ایران- رضا شاه پهلوی- و شرکت نفت ایران و انگلیس منعقد شد. این شرکت حق اکتشاف، استخراج و فروش نفت ایران را به مدت 60 سال دریافت کرد. طبق این قرار به طرف ایرانی 16 درصد از سود و مبلغ استخراج نفت تعلق می گرفت. این در حالی بود که در قرارداد نفت دارسی سودی از این منبع طبیعی عاید کشور نمی شد اما بعد از عقد این قرار، علاوه بر سهم 16 درصدی، ایران به صورت ثابت مبلغی به عنوان حق مالکانه نیز دریافت می کرد. اما به تدریج از ارزش لیره کاسته شد به گونه ای که سهم ایران از مبلغ ثابت مالکانه بسیار ناچیز بود.

از این رو دولت های مختلف در ایران بعد از جنگ جهانی دوم تلاش کردند که با این شرکت وارد مذاکره شوند و حق ایران را از سهم استخراج نفت افزایش دهند. تلاش برای افزایش حق مالکانه از نفت، مختص ایران نبود و دیگر کشورهای آسیایی و آمریکای جنوبی با شرکت های خارجی نفتی قرارداد 50، 50 منعقد کرده بودند. حتی به گواه تاریخ بسیاری از کشورها از جمله مکزیک و ونزوئلا نفت خود را ملی کردند. دولت ایران نیز خواهان عقد یک قرارداد منصفانه با انگلیسی ها بود، بدین جهت سپهبد رزم آرا مذاکرات خود برای رسیدن به این مهم را با طرف انگلیسی آغاز کرد و در نهایت تلاش های رزم آرا به قرارداد گس- گلشائیان ختم شد.

مطابق با این قرار ایران از حق بیشتری نسبت به نفت برخوردار می شد اما در نهایت این قرار با مخالفت جدی جبهه ملی در مجلس پانزدهم مواجه شد و در نهایت رزم آرا مجبور به پس گرفتن آن قرارداد شد- بنا به مستندات تاریخی مقامات نهضت ملی ایران با حمایت سپهبد زاهدی که در آن زمان رییس شهربانی تهران بود به مجلس پانزدهم راه یافته بودند که همین حمایت سبب شد که وی به دستور رزم آرا از این سمت برکنار شود. در این برهه از تاریخ رزم آرا به عنوان بزرگترین مانع ملی شدن صنعت نفت در کشور شناخته شده بود از این رو باید وی از گردونه اقتدار خارج میشد.

در این مقطع از تاریخ برای این که فداییان اسلام نشان دهند که همراه مصدق و جبهه ملی هستند، اقدام به ترور رزم آرا کردند. درواقع می توان این اقدام فداییان اسلام را نوعی حمایت آیت الله کاشانی از مصدق قلمداد کرد. بعد از کشته شدن رزم آرا محمد مصدق، جزو اصلی ترین گزینه های احراز پست نخست وزیری بود. اما وی اعلام کرد تا زمانی که قانون ملی شدن صنعت نفت به تصویب مجلس شورای ملی نرسد از قبول این مسند اجرایی امتناع خواهدکرد.

عدم موافقت وی توجهات را به سمت دولت حسین علاء معطوف کرد. دولت وی نیز خواهان ملی شدن صنعت نفت بود. درواقع علاء به همراه تقی زاده و مصدق جزو اصلی ترین مخالفان حکومت رضاشاه محسوب می شدند. در دولت علاء سپهبد زاهدی دوباره به سیاست بازگشت و وزیر کشور شد. در نهایت بعد از تلاش های بسیار در 29 اسفند 1329 قانون ملی شدن صنعت نفت به تصویب مجلس شورای ملی رسید و این روز به عنوان یک روز ملی در تاریخ ایران ثبت شد.

با توجه به شواهد تاریخی و آنچه که شما نیز بازگو کردید، مصدق و جبهه ملی با همراهی افراد و گروهی دولت را به دست گرفت اما این اتحاد چندان پایدار نماند. به نظر شما چرا این همراهی سیاسی ماندگار نشد؟

همان گونه که اشاره کردم، زاهدی یکی از طرفداران اصلی مصدق بود اما وی نمی توانست با قدرت گرفتن حزب توده در کشور کنار بیاید از سوی دیگر مصدق نیز به استناد آزادی بیان که داعیه آن را داشت حاضر نبود مانع فعالیت حزب توده شود- مطابق با قانون حزب توده بعد از عرض به جان محمدرضا شاه در بهمن 1327 ادامه حیات سیاسی اش غیرقانونی اعلام شده بود-. پیش از این که دولت مصدق از این مهم آگاه شود که دادگاه لاهه به نفع ایران رای داده است، مسئله استعفای مصدق و آمدن قوام به جای او به دغدغه اصلی کشور تبدیل شد و مصدق که در این مقطع تاریخی در اوج اقتدار خود به سر می برد بر دوش هیجانات ملی، دوباره به قدرت بازگشت.

اما این بازگشت به قدرت، سرآغاز سقوط دولت اش را فراهم کرد. در آن روزها که در حافظه من به خوبی ثبت شده است در 30 تیر فریادهای «یا مرگ یا مصدق» ایران را تسخیر کرده بود؛ همه گروه ها و نیروهای سیاسی به اتفاق در این قیام شرکت کردند و چاره ای جز بازگشت مقتدرانه مصدق برای محمدرضا شاه باقی نگذاشتند. در این مرحله برای نخستین بار، حزب توده که در گذشته جزو مخالفان سرسخت مصدق فئودال و اشرافی بود به یکی از اصلی ترین حامیان وی تبدیل شد. چرا که در این مقطع مصدق رو به روی آمریکا ایستاده بود و می توانست کینه های آنها را به عنوان کارگزار دولت شوروی در ایران ابراز کند. علاوه بر حزب توده گروه های شاخص دیگری چون همراهان آیت الله کاشانی و طرفداران مصدق از همراهی با وی دست نکشیدند.

مصدق؛ نه شیطان نه فرشته

در کدام جریان تاریخی بین مصدق و این گروه هایی که نام بردید، شکاف ایجاد شد و آنها در برابر هم صف آرایی کردند؟

همان گونه که اشاره کردم در این مسیر، علاوه بر حزب توده گروه های سیاسی دیگری همراه صمیمی مصدق و جبهه ملی بودند. نمی توان به سادگی از فتوای آیت الله کاشانی در همراهی مردم با مصدق گذشت. فتوای ایشان سبب شد که بسیاری از اقشار جامعه که جزو طیف پایین جامعه محسوب می شدند با مصدق همگام شوند. علاوه بر این بازاریان نیز گوش به استفتائات کاشانی داشتند. گروه های مذهبی به سادگی در برابر احکام مذهبی سر خم می کردند و ابایی از ایستادن در برابر کوله نداشتند.

گروه دیگر حامیان مصدق، کارمندان و طبقه متوسط روشنفکران بود؛ این طیف بافرهنگ چندان به درگیری های خیابانی باور نداشتند. آنها در گردهمایی های شبانه خود که معمولا در رستوران ها برپا می شد، مباحثی را طرح می کردند که به خیال خود دغدغه اصلی کل جامعه بود اما این برداشت آنها فاصله معناداری با واقعیت داشت. در نهایت حزب توده فرصت یافت با توجه به شعارهای ضدآمریکایی که آن روزها در سر زبان ها انداخته بود در بین بخشی از اقشار جامعه مقبولیت کسب کند. به جرات می توان گفت که در قیام 30 تیر حزب توده منسجم ترین و منظم ترین سازمان ایران بود و در بین اقشار فرهنگی و دانشجویی ایران نفوذ زیادی داشت.

این سه گروه هر یک به نوبه ای خود را متولی و وارث این پیروزی می دانستند و در پی این بودند که از ثمره این پیروزی بهره مند شود. اما بنابر تاریخ، رفتار مصدق از فردای 30 تیر به کلی تغییر کرد. نگاه مصدق نسبت به شاه از بالا بود علاوه بر این به آیت الله کاشانی که پیاده نظام اصلی قیام را تجهیز کرده بود، بی توجهی نشان می داد چرا که عقاید لیبرال مصدق با نگاه اسلامی کاشانی مغایرت داشت. حزب توده هم در این قافله قصد عقب نشینی نداشت و گمان می کرد که صفوف منظم و شعارهای آنها در خیابان ها پیروزی را برای مصدق به همراه آورد اما به باور من حزب توده عامل اصلی سقوط دولت مصدق را فراهم کرد.

در واقع می خواهید به این فرضیه مهر تایید بزنید که تر س از کمونیست شدن ایران، زمینه های سقوط دولت مصدق را فراهم کرد؟

دولت آمریکا صمیمانه به این نتیجه رسیده بود که مصدق راه «ادوارد بنش» چکسلواکی را دنبال می کند و حزب توده با نمایش های خیابانی به قدرت نمایی های خود در کشور دامن می زد. نفوذ حزب توده در ارتش غیرقابل انکار است، آنها نظام اطلاعاتی قوی ای داشتند و افرادی مانند «خسرو روزبه» که نبوغ شگفت انگیزی در نظامی گری داشت را در حلقه فکری خود گرد آورده بودند. آنها با انجام عملیات مخفی یک نوع رعب پیرامون خود ایجاد کردند که هر روز بر اقتدار آنها می افزود. اما همین تصور قدرت مندی، عامل سقوط آنها را فراهم کرد چرا که علاوه بر قدرت های خارجی مذهبی ها نیز ترس حاکم شدن تفکرات مسلکی کمونیست در ایران را داشتند.

مصدق بعد از 30 تیر فرمانده کل قوا شد و برای این که فرمانروایی خود را در این مقطع قطعی کند، 135 افسر رضاشاهی را از ارتش تصفیه کرد و تمام این افراد در حلقه زاهدی دور هم جمع شدند. زاهدی و یارانش در پی این بودند که با کودتا نظامی دولت مصدق را سرنگون کنند. در این سقوط هر یک از گروه های نام برده نقش مهمی ایفا کردند و حتی بازماندگان موروثی شان هنوز از مواضع آنها دفاع می کنند. به نظر من این گروه ها- نه یکی از آنها به تنهایی- موجبات شکست مصدق را فراهم کردند.

شما در عوامل سقوط دولت جبهه ملی چندان به نقش نیروهای خارجی نپرداختید. آیا بر این باورید که آنها در کنار گذاشتن مصدق از قدرت بی تاثیر بودند؟

من بر این باورم که نیروهای خارج در سقوط دولت مصدق در درجه دوم تاثیرگذار بودند. این در حالی است که بسیاری از تاریخ پژوهان معاصر بنا به برخی دلایل و منافع شخصی همچنان تلاش دارند که سقوط دولت وی را به دولت های بیگانه منتسب کنند. اما اسناد تاریخ گواه دیگری می دهند؛ بنا بر اسناد تاریخی نیروهای خارجی هیچگونه دخالت اجرایی و عملیات سرّی برای سرنگونی دولت مصدق انجام ندادند؛ آخرین اسناد فاش شده از سوی سازمان سیا، حکایت از این مهم دارد که نقش نیروهای خارجی در سقوط دولت مصدق کمتر از یک درصد بوده است اما به هر روی نمی توان منکر این مهم شد که آنها موافق و پشتیبان کودتاچیان بودند.

در یکی از اسناد تازه افشاشده سازمان سیا صریحا آمده است که گروه نظامیان کودتاچی که توسط «سرتیپ فرزانگان» اداره می شد از دولت آمریکا تقاضای کمک مالی کرد اما آنها در جواب به وی اعلام کردند «اگر پیروز عملیات شوند آمریکا به آنها یاری خواهدرساند.» چنین نیز شد؛ آمریکاییان به قرارداد خود پایبندی نشان دادند و بعد از پیروزی نخستین چک 5 میلیون دلاری دولت آمریکا در وجه خزانه داری کل ایران صادر و آن پول برای پرداخت حقوق کارمندان دولت هزینه شد. تردید وجود ندارد که نیروهای خارجی، از این سقوط خرسند بودند از همه مهم تر دولت انگلیس از این سقوط منتفع می شد

اما طرح این ادعاها که دولت مصدق به دلیل عملکرد افرادی چون شعبان بی مخ و دخالت های خارجی سقوط کرد، بسیار دور از تاریخ است و باعث شرمگینی دولتی است که علاوه بر تسلط بر نهادهای اجرایی فرماندهی کل قوا را نیز در انحصار داشت. اما این سقوط سبب نشد که دولت امپریالیستی آمریکا و انگلیس این موفقیت را به خود نسبت بدهند. روزولت ادعاهایی درباره نقش آنها در سقوط مصدق بیان کرد که البته با تمسخر آیزنهاور مواج شد؛ وی در برابر این اظهارات بیان کرد «روزولت بهتر است که این سخنان را برای نگارش سناریوی فیلم های هالیوودی بنویسد».

در گزارش 28 مرداد 32 روزولت آمده است، کسانی که می خواستند علیه مصدق قیام کنند برنامه شان محکوم به شکست شد و ما باید درصدد پیدا کردن توافق با مصدق باشیم. موضوع اصلی پیشروی ما این است که آیا آمریکا و انگلیس از سقوط مصدق راضی بودند؟ بدون تردید پاسخ آن روشن است آنها از این سقوط استقبال می کردند و به کودتاچیان کمک های مالی هم می کردند. ولی این ادعا که بخواهیم همه چیز را به آنها نسبت بدهیم نارواست. ما هم اکنون فرصت و زمان کافی داریم که از زوایای مختلف مسائل پنهانی این برهه از تاریخ را بررسی کنیم. ما نباید فراموش کنیم که بسیاری از تندروهای داخلی به خصوص در وزارت خارجه زمینه های سقوط این دولت را فراهم کرد.

مصدق؛ نه شیطان نه فرشته

حسین فاطمی در کنار محمد مصدق

می خواهید می گویید که حسین فاطمی نتوانست آنگونه که باید نهضت را هدایت کند و مسیر جبهه ملی را به حاشیه کشاند؟

به نظر من حسین فاطمی، یکی از اصلی ترین دلایل سقوط دولت مصدق بود. با بازخوانی این مقطع تاریخی متوجه خواهیم شد که گماردن یک جوان پرشور بدون داشتن تجربه کافی بر مسندی به این بزرگی می تواند تا چه میزان خطرآفرین باشد. وی با قطع رابطه با انگلیس، نشان داد که قواعد ابتدایی مذاکره با خارجیان را بلد نیست و این چنین ایران را وارد مرحله بحران کرد. در آن زمان ایران زیرساخت های لازم برای کشف و استخراج نفت را نداشت و نمی توانست بدون حمایت خارجی موفق به این مهم شود اما وی زیر بار نرفت و در نهایت زمینه های سقوط خود و دولت مصدق را فراهم کرد. من باز بر این نکته تاکید می کنم که شهید فاطمی سیاست لازم برای مواجهه با بحران را نداشت. وی بیشتر در روزنامه نگاری موفق بود هر چند در این زمینه نیز انقلابی تر از حزب توده انقلابی رفتار می کرد.

برخی از تحلیل گران معاصر تلاش دارند که فاطمی را وابسته به حزب توده معرفی کنند. آیا این برداشت به واقعیت تاریخی نزدیک است؟

خیر، فاطمی هیچ گاه به عضویت حزب توده درنیامد اما گرایش ها و تمایل های وی به آن سو بود. فاطمی از حمایت های این حزب برخوردار بود و در نهایت، در خانه یکی از عوامل حزب توده به نظامیان فروخته شد. تلاش برای نشان دادن اقتدار حزب توده، باعث شد که بعد از سقوط دولت مصدق در کشور یک حکومت نظامی حکفرما شود و دورانی سخت بر ایران حاکم شود، دورانی که سلب مشروعیت شاه را به همراه آورد.

شما در یکی از گفت و گوهای خود به این نکته اشاره کردید که بهتر بود این بزرگمرد به جای نگاه «ایده آلیستی»، مشی «رئالیستی» را در سیاست ورزی پیش می گرفت. درواقع می خواهید بر این نکته صحه بگذارید که وی زمینه های سقوط خود را فراهم کرد؟

مصدق شخصیتی کاریزماتیک داشت و نمی توان در صفات نیک اخلاقی او تردید کرد. وطن پرستی و درستکاری اش او را از سایر مردان سیاسی آن دوران متمایز کرده بود. دکتر مصدق گرایش های قاجاری زیادی داشت و مخالفت های وی با جمهوریت و سلطنت رضاشاه باعث شده بود که در بین مردم جایگاه ویژه ای کسب کند. رضاشاه خواستار آزادی زنان بود و جامعه ایران در آن زمان با این نظر مخالف بود؛

رضاشاه آموزش را به صورت نظام جدیدی که مورد موافقت بسیاری از آقایان نبود را تصویب کرد و در کتب درسی مطالعه تاریخ ایران باستان را جایگزین علوم دینی کرد. پای دختران را به مدرسه باز کرد و نظام سربازی راه انداخت و پسران خانواده را به انجام این وظیفه مجبور کرد، از این رو خانواده های ایرانی با او دشمن شدند. نظام مالیاتی وضع کرد و مردم ایران که هیچ گاه با مالیات سازگار نبودند را بیش از پیش با خود دشمن کرد. دکتر مصدق در همه این موارد مخالفت خود را با رضاشاه اعلام کرد و این چنین توانست برای خود احترام و موقعیت ممتازی ایجاد کند.

در ادامه مصدق راهی را پیش گرفت که مورد توافق ملت ایران بود یعنی همان ملی کردن نفت، با این اقدام مصدق بار دیگر در برابر بزرگترین دشمن ملت ایران یعنی انگلیس ایستاد. نادیده گرفتن ایرانیان توسط انگلیس یک عقده بزرگ داخلی شده بود و همین ایستادگی در برابر آنها محبوبیت مصدق در داخل کشور را دوچندان کرده بود. من می خواهم بگویم که در بزرگی مصدق شکی ندارم اما او نیز اشتباهات بزرگی کرد و ای کاش که در همان ابتدا، مناصب را به دست افرادی که تجربه و دانش کافی در این زمینه داشتند، می سپرد.




[ بیست و هشتم اسفند 96 ] [ 11:59 ق.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]

وب سایت روزیاتو: شکی نیست که وقتی پدر و مادرتان جزء ثروتمندترین های جهان باشند زندگی شما هم عادی نخواهد بود. در ادامه نگاهی می اندازیم به زندگی فرزندان چهار تن از ثروتمندترین غول های دنیای فناوری.

بیل گیتس

مطمئناً فرزندان بیل گیتس هم مثل بقیه ی همسن و سالانشان به مدرسه می روند، ورزش می کنند و در اینستاگرام یک حساب کاربری دارند اما با وجود ثروت ۹۰ بیلیون دلاری پدرشان، چاره ای جز استفاده از مزایای چنین ثروتی ندارند.

بیل گیتس و همسرش ملیندا سه فرزند دارند: جنیفر، روری و فوبی. گیتس طی تصمیمی جنجالی، بیشتر ثروت ۸۹ بیلیون دلاری اش را وقف امور خیریه کرد و از ایجاد یک سرمایه ی عظیم و تضمین شده برای فرزندانش خودداری کرد. گیتس می گوید فرزندانش به این تصمیم او افتخار می کنند.

با فرزندان بیلیونرهای دنیای فناوری آشنا شوید

جنیفر گیتس در کنار پدرش

جنیفر بزرگترین فرزند گیتس، دانشجوی سال آخر دانشگاه استنفورد و عضو تیم اسب سواری امریکا است. علیرغم موقعیتی که پدر جنیفر دارد و یکی از مشهورترین و بانفوذ ترین چهره های دنیای فناوری است، جنیفر در فضای خانه با دسترسی محدود به تکنولوژی رشد یافت.

با فرزندان بیلیونرهای دنیای فناوری آشنا شوید

فوبی گیتس در کنار پدر و مادرش

فوبی ۱۵ ساله کوچک ترین فرزند گیتس، در دبیرستان لیک ساید درس می خواند که مدرسه ای خصوصی در شهر سیاتل امریکا است و شهریه ی سالانه ی آن ۳۳۰۰۰ دلار است.

با فرزندان بیلیونرهای دنیای فناوری آشنا شوید

روری گیتس در کنار مادرش ملیندا گیتس

روری تنها پسر گیتس، امسال ۱۸ ساله شد و از دبیرستان لیک ساید فارغ التحصیل شد. مادرش ملیندا در پستی در حساب اینستاگرامش به مناسبت تولد روی، او را «دلسوز و کنجکاو»، شیفته ی معما و فمینیستی غرور آفرین توصیف کرد.


لری الیسون

لری الیسون یکی از بنیانگذاران شرکت اوراکل، چهار بار ازدواج کرده است. او از همسر سومش باربارا بوث، دو فرزند دارد. باربارا زمانی که او و همسرش جوان تر بودند فرزندان شان را با هزینه ی شخصی بزرگ کرد. او با انجام کارهایی دشوار و دستمزد هفتگی ۵ دلاری فرزندان شان را بزرگ کرد تا زمانی که پدرشان ثروتمند تر و ثروتمندتر شد. الیسون در حال حاضر ثروتی ۵۹ بیلیون دلاری دارد.

با فرزندان بیلیونرهای دنیای فناوری آشنا شوید

مگان الیسون در کنار پدرش

در سال ۲۰۱۱ الیسون ارثیه ای چندین میلیون دلاری را در روز تولد ۲۵ سالگی دخترش مگان به او هدیه داد. مگان با این سرمایه یک شرکت فیلم سازی به نام «آناپورنا» تأسیس کرد. حالا مگان در ۳۱ سالگی یکی از بانفوذ ترین تهیه کنندگان فیلم در هالیوود است.

مگان الیسون که در گذشته از رشته ی سینما در دانشگاه کالیفورنیا انصراف داده بود، برای تولید فیلم های تحسین شده ای مثل Zero Dark Thirty، Her و American Hustle بارها نامزد دریافت جایزه ی اسکار شده است. به علاوه، در سال ۲۰۱۴ او در فهرست صد تایی بانفوذ ترین اشخاص مجله ی تایم قرار گرفت.

با فرزندان بیلیونرهای دنیای فناوری آشنا شوید

دیوید الیسون (نفر وسط)

دیوید برادر ۳۴ ساله ی مگان هم تهیه کننده ی سینما و موسس شرکت فیلم سازی «اسکای دنس میدیا» است که تولید فیلم های اکشن پرسر و صدایی همچون Terminator Genisys، G.I. Joe: Retaliation، World War Z، Mission: Impossible: Rogue Nation و Star Trek Beyond را در کارنامه ی خود دارد.

با فرزندان بیلیونرهای دنیای فناوری آشنا شوید

دیوید الیسون

دیوید پیش از شانزده سالگی، دوره ی آموزشی پرواز با یکی از بهترین هواپیماهای بدون موتور دنیا را گذراند و حالا او گواهینامه ی خلبانی هواپیمای تجاری را دارد. الیسون در مصاحبه ای با سایت GQ گفت: «تعدادی زیادی از بچه ها این امتیاز را دارند که با انجام کارهای احمقانه بزرگ شوند. دیوید خیلی سریع بزرگ شد که فکر می کنم به خاطر خلبانی بود. او متوجه بود کاری که انجام می داد یک بازی کامپیوتری نبود و جان اضافه ای برایش وجود نداشت».


جف بزوس

جف بزوس بنیان گذار سایت آمازون و مکنزی همسر رمان نویس او، سه پسر و یک دختر دارند. از قرار معلوم آن ها دخترشان را از چین به فرزندی قبول کرده اند. فرزندان جف و مکنزی، ۱۲ تا ۱۷ ساله هستند. با وجود داشتن ثروتی که ارزش خالص آن به تازگی جهشی ناگهانی به ۹۶ بیلیون دلار داشته است، دنی هیلیس یکی از دوستان خانوادگی بزوس در مصاحبه ای با مجله ی ووگ، آن ها را خانواده ای «معمولی، متحد و صمیمی» توصیف کرد.

با فرزندان بیلیونرهای دنیای فناوری آشنا شوید

جف بزوس و همسرش مکنزی

مکنزی در مصاحبه اش با مجله ی ووگ درباره ی آموزش فرزندان شان می گوید او و همسرش شیوه های مختلفی را امتحان کرده اند، مثل «سفر در فصل های خلوت سال، آزمایش های علمی در آشپزخانه، جوجه کشی، آموزش زبان ماندارین، روش آموزش ریاضی در سنگاپور و شرکت در باشگاه ها و بازی های ورزشی به همراه فرزندان همسایه هایشان». از فرزندان آن ها عکسی منتشر نشده است.


آن وجیکی

آن وجیکی موسس شرکت آزمایشات ژنتیکی 23andMe از همسر سابقش سرگئی برین بنیانگذار گوگل، دو فرزند دارد. ثروت وجیکی را ۴۷ بیلیون دلار تخمین می زنند. نام خانوادگی فرزندان آن ها -بنجی ۹ ساله و کلوئی ۶ ساله- وجین است که ترکیبی از نام خانوادگی والدین شان است.

با فرزندان بیلیونرهای دنیای فناوری آشنا شوید

آن وجیکی و همسر سابقش سرگئی برین

اخیرا وجیکی در مصاحبه ای با روزنامه ی نیویورک تایمز اعلام کرده مصمم است تا فرزندانش را در برابر «جنون ثروت میلیونی» حفظ کند. او به فرزندانش یاد می دهد لباس هایشان را بشورند و برای خودشان غذا بپزند و حتی او خود موهایشان را کوتاه می کند. وجیکی می گوید: «اگر رشد فرزندانم هدفی است که به دنبالش هستم پس باید تمرکزم روی ایجاد یک شرایط عادی برای آن ها باشد.»




[ نوزدهم اسفند 96 ] [ 06:17 ب.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]
هفته نامه صدا – حامد زارع: احسان یارشاطر در مجلدات تاریخ ایران که برای دانشگاه کمبریج نوشته است، زرتشت را فراهم ساز بنیان اولیه اخلاقی و شالوده فکری از تاریخ ملی ایرانیان می نامد. امروزه در کتب دینی پهلوی و داستان های ملی و از آن مهم تر در اسناد اوستایی گرد آمده توسط زرتشتیان با مجموعه معاریف و مشاهیری مواجه می شویم که حاوی باورهای ایرانی تا عصر ساسانی در شاکله دیانت زرتشتی است. دینی که به نام پیغمبرش نام گذاری شده است.
 
 درباره ایران ساسانی و دیانت زرتشتی

هزار و دویست سال پیش از آن که مسیح متولد شود، پیامبری ایرانی متولد شد که امروزه با نام های «زرتُشت» یا «زردُشت» یا «اشوزرتُشت» شناخته می شود و با ارائه یک دین یکتاپرستانه، انقلابی در معارف ایران باستان به وجود آورد. او که مزدیسنا را بنیان گذاشت، اگرچه در آغاز پیروان اندکی داشت، اما با تبدیل آن به دین حکومتی در دوره حاکمیت اشکانیان فراگیر شد و نهایتا در زمان شکل گیری امپراطوری ساسانیان در قرن سوم میلادی به دین رسمی ایران زمین تبدیل شد.

دیانت زرتشتی در طول پنج سده در ایران از آنچنان نفوذی برخوردار شد که ظهور مانی و مزدک و ابلاغ آئین توسط آنان به عنوان فتنه شناخته شد و تا حمله اعراب به ایران زمین و گرودین ایرانیان به اسلام، دین مسلط فلات مرکزی قلمداد می شد. 

البته تفکرات مزدایی و مانوی در مواجهه با دیانت زرتشتی اثرات خویش را بر جای گذاشتند. حتی برخی ها بر آن هستند که تفکر مزدایی زمینه شکل گیری و قدرت یابی بیشتر اندیشه زرتشتی را در ایران فراهم کرد. متافیزیک مزدایی برای همه امور از سیاست تا زندگی روزمره احکامی پدید آورد. چون دین زرتشتی رسمی شده بود و شیوه حکمرانی نیز تمرکزگرایی بود، هرگونه قرائت محلی و یا معارض با دستگاه های ایدئولوژیک دولت سرکوب می گردید. در این روایت قواعد اخلاقی و ایمانی با زور و اجبار حکومتی پیاده می شدند تا جامعه آرمانی وعده داده شده زودتر محقق گردد.
 
 درباره ایران ساسانی و دیانت زرتشتی

در این تفسیر الهیات مزدایی باعث تقویت رویکرد به ایدئولوژیک در دیانت زرتشتی خوانده می شود. ظاهرا آموزش های زرتشت در طول سده هایی که دین رسمی ساسانیان بود، با باورهای بومی ایرانیان آمیخته شد دو مزدیسنای کنونی را پدید آورد. ممکن است بخشی از این باورهای بومی آغشته به صبغه های مزدکی و مانوی نیز شده باشد. پیروان زرتشت مردمانی بودند که پس از مدت ها پیرو دینی بدیع، نوآور و اصیل شده بودند. «زرتشیان برای هستی سه حالت قائل بودند. نخست حالت هماهنگی و رستگاری بود، از پی این حالت، «حالت آمیخته» می آمد که در دنیای کنونی، خیر و شر هر دو را در بر داشت؛ سرانجام یک ناجی به این حالت پایان می داد و به حالت سوم که رستگاری ماندگار بود هدایت می کرد. این انگاره های بهشت، دوزخ، پاداش و کیفر در جهان بعدی کاملا همانند انگاره های ابراهیمی خاور میانه اند.» (همایون کاتوزیان در: پیتر فورتادو، 1394. صفحه 45) 

اصولا تعالیم زرتشت به مثابه یک آئین یکتاگرایانه و موحدانه، شباهت های زیادی به ادیان ابراهیمی دارد که می تواند به عنوان یکی از منابع الهام اولیه آنان نیز مطرح شود. در دیانت زرتشت جایگاه اهورامزدا نمادین و پر معنا است. «اهورامزدا و امشاسپندان هفتگانه مقدسی را تشکیل می دهند که در نخستین وحی بر زرتشت ظاهر شد. همه امشاسپندان که با فرشته های بزرگ ادیان ابراهیمی قابل مقایسه هستند، از اهورامزدا بر آمده بودند و همراه او هفت پیگیری را تشکیل می دادند که جهان از آن ساخته شده است. این امشاسپندان یا «قدیسان جاودان» به نوبه خود، خدایان نیو کار دیگری را باز می آورند که معادل خدایان خیر در برابر خدایان شر در ادیان مبتنی بر بت پرستی پیش از زرتشت بودند.» (همایون کاتوزیان. 1391، صفحه 58)
 
 درباره ایران ساسانی و دیانت زرتشتی

از سوی دیگر مری بویس متخصص مطالعات زرتشتی که برای مدت ها استادی کرسی مطالعات ایرانی دانشگاه لندن را بر عهده داشت معتقد بود که زرتشت نخستین کسی بود که اعتقاد به بازخواست فردی، بهشت و دوزخ، رستاخیز جسمی، روز بازخواست و زندگانی ابدی روح و جسم را ابلاغ کرده است. این آموزه ها نشان دهنده صبغه توحیدی زرتشت نیز می تواند باشد. نکته ای که شاید با توجه به دو روح برتر حاضر در معارف این آئین اشتباه به نظر برسد. با این حال نمی توان کتمان کرد که «ثنویت بارزی که در کانون دین زرتشت قرار داشت، احتمالا بنیادی ترین آموزه این دین را نمایندگی می کند.» (رضا ضرغامی، 1394، ص 140)

ثنویت هایی نظیر خیر و شر و حقیقت و دروغ نقشی اساسی در این دیانت یکتاگرا بازی می کنند. توضیح بیشتر آن که «در آئین زرتشت دو روح مطلق وجود دارد و اهورامزدا که زرتشت او را می پرستید، هیچ چیز بدی نیافریده است. از آنجا که خدای تاریکی، اهریمن، را اهورامزدا نیافریده، آئین زرتشت دینی دو خدایی به نظر می رسد اما در حقیقت این آئین توحیدی است زیرا تنها یک خدای قادر مطلق و منشأ خیر را به رسمیت می شناسد و می پرستد. در حالی که دوگانگی آن فقط در الهیات پدیدار می شود و با پیروزی حتمی خیر بر شر، یا اهورامزدا بر اهریمن، به پایان می رسد.» (همایون کاتوزیان، 1391، صفحه 58)

البته ستیز اهورامزدا با اهریمن یک پروسه چند مرحله ای است که در توضیحی اسطورهای در یشت ها آمده است. در یکی از این مراحل «اهورامزدا برای بازداشتن اهریمن از تازش بر جهان روشن فرمانروایی خویش، در گذر سه هزار سال به آفرینش جهان پیدایی دست می زند. سپس به فراز آوردن ستارگان ایستان و جنبان، ماه و خورشید می پردازد. به گونه ای که هر یک را جایگاهی است شایسته برای هماوردی با تازش اهریمن.» (آصف خلدانی، 1396، صفحه 30)

در دیانت زرتشتی مصداقی ترین امر آتش به عنوان رابط میان انسان و خداوند است. زرتشتیان آتش های آئینی و آتش های اسطوره ای در دیانت خود دارند که خود آنها مشتمل بر انواع دیگری است. در مزدیسنا از آتش هایی نام برده شده که شکل مجسم ندارند و از آنها به آتش مینوی نیز یاد می شود. آتشی که فلات ایران را همواره محافظت و مراقبت می کند.
 
 درباره ایران ساسانی و دیانت زرتشتی

منابع و مآخذ:
  1. ایرانیان، دوران باستان تا دوره معاصر، همایون کاتوزیان، ترجمه حسین شهیدی، تهران، نشر مرکز، 1391.
  2. شناخت کوروش جهانگشای ایرانی، رضا ضرغامی، ترجمه عباس مخبر، تهران، نشر مرکز، 1394
  3. تاریخ ملل، پیتر فورتادو، ترجمه مهدی حقیقت خواه، تهران، انتشارات ققنوس، 1394.
  4. تاریخ و فرهنگ باستانی ایران و شاهنامه فردوسی، آصف خلدانی، تهران، انتشارات ققنوس، 1396.
برای مطالعه بیشتر:
  • آیین زرتشت کهن روزگار و قدرت ماندگارش. مری بویس، ترجمه ابوالحسن تهامی، تهران، انتشارات نگاه، 1388
  • جستاری در فلسفه زرتشت، مری بویس، ترجمه سعید زارع، قم، انتشارات دانشگاه ادیان و مذاهب، 1381.



[ پنجم دی 96 ] [ 05:29 ب.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]
هفته نامه صدا - سید ابوالحسن توفیقیان: سید حسن مدرس یکی از شخصیت های برجسته تاریخ تحولات سیاست اجتماعی ایران است که همگان با نام او آشنا هستند. در این نوشتار سعی شده تصویری موجز از ابعاد وجودی ایشان در سه عرصه علم سیاست، عملکرد سیاسی و اندیشه سیاسی ارائه شود.
 
 سید حسن مدرس؛ سیاستمدار یا اندیشمند؟ (10 آذر منتشر شود)

سید حسن طباطبایی قمشه ای، ملقب به «مدرس» فرزند سید اسماعیل در سال 1249 در سرابه اردستان به دنیا آمد. بر حسب اسناد تاریخی و نسب نامه ای که حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره) تنظیم کردند، «مدرس» از سادات طباطبایی زواره ای است که نسبش پس از سی و یک پشت به حضرت امام حسن مجتبی (ع) می رسد.

زمانی که مدرس شش سال بیشتر نداشت به خاطر برخورد ظالمانه یکی از خان های آن منطقه به همراه «سید اسماعیل» به قمشه یعنی جایی که پدربزرگش «میر عبدالباقی» آنجا بود مهاجرت کرد. مدرست تحصیلات خود را در قمشه آغاز کرد و در اصفهان ادامه داد و در حوزه نجف به پایان رساند.

وی پس از اتمام تحصیلات به ایران بازگشت و عملا در دو عرصه علم و سیاست به فعالیت خود ادامه داد. ایشان پس از درگیر شدن با رضاخان، در حوادثی که ذیلا به آنها اشاره خواهد شد، شبانه توسط شهربانی تهران دستگیر و به قلعه خواف تبعید شد. پس از 9 سال زندان در خواف، او را روانه کاشمر کردند. غروب روز دهم آذر 1316 ش. سه جنایتکار به نام های «جهانسوزی»، «خلج» و «مستوفیان» نزد مدرس آمده و چای سمی را به اجبار به او دادند و چون دیدند از اثر سم خبری نیست، عمامه سید را در حین نماز از سرش برداشته، بر گردنش انداختند و آن فقیه بزرگوار را در 67 سالگی به شهادت رساندند.

مدرس در عرصه علم

مدرس مدت ده سال در قمشه، مقدمات ادبیات عرب و فارسی را فراگرفت. سپس برای ادامه تحصیل به اصفهان رفت و حدود سیزده سال در آن شهر اقامت گزید. پس از آن راهی نجف اشرف شد و هفت سال در آن مکان مقدس به تحصیل علم پرداخت و به درجه اجتهاد رسید.

مدرس پس از این که به درجه اجتهاد رسید، برای ارشاد و تدریس به اصفهان مراجعه کرد. نکته جالب این که ایشان به خاطر سابقه طولانی در امر تدریس، ملقب به «مدرس» شد. ذیلا به صورت فهرست وار به شماری از اساتید، شاگردان و آثار علمی وی اشاره خواهد شد.
 
 سید حسن مدرس؛ سیاستمدار یا اندیشمند؟ (10 آذر منتشر شود)
حسن مدرس در کنار علمای اصفهان در مدرسه صدر

اساتید

مدرس در دوران تحصیل از محضر اساتید زیادی استفاده کرد. از جمله اساتید مشهور وی می توان به آقامیرزا عبدالعلی هرندی، میرزا جهانگیرخان قشقایی، آخوند ملامحمد کاشانی، شیخ مرتضی ریزی، سید محمد باقر درچه ای، میرزای شیرازی، آخوند ملامحمد کاظم خراسانی و سید محمدرضا طباطبایی یزدی اشاره کرد. عمده تحصیلات مدرس در محضر آخوند خراسانی و طباطبایی یزدی بود.

شاگردان

از جمله شاگردان ایشان می توان به سید علی اصغر سدهی، صدر کوهپائی، شیخ محمود مفید، شیخ محمدباقر نجفی، محمدباقر الفت، مهدی الهی قمشه ای و حسام الواعظین اشاره کرد.
 
آثار

از شهید مدرس، آثار متعددی بر جای مانده است که می توان آنها را به این صورت دسته بندی کرد:

الف: مجموعه سخنان ایشان در مجلس شورای ملی از اواسط دوره دوم تا دوره ششم که مدرس در مجلس حضور داشت (در دو جلد). این مجموعه سخنرانی که بیانگر هوش و ذکاوت سیاسی شهید مدرس است را آقای محمد ترکمان در دو جلد گردآوری کرده است.

ب: آثاری در زمینه فقه، اصول و تفسیر قرآن، حاشیه بر رسائل شیخ انصاری، اصول تشکیلات عدلیه، خاطرات خواف، رساله فی سهم الامام و الماموم، رساله فقی قضاءالفوائت، رساله فی الضمان الغاصب المغضوب الفائت و رساله فی بعض مسائل العده، تدوین تفسیر جامع برای قرآن.

ج: کتاب زرد؛ که مهم تر از دو مجموعه آثار قبلی است. ایشان در سخنان و مذاکرات مجلس به مناسبت های مختلف از این کتاب نام برده که بعد از مرگ او چاپ و در دسترس قرار خواهد گرفت، اما متاسفانه چنین اثری تا به حال یافت نشده است.

مدرس در عرصه سیاست و اندیشه سیاسی

بر اساس فصل دوم متمم قانون اساسی، برای نظارت بر قوانین مصوب مجلس شورای ملی و تشخیص مغایرت و عدم مغایرت مصوبات مجلس با احکام شرع، مراجع نجف اشرف بیست نفر از مجتهدان طراز اول را به مجلس معرفی کردند تا پنج نفر از میان آنها برگزیده شوند. شهید مدرس در سال 1328 ه.ق به عنوان یکی از 5 عالم طراز اول، برای دوره دوم مجلس شورای ملی انتخاب شد و تا دوره ششم یعنی به مدت 5 دوره در این سمت بود.
 
سید حسن مدرس؛ سیاستمدار یا اندیشمند؟ (10 آذر منتشر شود) 
شهید آیت‌الله سید‌حسن مدرس در میان گروه اقلیت مجلس. درتصویر ملک الشعرای بهار و سید ابوالحسن حائری زاده دیده می شوند.

مدرس در سومین، چهارمین، پنجمین و ششمین دوره مجلس شورای ملی علاوه بر وظیفه نظارتی، سمت نمایندگی مردم را در مجلس نیز به عهده داشت. از نکات برجسته رفتاری مدرس در مجلس شورای ملی این بود که با هر گونه خودکامگی، استبداد، قانون شکنی و نفوذ بیگانه مخالفت می کرد و به ایراد نطق می پرداخت که در ادامه به شرح برخی از آنها خواهیم پرداخت.

مخالفت با قرارداد 1919

دولت میرزاحسن وثوق الدوله به دلیل امضای قرارداد 1919با دولت انگلستان شخم و نفرت شخصیت های مذهبی و ملی را برانگیخت. ایشان قرارداد مذکور را کوششی از سوی دولت انگلستان برای برقراری تحت الحمایگی دولت ایران با سیطره انگلیس می دانستند. مدرس در رأس مخالفان این قرارداد قرار داشت. مخالفت مدرس و دیگر شخصیت های ملی و همچنین مقاومت احمدشاه قاجار برابر قرارداد یاد شده، دولت انگلستان را کاملا از سلسله و شاه قاجار ناامید کرد و آنها را به فکر جانشینی مناسب برای احمدشاه انداخت. انگلیسی ها خیلی زود فرد مورد نظر خود را یافتند و او کسی نبود جز رضاخان میرپنج سوادکوهی. صبح روز کودتای 3 اسفند 1299، مدرس و تعدادی از شخصیت های سیاسی – مذهبی به دستور سید ضیاءالدین طباطبایی دستگیر و روانه زندان شدند.

مخالفت با جمهوری رضاخانی

رضاخان که پس از کودتای 3 اسفند همواره رویای حکومت مطلقه ایران را در سر می پروراند با تصدی پست ریاست وزرا گام بلندی به سوی تحقق آرزوهایش برداشت. اولین طرحی که برای طرد قاجار از صحنه سیاسی ایران به ذهن رضاخان و هواداران او خطور کرد موضوع تغییر رژیم سلطنتی به حکومت جمهوری بود. به همین منظور درصدد بر آمد تا با تصویب طرحی در مجلس شورای ملی، نظام سلطنت را ملغی و جمهوری را جایگزین آن کند.
 
 سید حسن مدرس؛ سیاستمدار یا اندیشمند؟ (10 آذر منتشر شود)

به همین جهت با دستکاری در انتخابات «مجلس پنجم» افرادی را از صندوق رأی بیرون آوردند که تعهد خدمت به رضاخان کرده بودند. آیت الله مدرس مصمم بود در مقابل رضاخان و افکار او محکم بایستد. به همین جهت به همراه یارانش که در این مجلس اقلیت بودند تصمیم گرفتند ابتدا با تصویب اعتبارنامه وکلای فرمایشی مخالفت کنند و عده ای را از مجلس خارج کنند. به همین جهت مباحثات در مجلس بالا گرفت. 

در پایان یکی از جلسات «حسین بهرامی» که حسابی از دست مدرس ناراحت بود سیلی محکمی به صورت مدرس نواخت. خبر این واقعه به سرعت میان مردم پخش شد و خشم و نفرت آنان را برانگیخت. لذا پس از بستن بازار با برپایی تظاهراتی به نفع مدرس؛ علیه جمهوری رضاخانی شعار دادند. رضاخان نیز به همراه گروهی از نیروهای قزاق خود را به جمعیت رساند و ضمن درگیر شدن با آنان عده ای را به شهادت رساند و گروهی دیگر را دستگیر کرد. سرانجام رضاخان از موضوع تغییر رژیم منصرف شد و همه بازداشت شدگان را آزاد کرد.

مخالفت با تغییر سلطنت

رضاخان و هواخواهانش پس از آن که در طرح استقرار جمهوری شکست خوردند، تصمیم گرفتند با احتیاط کامل زمینه را برای خلع قاجاریان از سلطنت مهیا سازند. مدرس نیز با شناخت صحیح از شرایط روز، عزم خود را جزم کرد تا با جدیت برابر طرح تغییر سلطنت بایستد. بدین جهت «رحیم زاده صفوی» را به نمایندگی از خود به پاریس فرستاد تا احمدشاه را برای بازگشت به ایران ترغیب کند. 

بدیهی است که مخالفت مدرس نه به خاطر تمایل به سلسله قاجاریه بلکه به خاطر مقابله با سیاست استعماری انگلیس و همچنین خنثی کردن جریانی بود که سعی داشت مبانی و اصولی که موجب مصونیت اجتماعی و سیاسی ملت ایران و قوام بخش استقلال و تمامیت ایران بود را از بین ببرد. مدرس این تغییر و تبدیل را صرفا جابجایی فرد یا خانواده تلقی نمی کرد، بلکه انقلابی تصور می کرد که تمامی ارکان اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی جامعه ایران را دگرگون می سازد.
 
سید حسن مدرس؛ سیاستمدار یا اندیشمند؟ (10 آذر منتشر شود) 
شهید آیت‌الله سید‌ حسن مدرس در میان برخی تفنگداران ایل بختیاری

مخالفت با ماده واحده خلع قاجاریه

اوایل آبان 1304 به یکباره مخالفت علیه قاجاریه به طور علنی بروز کرد. در تهران تظاهراتی برگزار شد که خواستار خلع احمدشاه بود و تلگراف های زیادی از شهرستان ها در مخالفت با قاجاریه به مجلس شورای ملی مخابره شد. در همین زمان داور، تیمورتاش و عده دیگری از نمایندگان طرح انقراض قاجاریه را تهیه و تدوین کردند. 

روز نهم آبان 1304 مجلس به ریاست تدین تشکیل شد تا ماده واحده خلع قاجاریه را بررسی کند. ماده واحده با قید دو فوریت خوانده شد. مدرس با این جمله که «خلاف قانون اساسی است، صدهزار رأی هم بدهید خلاف قانون است، هزار رأی هم بدهید خلاف قانون است.» جلسه را ترک کرد.

مقابله با رضاخان

مدرس پس از انتقال سلطنت به رضاخان نه منزوی شد و نه دست از مبارزه برداشت بلکه مجدانه کوشید تا مانع قوام و ثبات حاکمیت رژیم پهلوی شود. بر این اساس با رو در رو قرار گرفتن رضاخان، عرصه را بر رضاخان تنگ می کرد. رضاخان با لب فروبستن مدرس نه تنها قانع، بلکه بسیار خشنود و خرسند می شد و حتی حاضر بود در ازای آن نیز امتیازهای زیادی به مدرس بدهد. در مقابل مدرس بارها بر این مسئله تاکید می کرد که رضاخان به درد سلطنت نمی خورد.

همین موضع گیری ها سبب شده بود تا رضاخان درصدد حذف مدرس برآید. بدین جهت پس از آن که نتوانست مانع ورود مدرس به مجلس ششم شود، درصدد ترور ایشان برآمد. زمانی که مدرس از ترور جان سالم به در برد، رضاخان که در مازندران بود به وسیله تلگراف از مدرس احوالپرسی کرد و مدرس در پاسخ گفت: «به کوری دشمنان نمرده ام و هنوز زنده ام.»
 
سید حسن مدرس؛ سیاستمدار یا اندیشمند؟ (10 آذر منتشر شود) 
شهید آیت الله سید حسن مدرس پس از ترور نافرجام رضاخان در بیمارستان

بالاخره این تقابل به آنجا رسید که رضاخان و هوادارانش با دستکاری در انتخابات مجلس هفتم مانع از این شدند که اسم مدرس از صندوق رأی بیرون بیاید. مدرس نیز در راستای افشای این دستکاری گفت: «اگر هیچ کس از مردم تهران به من رأی نداده باشد ولی خود که یک رأی به خودم داده ام، پس این یک رأی که به نام مدرس در صندوق بود چه شد و چرا خوانده نشد؟»

بدین ترتیب مجلس هفتم بدون حضور مدرس در 16 مهر 1307 افتتاح شد. دو روز بعد از افتتاح مجلس، ماموران نظیمه به منزل مدرس هجوم آوردند و شبانه وی را از تهران خارج کردند و به سمت مشهد بردند. ابتدا ایشان چند روزی در یکی از دهات مشهد و سپس به مدت 9 سال به شهر خواف منتقل شد. پس از 9 سال به کاشمر انتقال یافت و در دهم آذر 1316 به شهادت رسید.
 
سید حسن مدرس؛ سیاستمدار یا اندیشمند؟ (10 آذر منتشر شود) 
حجت‌الاسلام سید علی اکبر مدرس برادر و دکتر سید عبدالباقی مدرسی فرزند شهید آیت‌الله سید حسن مدرس، بر بنای اولیه مزار او در گورستان کاشمر ایستاده‌اند.

عدالت

یکی از مفاهیم مهم در اندیشه سیاسی آیت الله مدرس «عدالت» است. ایشان عدالت را به قرار گرفتن هر چیزی سر جای خود تعریف کرده است. بر اساس همین مبنا، مخالفت خود را با در رأس امور قرار گرفتن رضاخان اینگونه بیان می کند که «اینکه من با رضاخان مخالف هستم نه از باب وزیر جنگ بودن است بلکه به خاطر این که ایشان لیاقت پادشاه بودن را ندارد وگرنه برای وزیر جنگ بودن هم خیلی مفید است و حتی اگر ایشان بخواهد وزیر جنگ بشود، بنده هم طرفدار ایشان می باشم.»

او اجرای عدالت را مبنای نظم، پیشرفت و امنیت در جامعه می داند. در این ارتباط ضمن توصیه دولتمردان به رعایت عدالت می گوید: «اگر این عمل (اجرای عدالت) در جامعه بشود، هرگز به مملکت نه در حوزه اقتصاد و نه در حوزه های دیگر ضرری نخواهد رسید.»

حاکم، حکومت و قانون اساسی

بهترین شکل حکومت در نظر مدرس که در حقیقت بر آمده از تفکر اسلامی ایشان است، شکل «جمهوری» است. «من با جمهوری مخالف نیستم و حکومت صدر اسلام هم تقریبا بلکه تحقیقا حکومت جمهوری بوده است.» بر همین اساس می گوید که حاکم در عصر غیبت مشروعیت خود را از مردم می گیرد و مادامی که حاکم بر آمده از ملت باشد و از طرف ملت انتخاب شده باشد و مطابق با قانون اساسی که تجلی رأی ملت است رفتار کند، مشروعیت دارد وگرنه حاکمی غاصب و ظالم خواهد بود که حق حکومت بر مردم را ندارد و می توان علیه او شورش و او را سرنگون کرد.

مدرس در این سیستم حکومتی اصل را «قانون اساسی» عنوان می کند و می گوید: «حاکم ما قانون اساسی است، هر چه قانون او حکم کرد متبع است.» مدرس همه را در برابر قانون مساوی می داند و میان پادشاه و مردم در مقابل قانون هیچگونه تفاوتی قائل نمی شود و همه را یکسان می بیند.
 
سید حسن مدرس؛ سیاستمدار یا اندیشمند؟ (10 آذر منتشر شود) 
شهید آیت الله سید حسن مدرس در دوران مختلف عمر

قوای سه گانه و مسئله تفکیک قوا

مدرس قائل به سه رکن مستقل برای دولت یعنی قوه مجریه، مقننه و قضاییه بود. ایشان اصرار داشتند بر این که در مملکت همه قوا باید بر اساس قانون و در چارچوب قانون روی کار بیایند و هیچ یک از آنها نباید مسلط بر قوه دیگری باشد. برای هر کدام از این قوا به طور مستقل کارویژه هایی قائل بود که ذیلا به آنها اشاره خواهد شد.

قوه مجریه: مدرسه وظیفه قوه مجریه را اجرای قوانینی می داند که مجلس تصویب کرده است. قوانینی که مخالفتی با اسلام نداشته باشد. «دولت نباید برخلاف قانون قدمی بردارد. دولت غیر از اجرای قوانینی که مجلس شورای ملی تصویب کرده است، هیچ کار و وظیفه ای ندارد. هر کاری غیر از این بکند بر خلاف وظیفه کرده است.» این بیان نشان می دهد که ایشان به تفکیک قوا کاملا آگاهی داشته و رشد جامعه را در این می بیند که هر یک از قوا در جایگاه خاص خود قرار داشته باشد.

قوه مقننه: مدرس ضمن اعتقاد به نظام تفکیک قوا، اعتقاد به در رأس بودن مجلس داشت. عظمت و سرافرازی ملت را در گروی داشتن مجلس قوی و با عظمت می دانست. ایشان مهم ترین کارویژه مجلس را قانونگذاری می داند. آن هم نه هر قانونی بلکه اولا قانونی که مناط و ملاک اسلامی داشته باشد و ثانیا در جهت آسایش خلق و امور معایشه مردم باشد.

قضاییه: مدرس مهم ترین کارویژه های قوه قضاییه را در این دو امر می داند؛ اول: دقت در احکام صادره که بر اساس قوانین قضایی اسلامی و منطبق بر قواعد مذهبی مان باشد. دوم: اجرای این قوانین منطبق بر قوانین دنیا و حتی پیشرفته تر از آنها؛ بدین معنا که «باید برای قوانین قضایی از قواعد مذهبی خودمان اخذ کنیم و کیفیت اجرایش را از قوانین کلیه عالم.»
 
سید حسن مدرس؛ سیاستمدار یا اندیشمند؟ (10 آذر منتشر شود) 
مقبره شهید حسن مدرس در کاشمر




[ دهم آذر 96 ] [ 12:59 ب.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]
روزنامه شرق: ادوارد اسنودن، کارمند سابق سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا) و پیمانکار سابق آژانس امنیت ملی (ان‌اس‌ای) این کشور، تنها در یک روز زندگی‌اش را دوپاره کرد؛ همان روزی که تصمیم گرفت قید رفاه و امنیت شخصی‌اش را بزند و اسناد محرمانه سازمان‌های اطلاعاتی ایالات‌متحده را افشا کند. به‌ گفته خودش، منتقدانش بر این باورند که «او به اندازه کافی انقلابی نبوده»، اما کاری که او حدود چهار سال پیش از داخل هتلی در هنگ‌کنگ به پیش برد، تاریخ افشای اطلاعات محرمانه را زیرورو کرد. او هزاران سند طبقه‌بندی‌شده آژانس‌های اطلاعاتی آمریکا را افشا کرد و از شنود گسترده و نظارت جمعی این سازمان‌ها بر خصوصی‌ترین اطلاعات افراد خبر داد. تاوان این افشاگری‌ها، رانده‌شدن از خانه و زندگی‌کردن اجباری در پایتخت روسیه است.
 
اسنودن در گفت‌و‌گویی مفصل با اشپیگل‌آنلاین که مطلب پیش‌رو ترجمه بخشی از آن است، روند نظارت‌های گسترده سازمان‌های اطلاعاتی را شرح می‌دهد و از دستاوردهای افشاگری‌هایش می‌گوید. او همچنین به شایعاتی که درباره ارتباط او با دولت روسیه در گرفته هم پاسخ می‌دهد. بسیاری خواسته‌اند با انگ ارتباط با روسیه، اهمیت و ارزش کاری را که او کرد زیر سؤال ببرند، اما او همچنان نماد دفاع از آزادی‌های مدنی است و البته هم‌زمان در تعقیب‌وگریز.
 
 همچنان امیدی هست حتی برای من

آقای اسنودن، چهار سال پیش، شما از اتاق هتلی در هنگ‌کنگ ویدئویی به سرتاسر جهان ارسال کردید. آن لحظه آغاز بزرگ‌ترین افشای داده‌های اطلاعاتی در تاریخ بود. امروز ما در اتاق هتلی در مسکو نشسته‌ایم. شما نمی‌توانید روسیه را ترک کنید چون ایالات‌متحده حکم بازداشت شما را صادر کرده است. در عین حال، ماشین نظارت جهانی سرویس‌های اطلاعاتی همچنان می‌تازد، چه‌بسا تندتر از همیشه. آیا همه اینها ارزشش را داشت؟

جواب من این است: بله. به اهدافی که داشتم نگاه کنید. من سعی نکردم قوانین را تغییر دهم یا این ماشین را کند کنم. شاید باید این کار را می‌کردم. منتقدانم می‌گویند به قدر کافی انقلابی نبودم. ولی فراموش می‌کنند که من محصول همین سیستم‌ام.  من پشت همان میزها کار کردم، آن آدم‌ها را می‌شناسم و هنوز هم تا حدودی به آنها ایمان دارم، و به اینکه این سرویس‌ها می‌توانند اصلاح شوند.

 اما همان آدم‌ها امروز شما را بزرگ‌ترین دشمن خود می‌دانند.

من در نبرد شخصی‌ام قصد نداشتم ان‌اس‌ای یا سیا را نابود کنم. حتی فکر می‌کنم اگر این نهادها خود را محدود کنند به تهدیدهای واقعا مهمی که با آنها روبه‌رو‌ییم و اگر از وسایلی استفاده کنند که مستلزم حداقل دخالت در زندگی مردم باشد، می‌توانند نقش مفیدی در جامعه ایفا کنند. آدم مگس‌هایی که روی میز شام نشسته‌اند را که با بمب اتم هدف قرار نمی‌دهد. همه این را می‌فهمند غیر از سرویس‌های اطلاعاتی.

 چه چیزی به دست آوردید؟

از تابستان ٢٠١٣ به این‌سو، مردم چیزی را می‌دانند که تا آن زمان دانستنش ممنوع بود. اینکه دولت ایالات‌متحده می‌تواند هر اطلاعاتی از ایمیل گوگل شما بردارد و اگر شما آمریکایی نباشید و مثلاً آلمانی باشید حتی نیازی به حکم قانونی هم ندارند. وقتی بحث رعایت حقوق اساسی انسان پیش می‌آید، دیگر شما اجازه ندارید بین شهروندان خودتان و شهروندان دیگر کشورها تبعیض قائل شوید. امروزه نه‌تنها ایالات متحده، بلکه بیشتر کشورها بیش‌ازپیش چنین می‌کنند. من می‌خواستم این شانس را به مردم بدهم که تصمیم بگیرند حد و حدود این نظارت‌ها تا کجا باید باشد.

 شما سیستم نظارت بر توده‌های مردم را نقض قانون خوانده‌اید. ولی تا جایی که ما می‌دانیم تاکنون حتی یک فرد مسئول هم به زندان نیفتاده است.

برای همین من آن را قانون محرمانه می‌نامم. این فعالیت‌های ان‌اس‌ای غیرقانونی بود. در یک دنیای عادلانه افرادی که اجازه چنین برنامه‌هایی را صادر می‌کردند باید اکنون در زندان به‌سر می‌بردند. منظورم، برای مثال، تخلف‌ها و تخطی‌های بی‌شماری است که پارلمان آلمان در بررسی قانون جی‌١٠ وجود آنها را تأیید کرد.  

 قانونی که حق دسترسی سرویس‌های اطلاعاتی را به تماس‌های تلفنی یا ایمیل‌های فرد در موارد تحت پوشش قوانین محرمانه ارتباطات و پست محدود می‌کند.
 
اما به‌جای مجازات، به جای استعفا، به‌جای تغییر این فعالیت‌های جاسوسی، همه آنچه به دست آوردیم یک قانون جدید بود که می‌گفت هیچ‌کدام از اینها عیبی ندارد.

 تعجب کردید وقتی متوجه شدید سازمان اطلاعات خارجی آلمان، بی‌ان‌دی، «دوستانی» مثل نخست‌وزیر اسرائیل را زیرنظر گرفته بود یا چهار ‌هزار «گزینشگر» دارد که فقط روی ایالات‌متحده متمرکزند؟

تعجب نکردم، ناامید شدم. در واقع اوضاع فرانسه هم مثل آلمان و دیگر کشورهایی از این دست است. وقتی بحث جاسوسی اقتصادی، سوءاستفاده‌های دیپلماتیک و نفوذ سیاسی پیش می‌آید، همه کشورها فقط خواهان قدرت بیشترند.

 هدف اصلی این نظارت‌ها جلوگیری از حمله علیه کشورهایمان است. به لحاظ اصولی، هیچ‌چیز اشتباهی در کار نیست.

ما هیچ سند و مدرکی نداریم که ثابت کند این برنامه‌های نظارت جمعی حملات تروریستی را متوقف می‌کند. ولی اگر شما نمی‌توانید سلول‌های تروریستی را که به کمک این اقدامات کشف شده‌اند به ما نشان دهید، چرا همچنان می‌گویید این اقدامات کاملا ضروری است؟ چون  برای سایر حوزه‌های جاسوسی فوق‌العاده جذاب‌اند. مثل شنود تماس تلفنی بین کوفی ‌عنان و هیلاری کلینتون...

 که ‌کار بی‌ان‌دی بود.

این شنودها احتمالا هیچ کمکی به توقف حملات تروریستی بی‌شمار نکرد.

 خب، فرق بی‌ان‌دی و ان‌اس‌ای چیست؟

مهم‌ترین تفاوت‌شان بودجه است. اینکه چقدر پول دارند که برای کارهای بی‌اهمیت دور بریزند؟ این نکته جنس قابلیت‌های هر کدام را مشخص می‌کند. ولی آلمان قابلیت‌های فوق‌العاده‌ای دارد چون در مرکز اروپاست و شما روی نقاط جغرافیایی مطلوب بسیاری قرار دارید، مثل شبکه اینترنت DE-CIX در فرانکفورت. همه چیز برایتان مثل آب‌خوردن است، مثل ماهی‌گیری در یک بشکه. در واقع مهم نیست چقدر ناشی هستید، مهم نیست چقدر ضعیف هستید، فقط کافی است لیوانی در بشکه فرو کنید و ماهی را بگیرید.

 مقامات آلمانی می‌گویند اگر ان‌اس‌ای و سیا نبودند آنها چشم‌وگوش‌بسته بودند.

البته، آلمان ممکن است مثل ایالات‌متحده نباشد که سالانه چیزی حدود ٧٠ میلیارد دلار برای برنامه‌های اطلاعاتی ولخرجی می‌کند. ولی آلمان کشور خیلی ثروتمندی است. در سال ٢٠١٣، آنها حدود نیم میلیارد یورو خرج بی‌ان‌دی کردند. حالا چیزی حدود ٣٠٠ میلیون یورو بیشتر هزینه می‌کنند. وقتی این موضوع را در کنار این واقعیت می‌گذارید که سیستم آموزش عمومی آلمان همین حالا یکی از بهترین‌های جهان است، به این نتیجه می‌رسید که پایه  فنی مستعدی در آلمان دارید.

 در برلین، کمیته تحقیق ان‌اس‌ای در پارلمان سه سال‌و‌نیم صرف اثبات همکاری بین ان‌اس‌ای و بی‌ان‌دی کرد. گزارش نهایی می‌گوید شما  به این دلیل برخلاف قرار اولیه به عنوان شاهد احضار نشدید که، در کنار دلایل دیگر، پناهندگی در آلمان از شروط شما بوده است.

دروغ است. من هرگز و هیچ‌زمانی پناهندگی را به عنوان یکشرط مطرح نکردم. فکر نکنم هیچ چیزی داشته باشیم که در آن از کلمه پناهندگی استفاده شده باشد.

 پس درباره این موضوع که همه جا پخش شده است چه توضیحی دارید؟

سیاست. موضع عمومی اکثر احزاب مشارکت‌کننده در تحقیق این بود که اجازه ورود مرا به آلمان ندهند تا دل کاخ سفید را به دست بیاورند. ولی وقتی معلوم شد آمریکا علیه مردم سرتاسر جهان، ازجمله آلمان نظارت‌های غیرمجازی صورت داده و در ماه‌های بعد شواهد بیشتر و بیشتر شد، این موضع دیگر مقبولیت خود را از دست داد و ناگزیر شدند تحقیقات بیشتری بکنند. در این مرحله، عقاید سیاسی سنتی اکثریت را تشویق کردند شیوه‌ای به کار گیرند که طی آن نگذارند تحقیقات به نتایج بی‌اندازه شرم‌آور منجر شود، و درعین‌حال می‌گفتند وعده‌های داده‌شده به کاخ سفید بالاترین قانون آلمان است. مهم نیست نظر شما درباره آنها چیست ولی سیاست‌مداران احمق نیستند، و به گمانم آنها می‌دانستند که تنها توجیه برای چنین نتیجه ناخوشایندی این ادعا بود که آنها انتخاب دیگری نداشته‌اند. بنابراین بحث تقاضای پناهندگی را از خودشان درآوردند. مورخان ممکن است تحت تأثیر قرار نگیرند، اما در لحظه به کار می‌آید. و در سیاست امروز، بیشتر اوقات مهم همین «در لحظه» است.

 شما بخشی از گزارش نهایی تحقیق را خواندید. نظرتان چیست؟

همه ما خیلی امیدوار بودیم که این تحقیق نتیجه قابل اتکایی داشته باشد، که یک تحقیق واقعی باشد. اما گزارش احزاب اکثریت ناامیدکننده است. برایشان مثل یک تمرین‌ نوشتن خلاقانه بود. مردم آلمان از سیاست‌های نظارتی آنها عصبانی بودند و آنها هم باید کاری می‌کردند. ولی این آن چیزی نبود که مخالفان سعی داشتند قهرمانانه انجام دهند، یعنی سر دربیاورند که واقعا چه اتفاقی در جریان است، مسئولیت‌پذیری را بالا ببرند و نهایتا فعالیت‌های این سرویس‌های اطلاعاتی را در راستای قانون شکل دهند. به جای همه اینها سیاست‌مداران به این نتیجه رسیدند: بهتر است قانون را گل‌و‌گشادتر کنیم که سرویس‌های اطلاعاتی دیگر آنها را زیر پا نگذارند.

 ما به این موضوع تن داده‌ایم و تسلیم شده‌ایم.

نه اصلا. فکر می‌کنم ما در مقام جامعه پیشرفت‌های زیادی داشته‌ایم. ما از ریاضی و علم استفاده می‌کنیم تا بر سوءاستفاده‌های دولت حد بگذاریم.

منظورتان رمزگذاری ارتباطات‌مان است؟

جیمز کلپر، رئیس سازمان اطلاعات ملی آمریکا، پیش از بازنشستگی گفت که من یک رمزگذاری را هفت سال جلو انداخته‌ام. این حرف را نوعی توهین می‌گرفت، اما من آن را نوعی تعریف در نظر گرفتم. ما شاهد پویایی‌هایی هستیم مثل رمزگذاری‌ «اند تو اند» که خود‌به‌خود فعال شده است حتی لازم نیست درباره‌اش فکر کنید. پیش از ٢٠١٣، اکثر سایت‌های خبری حتی نمی‌دانستند رمزگذاری چیست. حالا تقریبا هر روزنامه‌نگار حرفه‌ای قادر به رمزگذاری است.

 ولی تروریست‌ها هم از این رمزگذاری‌ها استفاده می‌کنند.

فرض کنید سه تروریست در یک شهر دارید، یکی از لپ‌تاپ استفاده می‌کند و هواپیمای بدون سرنشین او را هدف می‌گیرد، دیگری از یک موبایل استفاده می‌کند و هواپیمای بدون سرنشین او را هدف می‌گیرد. آن طرفی که پیام‌هایش را روی کاغذ می‌نویسد و به پسرعمویش می‌دهد تا با موتورسیکلت به مقصد برساند هرگز هدف هواپیمای بدون‌سرنشین قرار نمی‌گیرد. آنها می‌توانند خیلی سریع دو دو تا چهارتا کنند. آنها نیازی به اشپیگل ندارند، نیازی به من ندارند که به آنها بگویم چه کاری موفقیت‌آمیز است و چه کاری نیست.
 
 همچنان امیدی هست حتی برای من

 آیا دست‌کم می‌پذیرید برخی اطلاعاتی که منتشر شدند به جنایتکاران و دولت‌های یاغی در یادگرفتن نحوه کار آژانس‌های اطلاعاتی کمک کرد؟

نه، این بیشتر دستاویز خوبی برای دولت‌هاست. معیار آنها در طبقه‌بندی اطلاعات این است که فلان اطلاعات درصورت افشا‌شدن به جامعه آسیب می‌زند. من برنامه ناهاری در یک کافه افشا کردم که طبقه‌بندی «خیلی‌محرمانه» دارد. شوخی نمی‌کنم.

 اما فایل‌های افشاگری شما شامل اسرار واقعی، برنامه‌ها و تکنیک‌ها هم بودند.

من سال ٢٠١٣ پا پیش گذاشتم. حالا سال ٢٠١٧ است و به‌رغم درخواست کنگره و به رغم بیش از دو سال تحقیق، هرگز نتوانسته‌اند هیچ آسیبی را نشان دهند. حتی مایکل راجرز، رئیس ان‌اس‌ای، گفت: آسمان به زمین نیامده، ما همچنان کارمان را انجام می‌دهیم. بله، این افشاگری‌ها مخرب بود اما زندگی همچنان جریان دارد.

 چرا افشاگرانی مثل شما زیاد نیستند؟ آیا می‌ترسند آخر و عاقبت‌شان به روسیه ختم شود؟

پاسخ بدبینانه‌ای برای این سؤال وجود دارد. مردم فکر می‌کنند اگر گرفتار شوند عواقب سختی در انتظارشان است. اما پاسخی خوشبینانه هم در کار است. رویدادهای سال ٢٠١٣ به سرویس‌های اطلاعاتی فهماند که دفعه بعد ممکن است نوبت آنها باشد.

 به نظر ما نسخه بدبینانه به واقعیت نزدیک‌تر است.

فکر کنم ترکیبی از جفت این‌هاست. به فایل‌های Vault٧ که ویکی‌لیکس منتشر کرده نگاهی بیندازید. این افشای بی‌سابقه اطلاعات بسیار حساسی بود که قطعا از سرورهای داخلی خود سازمان سیا درز کرده بود. ماه‌ها از این افشاگری گذشته اما هیچ‌کسی هم بازداشت نشده است. از این اتفاق دو درس می‌توان گرفت: اول اینکه، کاملا مشخص است که افشای سرویس‌های اطلاعاتی همچنان بسیار آسان است. و دوم اینکه، از آنجا که این افشاگری کار من نبوده است، مشخص است که افراد دیگری مثل من هنوز هستند.

 حتی اگر دامنه عمل آژانس‌های اطلاعاتی در آینده محدود شود، مردم بی‌هیچ‌ مزد و منتی میزان گسترده‌ای از اطلاعاتشان را به شرکت‌های خصوصی مثل فیس‌بوک، گوگل، یوتیوب و اینستاگرام می‌دهند. آیا نباید بپذیریم که وارد عصر شفافیت کامل شده‌ایم؟

من ماهانه در دانشکده‌ها صحبت می‌کنم و به این عقیده رسیده‌ام که نسل جوان درواقع بیشتر از سن‌و سال‌دارها به حریم خصوصی خود اهمیت می‌دهند. به این دلیل ساده که آنها مدام اطلاعات‌شان را به‌طور داوطلبانه به اشتراک می‌گذارند.

 بااین‌حال هنوز حجم زیادی داده‌ وجود دارد که می‌تواند مورد استفاده یا سوءاستفاده قرار گیرد.

حق با شماست، بدون اینکه واقعا بحثی کرده‌باشیم به این نتیجه رسیده‌ایم که این دنیای غول‌آسای احزاب سوم می‌توانند تاریخچه و سوابق کامل فعالیت‌های خصوصی شما را در اختیار داشته باشند. درعین‌حال، ما شاهد شبکه جدید سیاست‌ها و قدرت شرکت‌های بزرگ هستیم، جایی که چهره‌های اقتصادی می‌آیند و درباره موضوعاتی مثل اقتصاد و برنامه‌های اشتغال و آموزش بحث می‌کنند، یعنی موضوعاتی که معمولا محور بحث سیاست‌مداران بود.

 به‌نظرتان قابل قبول است که مقاماتو شرکت‌ها برای مبارزه با جرم، تروریسم و نفرت با هم همکاری کنند؟

یک شرکت هرگز نباید وظایف یک دولت را برعهده بگیرد. آنها اهداف به‌کلی متفاوتی دارند و عبور از این خطوط عواقب ناخواسته‌ای ایجاد می‌کند با هزینه‌هایی پیش‌بینی‌ناپذیر. البته شرکت‌ها می‌توانند در رسیدگی به تحقیقات تروریستی به دولت کمک کنند. ولی برای مثال برای دیدن سوابق شرکت‌ها باید قاضی را متقاعد کنند. فکر کنم درست همین‌جاست که اوضاع خطرناک می‌شود، زمانی که می‌گوییم: گوگل، حالا شما کدخدای اینترنتی. تو تصمیم می‌گیری که قانون چه‌ باشد.

 همه اینها از واقعیت هم دور نیست.

و بعدا می‌بینیم بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت فیس‌بوک قصد دارد در دوره بعدی انتخابات ریاست‌جمهوری شرکت کند. آیا می‌خواهیم شرکتی که بزرگ‌ترین رسانه اجتماعی روی زمین است و جاه‌طلبی‌های سیاسی واضحی دارد، شروع کند به تصمیم‌گرفتن درباره اینکه کدام حرف سیاسی مجاز است و کدام نیست؟

 صحبت جاه‌طلبی‌های سیاسی شد: آیا توضیحی برای دخالت بی‌جای آژانس‌های اطلاعاتی در انتخابات دموکراتیک داری؟

فکر می‌کنم این اتفاق همیشه می‌افتاده است. نکته درخور توجه این است که این اتفاق‌ها امروزه علنی‌تر شده است. مثلا اسناد فاش‌شده به ما می‌گویند ایالات‌متحده در طول قرن گذشته در انتخابات‌ها مداخله کرده است. هر دولتی که یک سازمان اطلاعاتی داشته باشد تلاش می‌کند همین کار را بکند. در واقع خیلی تعجب می‌کردم اگر آلمان استثنا می‌بود. البته احتمالا به نحو مؤدبانه‌تر و خفیف‌تری. ولی فکر کنم در اینجا به‌خصوص به روسیه اشاره داری، این‌طور نیست؟

 چطور حدس زدی؟

آنقدرها سخت نبود. این‌روزها همه روسیه را مقصر می‌دانند.

 به‌حق؟

نمی‌دانم. آنها احتمالا سیستم‌های کمپین هیلاری کلینتون را هک کرده بودند، ولی ما باید این را ثابت می‌کردیم. در قضیه هک سونی، اف‌بی‌آی درباره دست‌داشتن کره شمالی در این هک‌ها شواهدی ارائه کرد. در این مورد آنها چنین کاری نکردند، هرچند من مطمئن شده‌ام که آنها شواهدی دارند. سؤال این است که چرا؟

 جوابی دارید؟

به نظرم ان‌اس‌ای یقینا هکرها را می‌شناخت. ولی مطمئنم آنها دیده‌اند تعداد زیادی هکر دیگر هم در این موضوع دست داشته‌اند. احتمالا شش یا هفت گروه در این عملیات دست داشته‌اند. کمیته ملی حزب دموکرات هدف بزرگی برای هک است و ظاهرا امنیت‌شان هم خیلی بالا نیست. این کمیته حاضر نشده سرورهایش را به اف‌بی‌آی ارائه دهد؛ که واقعا عجیب و غریب است. بنابراین فکر کنم واقعیت این بود که داستان‌هایی درباره روس‌ها سرِ هم شد.

 در جریان هستید که یک‌سری افراد کاملا بانفوذ، حتی مقامات بلندپایه دولتی آلمان، تلاش می‌کنند بگویند شما رابطه نزدیکی با روس‌ها دارید.

بله، مخصوصا آن آقای هانس آلمانی.

اشپیگل: منظورتان هانس جورج ماسن، رئیس سرویس اطلاعات داخلی آلمان است. او چندباری با گوشه و کنایه گفته ممکن است شما جاسوس روسیه باشید. هستید؟

نیستم، او حتی این منش اخلاقی را ندارد که بگوید، «به نظرم این شخص جاسوس است». به جایش می‌گوید، «نمی‌توان ثابت کرد که آقای اسنودن عامل روسیه است یا نه». شما می‌توانید به‌معنای ‌واقعی‌کلمه این را درباره هرکسی بگویید. فکر می‌کردم، و امیدوار بودم که در یک جامعه باز، ما از روزهایی عبور کرده‌ایم که این سازمان‌های پلیسی مخفی خیلی ساده منتقدان خود را متهم می‌کردند. من حتی عصبانی هم نیستم. فقط ناامید شده‌ام.

 با وجود این، خیلی از مردم، در همین آلمان هم، مانده‌اند که شما چه نوع امتیازاتی داشتید که بتوانید میهمان روسیه شوید.
 
 همچنان امیدی هست حتی برای من

خوشحالم که چنین سؤالی پرسیدید چون درست به نظر می‌رسد، می‌گویند او در روسیه زندگی می‌کند، خب حتما باید یک‌سری چیزها بدهد، درست است؟ ولی وقتی دقیق نگاه می‌کنید، جایی برای این فکرها باقی نمی‌ماند. من نه هیچ اسنادی دارم و نه دسترسی به مدارکی. اسناد دست روزنامه‌نگاران است و از همین‌روست که وقتی من از مرز گذشتم چین و روسیه نمی‌توانستند مرا تهدید کنند. من نمی‌توانستم کمکی به آنها بکنم، حتی اگر آنها آنقدر مرا شکنجه می‌دادند که انگشتانم کنده می‌شد.

 هنوز برای خیلی‌ها سخت است که باور کنند روس‌ها همین‌طوری به شما اجازه ورود داده باشند.

می‌دانم شما فکر می‌کنید حتما معامله‌ای درکار بوده است. اما یک‌ بار دیگر به این موضوع فکر کنید: من سعی کردم به آمریکای لاتین بروم، ولی دولت ایالات‌متحده گذرنامه‌ام را لغو کرد و من در فرودگاه روسیه گیر افتادم. رئیس‌جمهوری آمریکا هر روز به طرف روس پیغام می‌فرستاد و خواستار استرداد من می‌شد. وضعیت سیاست داخله روسیه را تصور کنید.
 
وجهه شخصی پوتین، وجهه‌اش در بین مردم روسیه و اینکه چطور به نظر می‌رسید اگر رئیس‌جمهوری روسیه می‌گفت «بله، خیلی متأسفیم، بفرمایید، این یارو برای شما». حتی شاید توضیح ساده‌تری هم برای این امر باشد، اینکه دولت روسیه فقط از فرصت نادر توانایی «نه» گفتن بهره برده است. تراژدی واقعی این است که من برای آلمان، فرانسه و ٢١ کشور دیگر در سرتاسر جهان درخواست پناهندگی دادم و فقط بعد از اینکه همه این کشورها «نه» گفتند روس‌ها در نهایت پناهندگی من را پذیرفتند.

  مایک پمپئو، رئیس جدید سازمان سیا، ویکی‌لیکس را، که وکلایش به کمک شما آمدند، متهم کرده سخنگوی روسیه است. این برای وجهه شما مضر نیست؟

اولا ما باید درباره اتهاماتی که زده می‌شود عادل باشیم. فکر نمی‌کنم دولت ایالات‌متحده یا هیچ‌کسی در جامعه اطلاعاتی، جولیان آسانژ یا ویکی‌لیکس را به همکاری مستقیم با دولت روسیه متهم کرده باشد. تا آنجایی که من می‌دانم اتهامات این است که آنها به‌عنوان ابزاری برای پاک‌کردن رد اسنادی مورد استفاده قرار گرفته‌اند که از سوی دولت روسیه ربوده شده بود و البته جای نگرانی است. فکر نمی‌کنم مستقیما بر من تاثیر بگذارد، چراکه من ویکی‌لیکس نیستم و درباره سرمنشأ اسنادی که من با آنها سروکار دارم هیچ مشکلی وجود ندارد.

 در حال حاضر، یک آمریکایی دیگر هم هست که به نزدیکی به روسیه متهم شده است.

اوه (می‌خندد).

 رئیس‌جمهورتان. آیا او رئیس‌جمهورتان است؟

من با این ایده سر ناسازگاری دارم  که نیمی از رأی‌دهندگان آمریکایی فکر می‌کردند دونالد ترامپ در میان ما بهترین بوده است و فکر می‌کنم همه ما در طول چند دهه آینده با این ایده مبارزه کنیم.

 احتمالا او با آسیب‌رساندن  اتفاقی به سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا، به آرمان تو کمک خواهد کرد.

فکر نمی‌کنم یک رئیس‌جمهور به‌تنهایی توانایی این را داشته باشد که به‌طرز معنا‌داری به سرویس‌های اطلاعاتی آسیب برساند. کنگره، رسانه‌ها، فرهنگ و هالیوود این دار‌و‌دسته را مثبت جلوه می‌دهند. برخی آنها را دولت پنهان می‌نامند، ولی این تاحدود زیادی مسئله‌ای است که به پیش از ترامپ برمی‌گردد. دونالد ترامپ حتی نمی‌داند دولت پنهان چیست. دولت پنهان طبقه مقامات حرفه‌ای دولت است که پشت دولت جان سالم به‌ در می‌برند.

 این فقط همان توهم توطئه نیست؟
کاش این‌طور بود. به انتخاب باراک اوباما نگاه کنید،کسی که با هر معیاری در آن زمان، مردم آن را مرد بی‌غل‌وغشی می‌دیدند که می‌خواست اصلاحاتی به پیش ببرد و گوانتانامو را ببندد، به نظارت جمعی آن زمان پایان دهد،  تحقیقاتی را درباره جنایت‌های دوران بوش راه بیندازد و خیلی کارهای دیگر.  ١٠٠ روز بعد از به قدرت رسیدن، نظرش درباره آن وعده‌ها به‌کلی چرخید و گفت آمده‌ایم تا جلو برویم نه عقب. دولت پنهان فهمیده‌ گرچه ممکن است نتواند رئیس‌جمهور را انتخاب کند، اما می‌تواند خیلی سریع آنها  را شکل دهد و دقیقا با همان ابزارهایی این کار را می‌کنند که با آنها ما را شکل می‌دهند.

هنوز امیدواری که یک روز بتوانی به آمریکا برگردی؟

بله، کاملا. نمی‌خواهم درباره احتمالش قضاوتی کنم، ولی شما به اتهاماتی که علیه من هست اشاره کردید. هر سال که می‌گذرد، کمتر و کمتر درباره‌اش می‌شنوید و به‌نظرم این یعنی همچنان امیدی برای آینده هست، حتی برای من.



[ بیست و دوم آبان 96 ] [ 12:28 ب.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]
وب‌سایت فارنت: جنگ جهانی اول در ۵ مردادماه سال ۱۲۹۳ شمسی آغاز شد و پیرو آن تجهیزات پیشرفته جنگی از قبیل هواپیما، تانک، سلاح‌های شیمیایی و آتش‌افکن‌ها وارد کارزار شدند.

رویارویی با این تجهیزات پیشرفته نظامی برای سربازان آن دوران جالب بود. برای مثال فرض کنید یک سرباز پیاده نظام که در تمام عمر خود تانک ندیده‌، حین رویارویی با تانک چه احساسی داشته است. متیو بوتسون مدیر عامل بنیاد آرشیو عکس گتی که تصاویر بسیار زیادی از جنگ جهانی اول را در اختیار دارد مدعی است احساس سربازان آن دوران در حین رویارویی با تجهیزات نظامی جدید همانند مشاهده تجهیزات فضایی در فیلم جنگ ستارگان برای افرادی است که در قرن ۲۱ زندگی می کنند.

در جنگ جهانی اول تانک‌ها تنها یکی از چندین جنگ‌ افزاری بودند که با استفاده از تکنولوژی جدید آن زمان باعث شدند تا ۱۶ میلیون انسان جان خود را از دست بدهند. در کنار تانک‌، هواپیمای جنگی، سلاح‌های شیمیایی و موشک‌های دوربرد نیز برای اولین بار در این جنگ خانمان سوز استفاده شدند.

اکنون صد سال از زمان شروع جنگ جهانی می‌گذرد و تاکنون صدها کتاب درباره این رویداد تلخ نوشته شده است. در همین راستا بنیاد تصاویر گتی هزاران عکس مربوط به جنگ جهانی را در آرشیو Hulton قرار داده است.

در این عکس‌ها زوایای مختلفی از جنگ جهانی اول به تصویر کشیده شده است، به گفته آقای بوتسون جنگ جهانی اول را می‌توان به عنوان یک جنگ تمام عیار در کل دوران تاریخ دانست.

در این تصاویر شاهد جنگ‌‌های هوایی، سربازانی که از میان ابری از گاز عبور می‌کنند و سربازانی که با آتش‌افکن به دشمن حمله ور می‌شوند هستیم، شلیک اژدر توسط هواپیما از فاصله بسیار نزدیک به سمت کشتی دشمن نیز در نوع خود جالب توجه است.

بد نیست بدانید که اژدرهای آن زمان برای هدف گیری و اصابت به دشمن باید حتما از فاصله نزدیک در آب رها می‌شدند.

البته تصاویری به غیر از نوآوری‌‌های جنگ‌افزارهای به کار رفته در جنگ‌جهانی اول را نیز می‌توان در این آرشیو بزرگ یافت، برای مثال سربازانی در این عکس‌ها دیده می‌شوند که از ماسک‌های بسیار ابتدایی ضد گاز استفاده می‌کردند و یا لباس ضد گلوله‌ای که به زره شوالیه‌های قدیم بیشتر شباهت دارد. حتی در یکی از این تصاویر مشاهده می‌شود که سربازان سوار بر دوچرخه در مقابل دشمن صف کشیده‌اند!

بنیاد آرشیو عکس گتی موفق شده تاکنون ۸۵ میلیون تصویر را در آرشیو خود قرار دهد که از این میزان بیشتر از ۱۵۰۰ عکس به صورت گلچین شده مربوط به جنگ جهانی اول می‌باشد، البته متاسفانه تنها ۱ درصد از این تصاویر به صورت دیجیتالی ذخیره شده‌اند ولی این بنیاد امیدوار است تا هرچه سریعتر بتواند تمامی این تصاویر را به صورت دیجیتالی ذخیره و آرشیو نماید.

متیو بوتسون در پایان سخنان خود تاکید کرد که حتی یک عکس قدیمی و خراب نیز برای آنها ارزش بسیاری دارد چرا که قسمت‌هایی از تاریخ در این تصاویر جای دارند.

نگاهی به آرشیو این تصاویر خالی از لطف نیست:

بالن جنگی (Zeppelin) ال‌ ۲ که در یگان دریایی ارتش آلمان به خدمت گرفته شده بود

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

یکی از جدیدترین نوآوری‌های جنگ جهانی اول بالن هوایی بود از این بالن‌های بزرگ برای بمباران اهداف و همچنین دیده‌بانی و جاسوسی مواضع دشمن استفاده می‌شد. بالن جنگی که در تصویر مشاهده می‌کنید مربوط به سال ۱۲۹۳ شمسی می‌باشد.


مسلسل‌های اولیه که بر روی سه پایه سوار می‌شدند

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

نوآوری‌های بوجود آمده در سلاح‌های گرم آن دوران نظیر مسلسل باعث کشته شدن سربازان زیادی در حین نبرد شد.


جوخه دوچرخه سواران آلمانی

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

مشاهده جوخه دوچرخه سواران آلمانی که در جنگل در مقابل دشمن صف کشیده‌اند نیز خالی از لطف نیست.


ماسک‌های گاز اولیه

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

تسلیحات شیمیایی برای اولین بار در جنگ جهانی اول به کار گرفته شد و در این تصویر شاهد استفاده سرباز آلمانی از اولین ماسک‌های گاز ابداع شده هستیم.


سربازان در حال عبور از میان ابر گاز فسژن

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

این تصویر که مربوط به سال ۱۲۹۵ شمسی می‌باشد عبور سربازان آلمانی از میان ابر گاز فسژن را به نمایش گذاشته است.


زیر دریایی‌های U35 و U42 ارتش آلمان

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

زیر دریایی قبل از جنگ جهانی اول اختراع شده بود اما در حین جنگ جهانی به عنوان یک جنگ افزار موثر برای منهدم نمودن کشتی‌های دشمن به کار می‌رفت.
در این تصویر که مربوط به سال ۱۲۹۴ شمسی می‌باشد، دو زیر دریایی آلمانی را در سواحل دریای مدیترانه شاهد هستیم.


سربازان آلمانی در حین پرش از بالون

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

شاید برای شما جالب باشد که از بالون نیز استفاده نظامی‌ می‌شده و همانطور که در تصویر مشاهده می‌کنید سرباز آلمانی پس از دیده بانی از مناطق دشمن در حال پرش از بالن با چتر است. چتر استفاده شده در این تصویر که مربوط به سال ۱۲۹۷ شمسی بوده نیز در نوع خود جالب است.


شعله افکن

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

اولین بار این سلاح مرگبار در جنگ جهانی اول به کار گرفته شد، آتش افکنی که در این تصویر مشاهده می‌شود مربوط به ۱۲۹۶ شمسی است و قادر بوده شعله‌های آتش را تا فاصله ۱۰ متری پرتاب کند.


هواپیمای جنگنده مارتین در حال پرتاب اژدر

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

جنگ جهانی اول از لحاظ مساحت پهناور ترین جنگ تا آن زمان بود و کشورها در مواضع مختلف دریایی و هوایی در مقابل یکدیگر صف کشیدند. در میان نوآوری‌های جنگ جهانی اول از اژدر نیز می‌توان یاد کرد، جالب اینجاست که در آن زمان راهی برای شلیک اژدر از کشتی به سمت مواضع دشمن ابداع نشده بود و اینجا بود که هواپیماهای جنگی برای پرتاب اژدر به کمک آمدند.

همانطور که در این تصویر مشاهده می‌کنید هواپیمای جنگنده مارتین از فاصله نزدیک در حال پرتاپ اژدر به سمت ناوگان دریایی دشمن است.


سرباز سواره نظام آلمانی با پوشش ماسک و مسلح به نیزه

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

خیلی‌ها جنگ جهانی اول را به عنوان محل تلاقی نوآوری‌های جدید با ابزار قدیمی قلمداد می‌کنند.

در این تصویر که در سال ۱۲۹۶ شمسی گرفته شده است شاهد سرباز سواره نظام آلمانی هستیم که از ماسک ضد گاز استفاده می‌کند و نیزه‌ای در دست دارد.


دوچرخه مخصوص باد کردن بالون

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

در این تصویر که سال ۱۲۹۳ شمسی گرفته شده یک‌‌بار دیگر شاهد نوآوری آلمان‌ها در باد کردن بالون توسط دوچرخه هستیم.


نبردهای هوایی

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

در جنگ جهانی اول برای اولین بار از هواپیما به صورت گسترده در مبازرات هوایی استفاده شد. در این تصویر مربوط به سال ۱۲۹۴ شمسی جنگنده انگلیسی SE-5s دوک بوسیله هواپیمای آلمانی فوکر D7 سرنگون شده است.


آلمانی‌ها در حال آزمایش قدرت بالا رفتن از موانع، توسط یک تانک انگلیسی به غنیمت گرفته شده

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

همانطور که در تصویر مشاهده می‌کنید آلمانی‌ها در حال آزمایش تانک انگلیسی هستند که با طرح پرچم آلمان رنگ‌آمیزی شده است.


جلیقه ضد گلوله

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

جلیقه‌های ضدگلوله جنگ جهانی اول نیز همانند ماسک‌های گاز آن دوران ظاهری کاملا ابتدایی داشته‌اند


 هواپیما

چگونه در جنگ جهانی اول از نوآوری‌های فناوری برای کشتار جمعی استفاده می‌شد؟

جنگ جهانی اول باعث شد تا هواپیما از وسیله‌ای برای مشاهده اهداف دشمن به سلاحی کشنده تبدیل شود. در این تصویر که سال ۱۲۹۵ شمسی گرفته شده است خلبانان ناوگان هوایی سلطنتی انگلیس در حال پرتاب بمب با دست بر روی مواضع آلمانی‌ها هستند.



[ هجدهم آبان 96 ] [ 06:16 ب.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]
وب سایت روزیاتو - حسین علی پناهی: نبرد «سوم» (Somme) در جنگ جهانی اول به عنوان یکی از خونین ترین نبردهای تاریخ بشر شناخته می شود که طی آن بیش از یک میلیون نفر کشته یا زخمی شدند و این نبرد نام خود را به عنوان مرگبارترین عملیات های جبهه غربی جنگ جهانی اول در تاریخ ثبت نمود. چیزی که در بحبوحه ی این نبرد نادیده گرفته می شود این است که سومین فاز این عملیات تهاجمی ۱۴۱ روزه با ورود تانک ها به میدان نبرد همراه بود.
 
 تانک های مخوف آینده چه شکلی خواهند داشت؟ 
 
اگر چه تاثیر مستقیم نظامی تانک ها در ۱۵ سپتامبر ۱۹۱۶ تقریباً قابل چشم پوشی است اما در چند سال کوتاه پس از آن، تانک ها از یک نوآوری پرزحمت و سنگین و در معرض خرابی همیشگی به یک پلتفرم کارآمد تبدیل شدند که در ادامه ی قرن بیستم یکه تاز میدان های نبرد بودند.
 
 تانک های مخوف آینده چه شکلی خواهند داشت؟

تا به امروز زره سنگین و زمخت این تانک ها تغییر زیادی نداشته اما چهره ی جنگ در یکصد سال اخیر و به طوز ویژه در دو دهه گذشته تغییرات زیادی را تجربه کرده است. پس تانک ها چطور توانسته اند خود را تا این حد به عنوان یک بازیگر اصلی و همیشگی در میدان های نبرد حفظ کنند؟ واحدهای تحقیقات نظامی در سراسر جهان برای پاسخگویی به این سوال تلاش می کنند.

مرتبط بودن با آینده

از همان ابتدا، یک چیز کاملاً روشن است و آن این که تمامی کارشناسان نظامی بر این باورند که تانک ها در سال ۲۱۱۶ نیز برای قرن دوم خود همچنان در میدان های نبرد حضور خواهند داشت. جان پادی از کمپانی BAE Systems بریتانیا بر این باور است که حضور تانک ها در میدان نبرد به دلیل مرتبط بودن آن ها با ماهیت جنگ ها مربوط بوده است و به دلیل پیچیدگی میدان های نبرد امروزی و گستره ی بسیار وسیع تری از تهدیدات همچنان تانک ها در میدان نبرد حضور خواهند داشت.
 
 تانک های مخوف آینده چه شکلی خواهند داشت؟

وی در این باره چنین می گوید:” من قطعاً در طی ۱۰۰ سال آینده نیز نقشی برای تانک ها و زره پوش ها قایلم، به همان اندازه ای که در ۱۰۰ سال گذشته اهمیت داشته اند و شاید بیشتر. تانک ها مانند بوکسورهای سنگین وزن هستند، می توانند مشت های سنگینی وارد کنند، و در طرف دیگر می توانند ضربات سختی را نیز تحمل کنند و این موضوع همچنان وارد است، اما نقش های بسیاری زیادی دیگری نیز برای زره پوش ها وجود دارد”.

تناقض با ماهیت قدیمی زره

ماهیت زره می تواند در آینده بسیار متفاوت باشد. تانک ها و زره پوش های مدرن از سیستم های حفاظتی بسیار پیشرفته و زیادی سود می برند اما با ساخت زره های جدید، سلاح های نفوذ کننده در زره بهتری نیز ساخته خواهد شد. اگر چه افزودن بر وزن زره باعث بهبود شرایط حفاظتی تانک خواهد شد اما این موضوع باعث کاهش سرعت و چابکی خواهد گردید و هزینه های توسعه و استقرار را نیز اقزایش خواهد داد. بدین ترتیب دیگر این اصل که زره بیشتر به معنای حفاظت بیشتر است و در یکصد سال اخیر همواره مد نظر بوده دیگر موضوعیت و اهمیت ندارد. امروزه روش های دفاعی و حمایتی قعالی در زره پوش ها به کار برده می شود که می توانند تهدیداتی که به سمت ان می آیند را از بین برده یا دستکم شدت تخریب آن را کاهش دهند.
 
 تانک های مخوف آینده چه شکلی خواهند داشت؟

تکنولوژی های جدیدی نیز وجود دارند که زره های قوی تر را با وزن بسیار کمتری نسبت به گذشته تلفیق کرده اند که نیاز به زره های سنگین مرا مرتفع کرده و سرعت و چابکی تانک را نیز بهبود بخشیده اند. تکنولوژی های پنهانکار و سیستم های موتوری مدرن که گرمای تولیدی توسط موتور را کاهش می دهند نیز می توانند بدون نیاز به افزایش مقدار فلز این تانک ها، ماندگاری آن ها را برای مدت بیشتری در میدان نبرد تضمین نمایند. از این رو شناسایی تانک ها و زره پوش های آینده بسیار سخت تر بوده و هدف قرار دادن آن ها نیز به همان اندازه مشکل خواهد بود.

ظهور ربات ها

البت بهترین راه برای بهبود بقا این است که از همان اول چیزی یا کسی را در خطر قرار ندهیم و بسیاری از زره پوش های نظامی بدون سرنشین نیز همین هدف را دنبال می کنند. از بسیاری از جوانب، این موضوع افزایش گرایش به سمت اتوماسیون بیشتر زره پوش ها توجیه می کند که به تولید پهپادها و یا برجک های چرخان بدون سرنشین یا زره پوش های با خاصیت کنترل از راه دور در چند دهه اخیر منتهی شده است. به نظر می رسد این رویه همچنان ادامه خواهد داشت و شاید روزی برسد که تنها ربات ها در میدان جنگ حضور داشته باشند که البته به این زودی ها چنین هدفی میسر نخواهد شد.
 
 تانک های مخوف آینده چه شکلی خواهند داشت؟

چادی در این باره می گوید:” به نظر من آینده ای مانند ترمیناتور را شاهد نخواهیم بود که انسان ها را به طور کلی از جایگاه تصمیم گیری دور کند. در مقابل ربات ها به اپراتورهای انسانی کمک خواهند کرد که درک بهتری از میدان نبرد داشته و همزمان نیز آن ها را از تیررس خطراتی که به آن ها آسیب جدی وارد می کند دور نگه خواهند داشت”. بدین ترتیب ربات ها جزئی اجتناب ناپذیر از ارتش ها و عملیات های نظامی زمینی آینده خواهند بود و از این طریق هم تلفات نیروها را کاهش داده و هم با دقت در هدفگیری و حس کردن خطر، تلفات جانبی و غیرضروری مانند کشته شدن غیرنظامیان را به کمترین حد ممکن خواهند رساند. اما در این مورد نیز تصمیم نهایی با انسان خواهد بود و چیزی به عنوان سلاح های تمام اتوماتیک و کاملاً مستقل نخواهیم داشت.

توپ های لیزری و پرتوهای مرگبار

پس اگر هنوز ربات های قاتل فاصله ی زیادی با ما دارند، در مورد سلاح های لیزری که نمونه ی آن ها را در فیلم های علمی تخیلی دیده ایم تکلیف چیست؟
 
 تانک های مخوف آینده چه شکلی خواهند داشت؟

پادی در این باره چنین می گوید:” در این زمینه نیز خیلی ها با موفقیت خود را نشان داده اند و سلاح های لیزری و تولید کننده انرژی مخرب توسط بخش نظامی و صنعتی تولید شده و این دو بخش در حال سرمایه گذاری بیشتر در این مقوله هستند”. وی بر این باور است که بخش زیادی از گرایش به این حوزه در نتیجه ی ترس از تجهیزات نظامی هوایی بدون سرنشین بوده و گر چه بعید به نظر می رسد که سیستم های لیزری به زودی جای تجهیزات تهاجمی تانک ها را بگیرند اما دستکم در بخش دفاعی و حفاظتی تانک ها می توانند بسیار موثر باشند. بدون شک با گسترش تجهیزات نظامی الکتریکی مانند پرتوهای ویرانگر و توپ  های لیزری، در آینده ی نزدیک تانک ها از قدرت بسیار بیشتری نسبت به گذشته برخوردار خواهند بود.

شکل تانک های آینده

شکل آشنای زنجیردار، تجهیزات نظامی پوشیده، موتور در قسمت عقب تانک ها از زمانی که کمپانی رنو در اواخر جنگ جهانی اول نخستین تانک را وارد میدان های نبرد کرد همچنان بدون تغییر مانده است اما بسیاری از نمونه های جدید شباهت بیشتری به کاوشگر هایی دارند که در مریخ مورد استفاده قرار گرفته اند تا پلتفرم های نظامی که به زمین وابسته اند.
 
 تانک های مخوف آینده چه شکلی خواهند داشت؟ 
 
به نظر می رسد که در دنیای آینده هیچ چیز مقدس انگاشته نمی شود؛ تانک های ۲۱۱۷ به احتمال زیاد چرخدرا خواهند بود و نه زنجیردار و این چرخ ها نیز احتمالاً در انتهای پاهای دراز و انعطاف پذیری مانند پای مورچه خواهند بود.
 
 تانک های مخوف آینده چه شکلی خواهند داشت؟

پیش بینی شکل زره پوش های آینده به اندازه پیش گویی در مورد تهدیداتی که آن ها را تهدید خواهد کرد مشکل خواهد بود اما به نظر می رسد که روش ها و قوانین سنتی و مقدس کنونی باید کنار گذاشت شوند، دنیایی که در آن هر روزه مقدار بیشتری زره به تانک ها اضافه می شد به پایان رسیده است. بدین ترتیب تانک های آینده می توانند هیولاهایی بسیار متفاوت و البته بسیار ترسناک تر از پسرعموهای امروزی شان باشند.



[ هجدهم آبان 96 ] [ 06:13 ب.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]
روزنامه شرق: محمد دادکان همیشه حرف‌های متفاوتی برای گفتن دارد. پایان کار او در معاونت ورزش دانشگاه آزاد اسلامی و عضویت او در کمیته جوانان AFC بهانه‌ای شد تا رئیس اسبق فدراسیون فوتبال میهمان ما باشد. دادکان در زندگی و حرفه خود نکات زیادی دارد که به آن افتخار کند. او در طول دوران فوتبال خود به‌عنوان مدافع راست حتی یک کارت زرد هم نگرفته است، با خود دفترچه‌ای را آورده که در آن عکس‌ها و مصاحبه‌های خود را چسبانده است.
 
  اسناد خداحافظی او در اوج جوانی بدون گرفتن حتی یک اخطار در این دفتر خاطره‌انگیز موجود است و دادکان با افتخار این بریده‌های روزنامه‌ها را به ما نشان می‌دهد. به سراغ عکس‌های دوران قبل از انقلابش می‌رود. عکس‌هایی که در همه آنها ریش دارد را نشان می‌دهد و تأکید می‌کند از اول این‌گونه بوده و می‌خواهد بگوید بعد از انقلاب رنگ عوض نکرده است. یکی از مصاحبه‌های قبل از انقلاب خود را به ما نشان می‌دهد و می‌گوید: «ببینید در آن سال‌ها چه حرف‌هایی می‌زدم.
 
من هر زمان که احساس کنم عدالت کمرنگ شده وظیفه خودم می‌دانم صحبت کنم». او در این گفت‌وگو باز هم به گرفتن نشان لیاقت از رئیس دولت اصلاحات اشاره کرد و آن را از افتخارات خود دانست و با حوصله و صریح به سؤالات ما جواب داد.

‌چند هفته‌ای است که از معاونت ورزش دانشگاه آزاد اسلامی استعفا داده‌اید. چه اتفاقی افتاد که تصمیم گرفتید با آمدن تیم مدیریتی جدید به دانشگاه آزاد اسلامی، بعد از چهار سال استعفا دهید؟ 

من از سال ١٣٧٩ عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی هستم. اما برای مدیریت در معاونت ورزش دانشگاه آزاد اسلامی، چهار سال پیش آقای میرزاده محبت کرد و از من دعوت کرد. ٣٠ سال دانشگاه آزاد در بخش ورزش، اداره کل بود. گفتند اگر شما بیایید، ما آن را ترفیع می‌دهیم و معاونت می‌کنیم. من هم پذیرفتم و چهار سال هم کار کردم.
 
در جلسه‌ای که در خدمت آقای هاشمی‌رفسنجانی بودیم که ایشان حقیقتا به ورزش به‌ویژه ورزش بانوان علاقه داشت، به من گفتند: «حالا که شما در دانشگاه آزاد معاونت شده‌ای و ورزش ارتقای پست پیدا کرده، من دلم می‌خواهد به ورزش بانوان اهمیت بیشتری دهید». در شهریور ماه ١٣٩٦ دوباره ورزش از معاونت به حالت اولیه برگشت. من هم استعفا دادم و استعفای من هم مورد پذیرش قرار گرفت و از دانشگاه آزاد رفتم. همان‌طور که گروه قبلی دانشگاه آزاد اسلامی دوست داشتند جایگاه ورزش ارتقا پیدا کند و به معاونت برسد، تیم مدیریتی جدید دوست نداشت جایگاه ورزش در سطح معاونت باشد.
 
 سفارش انتخاباتی آیت‌الله
 
دوست داشتند دوباره اداره کل شود و به‌همین‌خاطر هم استعفا دادم. من هم به نظر تیم قبلی احترام گذاشتم و کار را پذیرفتم و هم به نظر تیم جدید احترام گذاشتم و استعفا دادم که تیم جدید راحت‌تر کار کند.
 
درحال‌حاضر می‌توانم بگویم ثمره کاری ما در طول چهار سال، ٢٠ تیم ورزشی در بخش حرفه‌ای بود که ١١ تیم ما قهرمان ایران شد و پنج تیم ما سهمیه آسیا گرفت. به‌غیر از یک تیم، در لیگ‌های حرفه‌ای ایران، همه تیم‌های ما روی سکو رفتند. ٤٢٣ ورزشکار ملی، مربی و سرپرست از دانشگاه حقوق می‌گرفتند. اساسنامه باشگاه فرهنگی و ورزشی دانشگاه آزاد را هم نوشتیم و در هیئت امنای دانشگاه آزاد رأی آورد.
 
همچنین این باشگاه حدود دو سال‌ و نیم قبل در دانشگاه آزاد اسلامی افتتاح شد. مثل خیلی از دانشگاه‌های خارج از کشور که دارای تیم‌های ورزشی هستند و باشگاه‌داری می‌کنند ما هم به همین سمت و سو آمدیم و باشگاه‌داری کردیم. تمام اعضا، به‌ویژه آقای هاشمی، آقای میرزاده و هیئت‌رئیسه محترم از این کار ما و پیشرفت ورزش در دانشگاه آزاد خیلی خوشحال بودند. لازم می‌دانم، بگویم آقای دکتر میرزاده حقیقتا برای دانشگاه آزاد اسلامی زحمت کشید. خیلی به روند روبه‌رشد در بخش پژوهش، آموزش و ورزش بها داد. از ایشان تشکر می‌کنم ولی تا یار که را خواهد و میلش به که باشد.

‌از مرحوم آیت‌الله هاشمی‌رفسنجانی صحبت کردید. آیا قبل از فوت مرحوم هاشمی دیدار خصوصی‌ای با ایشان داشتید؟

یک روز آقازاده ایشان، آقا محسن، به من گفت: «پدرم با شما کار دارد. در ضمن پاهای ایشان درد می‌کند دلشان می‌خواهد شما بروید حرکات درمانی‌ای را با ایشان انجام دهید». وقتی من به منزل حضرت آیت‌الله رفتم، در اتاق خصوصی من را پذیرفتند و خدمت ایشان رسیدم. حتی به آقا محسن گفتند: «شما من را با آقای دادکان تنها بگذارید». یک‌سری حرکات در مورد استخوان ران ایشان که درد می‌کرد، با ایشان کار کردم. بعد هم از وضعیت دانشگاه و نحوه کار با آقای میرزاده از من پرسیدند. به مرحوم هاشمی گفتم: «خیلی به ورزش علاقه دارد و تعاملشان با من بیش از معاونان دیگر است». این اولین جایی است که برای عموم این حرف را می‌زنم.
 
 سفارش انتخاباتی آیت‌الله
 
به من گفتند: «دوست نداری برای مجلس کاندیدا شوی؟» من هم به ایشان گفتم: «نه به این کارها علاقه ندارم». مرحوم هاشمی در ادامه گفتند: «من کسانی را دارم که نظرسنجی کرده‌اند و می‌گویند شما جزء سه نفر اول تهرانی، برای این کار بیا». مرحوم هاشمی دوباره گفتند: «الان نگو. برو فکر کن و بعد به من بگو». اما من بازهم به ایشان گفتم: «نه در این زمینه‌ها علاقه ندارم».

‌ درباره نحوه تعاملتان با مرحوم هاشمی گفتید. شما نزدیک پنج سال در رأس فدراسیون فوتبال بودید. در آن زمان تعاملتان با رئیس دولت‌ها چگونه بود؟

من دنبال اصلاح‌طلب‌بودن یا اصولگرابودن نیستم. من به دنبال این هستم که بگویم فردی رئیس دولت بود که جامع‌الشرایط بود و همه دوستش داشتند. دوست‌داشتن هم چیزی نیست که با این حرف‌ها بتوان آن را کم یا زیاد كرد. وقتی شما در ذهن و زبان مردم هستی، می‌توانی آن را دور کنی ولی وقتی در قلب‌ رفتی و جایگاهی برای خود درست کردی، بیرون‌گذاشتن کسی از قلب‌ها، سخت است. در آن دوره که من نایب‌رئیس فدراسیون فوتبال بودم، رئیس‌جمهور به آقای مهندس مهرعلیزاده، رئیس وقت سازمان تربیت‌بدنی، گفته بودند: «شرایط را برای رئیس‌شدن دادکان فراهم کنید».
 
من همان موقع خدمت ایشان رسیدم و به من گفت: «کارهای شما را که در گذشته کرده‌اید، می‌دانم». من مدیر اجرائی جشن‌های ازدواج دفتر مقام معظم رهبری بودم. برای جشنی که در ورزشگاه ١٢‌هزار نفری آزادی برگزار شد رئیس‌جمهور و رئیس قوه قضائیه آمده بودند. در آنجا آقای خاتمی به من گفت: «آقای دادکان چرا زدی به عروسی؟» من هم گفتم: «وقتی مهندس‌ها به فوتبال می‌آیند، من هم زدم به عروسی». ایشان خندید و بعدا زمینه را مساعد کرده و گفته بود حتما دادکان باید در ورزش حضور داشته باشد.
 
بعدها به ایشان نزدیک هم شدم و افتخار هم می‌کنم که از دست ایشان نشان لیاقت و مدیریت گرفته‌ام. . شاید تنها مدیر کشور باشم که موفق شدم نشان لیاقت و مدیریت بگیریم. یک مدیر دیگر، آقای یزدانی خرم هم نشان گرفت ولی نشان ایشان خدمت است و دیگر هیچ مدیری هم نشان نگرفت. خوشحالم که در آن عرصه به ایشان نزدیک شدم و تلمذ کردم.

‌رابطه‌تان با رئیس‌جمهوری بعدی چگونه بود؟

 آدم در یک وجب جا می‌خوابد، باید بگویم رئیس‌جمهور بعدی هم خیلی از من استقبال کرد. حتی زمانی که می‌خواست برای کسی که مسئول ورزش کشور شود حکم بزند، من را صدا کرد و گفت: «به ایشان گفتم که به دادکان بچسب و از دانش و توانایی‌های دادکان استفاده کن. نگفتم که آقای دادکان به او بچسب». رئیس ورزش وقت هم من را صدا کرد ولی بعد دیگر به بن‌بست رسیدیم.

‌در دوره دوم ریاست‌جمهوری آقای احمدی‌نژاد، وقتی شما از فوتبال رفتید، آیا ایشان در مورد فوتبال برای شما پیغامی فرستادند؟

چون ما یک‌سری مشکلات در فوتبال داشتیم، ایشان یک نامه‌ای را به آقای فرخزادی داد و برای من آوردند. در آن نامه چند نفر را اسم برده بود که یکی از آنها هم آقای کی‌روش بود و می‌خواستند درباره آنها نظر دهم و بگویم کدام گزینه را برای تیم ملی بیاورند. من هم به آقای فرخزادی گفتم: «آقای رئیس‌جمهور کار خیلی خوبی می‌کند که یک مربی خارجی را می‌خواهد برای تیم ملی بیاورد ولی شما اجازه دهید فدراسیون فوتبال این کار را کند و من هم روی هیچ‌کدام از این گزینه‌ها نظر نمی‌دهم».

‌پاییز سال گذشته بعد از اینکه محمود گودرزی از وزارت ورزش و جوانان رفت، نام شما برای این وزارتخانه مطرح شد، موجی هم ایجاد شد و یک‌سری از ورزشکاران هم از شما حمایت کردند. آیا آن موقع با خود شما هم صحبتی شد؟

با واسطه با من صحبت شد. من هم این احساس را داشتم که اگر پنج کاندیدا وجود دارد، یکی از آنها هم من باشم حتی اگر شانسی برای وزیرشدن، نداشته باشم. می‌دانستم که محال است این کار را به ما بدهند.

‌چرا این فکر را می‌کردید؟

به دلیل اینکه مشخص بود. در دوره اول ریاست‌جمهوری آقای روحانی ابتدا آقای سلطانی‌فر را معرفی کردند. قبل از معرفی آقای سلطانی‌فر، آقای صالحی‌امیری و آقای ربیعی من را صدا کردند و گفتند: «آقای رئیس‌جمهور روی این چهار مشخصه می‌خواهد وزیر ورزش و جوانان انتخاب کند. ١- خوش‌نام باشد. ٢- متخصص باشد. ٣- با فساد موجود مبارزه کند. ٤- در ورزش خصوصی‌سازی کند». من هم گفتم: «من ٣ و ٤ را دارم. با فساد موجود مبارزه کرده‌ام. خصوصی‌سازی هم کرده‌ام. به‌همین‌خاطر می‌بینید وقتی من از فدراسیون فوتبال رفتم، پنج میلیارد و ٧٠٠‌میلیون تومان در فدراسیون گذاشتم ولی مورد ١ و ٢ را باید از مردم بپرسید که من متخصص و خوش‌نام هستم یا نه». همان موقع در جلسه‌ای که در مرکز استراتژیک بود آقای ربیعی از تخصص و خوش‌نامی من یاد کرد و من هم تشکر کردم و آمدم. بعد دیدم که اصلا انتخاب به این چهار فاکتور نیست. انتخاب رفیق است.
 
من یارم الان هیچ‌جا پستی ندارد، من هم رئیس‌جمهور شدم کجا او را بگذارم؟ منتظر بودند مجلس عوض شود و دوباره یار خودشان را بگذارند. آقای احمدی‌نژاد این حرف‌ها را نمی‌زد که من متخصص، متعهد و خوش‌نام می‌خواهم، هرکسی رفیقش بود را می‌گذاشت. بعد از رفتن آقای گودرزی، آدم دولت مشخص بود. بقیه را که صدا می‌کردند و با آنها صحبت می‌کردند، می‌خواستند زمینه را برای ورود همان آدم مهیا کنند.
 
من هم آرزوی موفقیت می‌کنم برای فردی که معرفی کردند. آقای آشنا، مشاور رئیس‌جمهور در تلویزیون گفت: «مردم به سه وزارتخانه ورزش و جوانان، آموزش‌وپرورش و فرهنگ و ارشاد اسلامی رأی دهند. برای آقای رئیس‌جمهور مهم است که چه کسی رأی بیشتری بیاورد». من در آن رأی‌گیری از مردم، رأی بالایی آوردم. رقیب من یک درصد هم رأی نیارود. حتی در سایت پویش که متعلق به طیف اصلاحات است من ٨١ درصد رأی آوردم. پس برای چه از مردم نظرسنجی کردید؟ من باشم این کارها را نمی‌کنم. چون در ذهن مردم منفی می‌شوید. آدم خودتان را بگذارید و دنبال نظرسنجی و این حرف‌ها هم نروید.

آقای روحانی حق دارد هرکسی را می‌خواهد بگذارد اما برای انتخاب، فاکتور معرفی نکند. من دولتم را دوست دارم حتی اگر به آن رأی نداده باشم، به دولت احترام می‌گذارم و آرزوی موفقیت، هم برای دولت و هم برای همه وزرا دارم.

‌کمتر از چند ماه دیگر انتخابات کمیته ملی المپیک برگزار می‌شود. با توجه به تجربه موفقی که در دانشگاه آزاد در ارتباط با تمامی رشته‌های ورزشی داشتید، آیا با وجود اینکه عضو هیچ مجمع فدراسیون المپیکی نیستید، می‌توانید در انتخابات ریاست کمیته ملی المپیک شرکت کنید؟

من عضو هیچ مجمعی نیستم. عضو هیئت‌رئیسه فدراسیون دانشجویی هستم ولی المپیکی نیست و اصلا قصدی هم برای شرکت در انتخابات کمیته ملی المپیک ندارم. باید ببینید چه کسی را می‌خواهند و چگونه کار را مهندسی می‌کنند. وقتی کار مهندسی شد، دیگر انتخاب افراد با توجه به شایستگی‌ها، توانایی‌ها و کاربلدبودن نیست. کار مهندسی می‌شود تا آقای x رئیس شود. 
‌همه می‌دانند شما آدم صریح‌اللهجه‌ای هستید و انتقاد هم می‌کنید. شاید خیلی از مدیران دوست داشته باشند از شما استفاده کنند ولی وقتی انتقادهای شما را می‌بینند از شما استفاده نمی‌کنند.

من اگر انتقاد می‌کنم شما بگویید در سالیان دراز در انتقادهای من یک بی‌احترامی به کسی بوده؟ همین الان در جواب سؤال شما گفتم: «به همه احترام می‌گذارم و آرزوی موفقیت می‌کنم». آدم موفق کسی است که از موفقیت دیگران لذت ببرد. خدا شاهد است اگر این افراد موفق شوند خوشحال می‌شوم به دلیل اینکه این موفقیت برای مردم و کشور من است. دو سال بود که از فدراسیون فوتبال آمده بودم، آقای اکبر غمخوار به شارجه امارات رفته بود که امتیاز یک دفتر هواپیمایی را بگیرد. به من گفت: «در صحبت‌هایی که با امیر شارجه داشتم از من پرسید شما را می‌شناسم و بعد از اینکه گفتم: بله. گفت که دو بلیت می‌دهد که شما با همسرتان به شارجه سفر کنید و اینجا را ببینید و بمانید». من فردای آن روز مصاحبه کردم و گفتم: «از من خواسته‌اند به شارجه بروم ولی من بچه این وطنم و جایی نمی‌روم». جای خودم، کشورم و نظامم را دوست دارم.
 
پیشرفت مردم برای من حس خوب ایجاد می‌کند ولی وقتی ببینم نه، یک‌جای کار می‌لنگد، مگر حقوق‌بگیرم یا ترسی از کسی دارم؟ باید حرف بزنم شاید به گوش کسی برسد و بیدار شود. اما اگر آن آدم خودش را به خواب زده باشد، هرکسی باشد، بیدار نمی‌شود. ولی اگر خود را به خواب نزده باشد، می‌گوید: این از ما انتقاد کرد، او را بیاوریم ببینیم چه می‌گوید. البته این را هم بگویم دفتر آقای سلطانی‌فر با من تماس گرفت که من بروم و با ایشان جلسه‌ای داشته باشم و به آنها گفتم: «آرزوی موفقیت برای ایشان می‌کنم و امیدوار هستم در کار خود موفق شوند ولی من جلسه‌ای با کسی نمی‌گذارم».

‌از انتقادهای شما حرف زدیم. یک نفر مثل محسن صفایی‌فراهانی وقتی انتقادهای شما را در تلویزیون می‌بیند حرف شما را گوش می‌کند و می‌گوید آقای دادکان فکر و حرفی برای گفتن دارد و می‌آید کنارم و به من کمک می‌کند اما خیلی از مدیران این دید را ندارند و می‌گویند او وقتی از ما انتقاد می‌کند شاید با ما اهل تعامل نباشد. چه نظری در این ارتباط دارید؟

حرفی که زدید طلا بود. ایشان من را صدا کرد و به من گفت: «من برای شما، نایب‌رئیسی فدراسیون فوتبال را در نظر گرفته‌ام». من اما به آقای صفایی گفتم: «من چند ماه مشاور شما باشم اگر توانستیم با هم کار کنیم در خدمت شما هستم». حدود چهار ماه مشاور ایشان بودم بعد من را به هیئت‌رئیسه آورد و من نایب‌رئیس فدراسیون فوتبال و رئیس سازمان لیگ شدم. از خود آقای صفایی بپرسید. وقتی تیم ملی نوجوانان ما با حمید درخشان به دلیل صغر سنی محروم شد، به تلویزیون رفتم و از آقای صفایی‌فراهانی انتقاد کردم. آنجا گفتم: «اینکه AFC ما را محروم کرده، کار درستی بوده و ما خطا کرده‌ایم».
 
صبح که به فدراسیون رفتم، آقای صفایی من را صدا کرد و گفت: «با من هستی یا با شیر؟» من هم گفتم: «با حق» ایشان هم ناراحت نشد و حرف من را قبول کرد. با وجود اینکه نایب‌رئیس فدراسیون فوتبال و رئیس سازمان لیگ بودم، آقای صفایی‌فراهانی من را مدیر تیم‌های ملی هم کرد و گفت: «تو مدیر تیم‌های ملی نشوی تیم ما زمین می‌خورد». همه تیم‌های ملی دست من آمد و ما به بازی‌های آسیایی بوسان رفتیم و قهرمان شدیم. آن‌موقع آقای صفایی از فدراسیون رفته بود.
 
من هم از همان بوسان به ایشان زنگ زدم و گفتم: «آقای صفایی کارهای شما ثمر داد و من هم جزئی از آن بودم». از ایشان تقدیر کردم. در تلویزیون هم که رفتم از ایشان یاد کردم.

‌درباره تماس وزارت ورزش با خودتان گفتید، از دوستان نزدیک شما که در هیئت‌رئیسه فدراسیون فوتبال حضور داشتند، کسی بوده که آقای سلطانی‌فر از او دعوت کرده باشد و بخواهد با او کار کند؟

بله آقای ضیاء‌الدین شجاعی‌برهان بودند که جواب نه داده‌اند. از آقای شجاعی‌برهان دعوت کرده بودند بیاید و برای باشگاه پرسپولیس کار کند، سمت خوبی هم در هیئت‌مدیره به او بدهند. اما آقای شجاعی‌برهان گفته بودند: «من به دو دلیل نمی‌آیم. ١- مشغله کاری دارم. ٢- وقتی آقای دادکان در صحنه ورزش نیست من که ورزشی نیستم بیایم در ورزش چه کار؟» حالا که اسم آقای شجاعی‌برهان را بردم، می‌خواهم بگویم هیئت‌رئیسه من در فدراسیون فوتبال، به‌ویژه آقای محمد شریعتمداری و آقای ضیاء‌الدین شجاعی‌برهان، خیلی به من کمک کردند.

‌ چه ارزیابی‌ای از آینده ورزش ایران با حضور مسعود سلطانی‌فر به‌عنوان وزیر ورزش و جوانان و محمدرضا داورزنی به‌عنوان معاون قهرمانی دارید؟

من فقط آرزوی موفقیت برای آنها می‌کنم. همه فکر و حساسیت من را نسبت به ورزش می‌دانند، ولی امیدوارم اقداماتی که انجام می‌دهند، سلیقه‌ای نباشد و به نفع ورزش کشور باشد.

‌ این روزها بحث حضور زنان و جوانان در مناصب مدیریتی مطرح است، حتی در مناظرات انتخاباتی هم شاهد این بودیم که کاندیداها یکی از وعده‌هایی که می‌دادند، بحث حضور زنان و جوانان در مدیریت کشور است. نظر شما درباره حضور جوانان و بانوان در مناصب مدیریتی چیست؟

من اعتقاد به این ندارم که تفاوتی بین زن و مرد وجود دارد. به اعتقاد من هرکسی شایسته‌تر است، باید سرکار باشد. حالا این شخص یا زن است یا مرد، جوان است یا مسن است. اگر جوانی مثل آقای جهرمی که برای وزارت ارتباطات معرفی کرده‌اند، برای بخش‌های دیگر هم داریم، آن را معرفی کنند تا کار را به دست گیرد. ولی دلیل نمی‌شود به صرف اینکه گفتیم جوانان بیایند، آدمی معرفی شود که شایستگی نداشته باشد.
 
١٨ وزیر هست، هر ١٨ تا را به شرط شایسته‌بودن خانم یا جوان بگذارند؛ ولی به شایستگی توجه کنند. جنسیت برای انتخاب از نظر من مهم نیست. مهم این است که توانایی انجام کار را داشته باشند. حالا یا جوان باشند یا خانم باشند.

‌زمان ریاست شما بر فدراسیون فوتبال و در بازی مقابل بحرین در ورزشگاه آزادی از مرحله مقدماتی جام جهانی ٢٠٠٦ آلمان، بانوان توانستند به ورزشگاه بیایند. چه اتفاقی افتاد که توانستید مجوز حضور بانوان در ورزشگاه را بگیرید؟

در بازی ایران مقابل کره‌شمالی تعداد کمی از بانوان حضور داشتند اما در بازی مقابل بحرین که منجر به صعود تیم ملی به جام جهانی شد، آقای خاتمی رئیس‌جمهور وقت به ورزشگاه آمدند. همچنین فدراسیون هم اشتیاق داشت که خانم‌ها به ورزشگاه بیایند، من هم دیدم بانوان را راه نداده‌اند، از ایشان تقاضا کردم و با رایزنی‌هایی که صورت گرفت، همه خانم‌ها آمدند و آن بازی را دیدند.

 شاید اگر ایران به جام جهانی نمی‌رفت و می‌باخت، مشکلاتی برای من هم ایجاد می‌شد. چون بردیم و شور و هیجان خاص در کشور راه افتاد، همچنین مردم تا صبح در خیابان‌ها بودند، دیگر کسی سراغ این نرفت که چرا خانم‌ها را راه داده‌اند. بعد از آن همه دیدند زمانی که معاونت ورزش دانشگاه آزاد را برعهده داشتم، فینال بسکتبال که از تلویزیون مستقیم پخش شد، همه خانم‌ها را راه دادم و این را هم از کارهای خوب خودم می‌دانم. چون خانم‌ها جدا از جامعه نیستند. خوشحال هستم که در بین جمعیت، دو دختر خودم هم حضور داشتند.

‌ به نظر شما برای حضور بانوان در ورزشگاه‌ها موانعی وجود دارد؟

مشکلات داریم، ولی این مشکلات بار شرعی ندارد. اگر مسئله شرعی دارد، چرا در تئاتر و سینما زن و مرد در کنار هم می‌نشینند؟ من بشخصه موافق حضور بانوان در ورزشگاه هستم. حرف هم نمی‌زنم، فرمایش امام حسین(ع) است که می‌گوید: «آدم آزاده کسی است که عمل و حرفش یکی باشد». من هی بگویم دوست دارم خانم‌ها را بگذارم به ورزشگاه بیایند، خب راه بده، عمل خود را نشان بده. من این‌ کار را کردم. بازی ایران و بحرین ١١ سال پیش آنها را راه دادم. در فینال بسکتبال دو سال پیش هم راهشان دادم. دلیل آن هم این است که اصلا بار شرعی در این کار نمی‌بینم. خودم هم مسائل شرعی را رعایت می‌کنم و همه دیده‌اند که دو دختر خودم هم بین تماشاگران فینال بسکتبال بودند.

‌یکی از موضوعات دیگری که بحث آن در این روزها فراتر از ورزش هم شده است. بحث بازی‌کردن مسعود شجاعی و احسان حاج‌صفی مقابل باشگاه رژیم صهیونیستی است. بعد از این بازی مسعود شجاعی، کاپیتان تیم ملی، دیگر به تیم ملی هم دعوت نشد؛ چه نظری دراین‌باره دارید؟

من کی‌روش را در این وادی نمی‌بینم که به‌خاطر آن بازی شجاعی را دعوت نکرده باشد. این دو بازیکن باید رعایت اصولی را که کشور ما به آن پایبند است، می‌کردند. ولی وقتی هم این اتفاق افتاد دیگر سر اینها را نباید برید. باید حرف‌های اینها را شنید و آن رأفت و محبت اسلامی را برای آنها در نظر گرفت. دین ما دین انسانیت و محبت است؛ این را در جامعه القا کنیم. با وجود اینکه خطا کرده‌اند، آنها را ببخشیم.

‌اما این اتفاق نیفتاد. تلویزیون کلا مسعود شجاعی را حذف کرده، حتی در آیتم «با لژیونرهای» برنامه ٩٠ از بازی لژیونرهای ایرانی گزارش می‌دهند اما از مسعود شجاعی حرفی نمی‌زنند. 
شما ملاک را تلویزیون نبین. خیلی راحت به شما می‌گویم: «تلویزیون اگر می‌خواهد اینها را حذف کند، آن مجری‌های خود را حذف کند که برخی دلال هستند و پول می‌گیرند. دو بار تا حالا این را گفته‌ام.
 
 سفارش انتخاباتی آیت‌الله
 
یک مسئول تلویزیون من را صدا کند تا بگویم چه کسی هست». با حذف شجاعی چیزی درست نمی‌شود. اگر تلویزیون می‌خواهد اصولی رفتار کند، جلوی آن مجریان كه آدم‌ها را می‌آورند و کارشناس درست می‌کنند، بگیرد. خدا بیامرزد حضرت امام(ره) را که می‌گفت: صداوسیما دانشگاه است. حالا دانشگاه این‌گونه عمل می‌كند، باج می‌گیرد و آدم راه می‌دهد. این کار برای نظام و دین خدا نیست. در دانشگاه آزاد آقای هادی عامری سرپرست تیم بسکتبال ما آمد و گفت: «بازی ما را مستقیم پخش می‌کنند و گفتند ١٥‌میلیون پول بدهید». گفتم: «برو ببین ١٠‌میلیون می‌گیرند؟» رفت‌وآمد و گفت: «گفتند به دکتر بگو ١٠‌میلیون بده تا این بازی را پخش کنیم».

عامری آخرش را می‌دانست که من چه‌جور آدمی هستم؛ ولی آمد در اتاق من و به او گفتم: «برو بگو ١٠‌میلیون نداریم. برو ببین هفت ‌میلیون می‌گیرند؟». سه ساعت به بازی مانده بود. رفت و باعجله آمد در اتاق من و گفت: «آقای دادکان قبول کردند پول را بدهیم و این بازی را پخش کنند». دوباره گفتم: «بگو الان نداریم. سه ‌میلیون چک می‌گیرند؟». آمد و گفت: «قبول کردند بعدا پول را بدهیم و بازی را پخش کنند». گفتم بگو: «سه‌زار هم به شما گردن‌کلفت‌ها پول نمی‌دهم که بازی را پخش کنید». آنها هم بازی را پخش نکردند. تلویزیون برود این مشکلات خودش را درست کند.

‌ در دوره شما هم گویا این حواشی وجود داشت. آیا این درست است که چند ماه قبل از جام جهانی ٢٠٠٦ آلمان، برخی افراد از خارج فدراسیون فوتبال به شما فشار آوردند تا یکی از بازیکنان بزرگ تیم ملی را به دلیل رفتن به کنسرت در خارج از کشور، به جام جهانی نبرید؟

صددرصد درست است.





[ نوزدهم مهر 96 ] [ 08:49 ب.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]
روزنامه شهروند: محدود شدن مشارکت زنان به طبقات بالای جامعه و نگرانی از حضور آنان در اجتماع از جمله چالش‌های تاسیس مدارس دخترانه بود

«ای وای بر من. ‌ای وای بر من. عباراتی می‌نویسم که ابدا به خرج این خانم‌ها نمی‌رود. ولی محض اسقاط تکلیف می‌نویسم.»
 
میرزا احتشام‌الدوله هفدمین پسر عباس‌میرزا در رساله تادیب النسوان شرح داده به نظر او چگونه باید زنان را ادب کرد. بی‌بی‌خانم استرآبادی در جواب این رساله بود که معایب الرجال را نوشت و گفت: «این کمینه خود را قابل تادیب کردن رجال ندانسته و لذا جواب کتاب تادیب‌النسوان را گفته و معایب‌الرجال نگاشتم تا معایبشان عیان شود شاید دست از ادب کردن نسوان بردارند و در پی تادیب خود برآیند.»
 
بحث بر سر آموزش دختران است و سیری که در تاریخ ایران داشته است.
 
«دختر بی‌علم نهال بی‌پاسبانی است که هرکس خواهد تمتعی از آن برگیرد. بیش از آن‌که گل دهد و میوه آورد. جمعی برگ و بار این گل ناشکفته بکنند و شاخه‌هایش در هم شکنند. پرستار و پاسدار این درخت علم است.» این جملات بخشی از ترجمه میرزا یوسف اشتیانی، پدر پروین اعتصامی از کتاب تربیت نسوان است. کتابی که در دوره‌ای ازجمله آثار موثر در زمینه سوادآموزی زنان بوده است و حالا منیرالسادات میرهادی به آن اشاره می‌کند. او در کتابش «تاثیر مدارس دخترانه در توسعه زنان در ایران» به علم‌آموزی دختران در ایران پرداخته است.
 
میرهادی وضع زنان در سه دوره زمانی پیشامشروطه، مشروطه، دوره سلطنت رضاشاه از سال ١٣٠٠ تا پایان ١٣٢٠ را شرح داده. او می‌گوید: «برای بازسازی گذشته موانعی مقابلمان بود چون منابع دست اول که بتوان به آن تکیه کرد بسیار کم بود خصوصا درباره زندگی مردم عادی. کمتر میشد از مردم عادی در تاریخ سراغ گرفت. مانع دیگر جانبداری بیش از حد نویسندگان بود که با حب و بغض‌هایی همراه بود و مانع سوم انتخاب روش صحیح برای پروراندن موضوعی چون تاثیر مدارس دخترانه در توسعه زنان در ایران بود.»
 
 از تادیب تا تحصیل نسوان
 
مکتب و شاهزادگان
 
«روزها یک ملاباشی برایمان آورده بودند. از صبح تا ظهر می‌رفتیم مکتب‌خانه. ظهر می‌آمدیم خانه ناهار می‌خوردیم دوباره برمی‌گشتیم به مکتب. ما تمام روز درس می‌خواندیم و کتک می‌خوردیم. فرقی با طبقات دیگر نداشتیم. از اشراف‌زادگی خبری نبود. ملاباشی ترکه‌هایی داشت نازک از چوب آلبالو که ما را کتک می‌زد.» اینها بخشی از خاطرات مهین بانو، نوه مظفرالدین‌شاه است. برای شاهزادگان و اشراف هم این شیوه درس خواندن مشکل بوده و از این جهت جالب توجه است که درباره نحوه تحصیل و اداب درس خواندن زنان درباری می‌نویسد.
 
میرهادی در نشستی در دفتر انجمن زنان پژوهشگر تاریخ در معرفی کتاب می‌گوید برای نوشتن این کتاب به بازسازی تصویر زن در پیشامشروطه نیاز داشته، بنابراین به زندگی‌نامه‌های خودنوشت و دیگرنوشت مانند خاطرات تاج‌السلطنه، دختر ناصرالدین‌شاه، فروغ‌الدوله دختر دیگر ناصر‌الدین‌شاه، ملک‌تاج خانم نجم‌السلطنه مادر دکتر مصدق و مهین بانو نوه مظفرالدین‌شاه مراجعه کرده است.
 
هرکدام از این افراد در خاطرات‌شان گوشه‌ای از تاریخ را برای ما روشن می‌کنند. این‌که زن در دوران پیشامشروطه چه میزان سواد داشته. در خاطرات تاج‌السلطنه می‌بینیم که این زن از مطالعه آزاد به سوادآموزی پرداخته و حتی به زبان عربی و فرانسه مسلط بوده است. ادبیات جهان را از این طریق شناخته و نگاه انتقادی نسبت به حکومت پدرش ناصرالدین‌شاه و همچنین مظفرالدین‌شاه برادرش داشته باشد. «در جایی از این نوشته می‌گوید برادرش خدمت خوبی به رشد معارف با به خارج فرستادن و تشویق اعیان و اشراف به تحصیل کرد.»
 
فروغ‌الدوله فرزند دیگر ناصرالدین‌شاه، همسر ظهیرالدوله بود که همراه با همسرش در تشکیلات اخوت و دراویش صفی‌علیشاهی فعالیت می‌کرد. نقاشی و شعر از هنرهای او و تخلص شعری‌اش صفا بود. کسی که به‌صراحت از اوضاع و احوال آن روزگارش می‌نویسد. علاوه بر او ملک تاج خانم، زن زیرک و باهوش دیگری است که این را می‌توان از نامه‌هایی که به برادر در تبعیدش فرمان‌فرما نوشته، متوجه شد.
 
نجم‌السطنه زن دیگری است که میرهادی به خاطراتش مراجعه کرده. او در ملکی که از شوهرش به ارث رسیده بوده، بیمارستان نجمیه را برپا می‌کند و خودش تا اواخر عمر روی آن نظارت داشته و بعد از آن هم تولیت بیمارستان را به مصدق و ابوالحسن دیبا می‌سپارد اما حق نظارت را به دخترانش می‌دهد.
 
یکی دیگر از منابع مورد استفاده میرهادی در این کتاب، مشاهیرالنصار اثر ذهنی افندی است که درباره زنان مشاهیر ایران به‌خصوص زنان دوران قاجار نوشته است. از فخرالملوک و فخرالدوله خواهران فروغ‌الدوله نام برده. از زبدیه خانوم که خیلی عارف مسلک بوده و شعرهای عرفانی دارد.
 
اما در کنار این منابع، منبعی که بیش از همه مورد توجه میرهادی قرار گرفته، رساله معایب الرجال بی‌بی خانم استرآبادی است. رساله‌ای که جوابیه کتاب تادیب النسوان است. تا مدت‌ها نویسنده‌ کتاب تادیب‌النسوان مشخص نبوده ولی اخیرا روح‌انگیز کراچی مشخص کرده که آن فرد میرزا احتشام‌الدوله هفدمین پسر عباس‌میرزا بوده است. تادیب النسوان ١٠فصل دارد. هر فصل به ادب کردن زنان و کردارهای خاصی که زنان باید داشته باشند، اختصاص داد. «ای وای بر من. ‌ای وای بر من. عباراتی می‌نویسم که ابدا به خرج این خانم‌ها نمی‌رود.
 
ولی محض اسقاط تکلیف می‌نویسم.» البته همان‌طور که نویسنده انتظار داشته زنان اشراف ناراحت می‌شوند و بی‌بی خانم استرآبادی این جوابیه را می‌نویسد و در توضیح دلیل نوشتن این رساله می‌گوید: «این کمینه خود را قابل تادیب کردن رجال ندانسته و لذا جواب کتاب تادیب‌النسوان را گفته و معایب‌الرجال نگاشتم تا معایبشان عیان شود شاید دست از ادب‌کردن نسوان بردارند و در پی تادیب خود برآیند.» در جای دیگر بی‌بی خانم در پاسخ ادله‌ای که نویسنده کتاب تادیب ‌النسوان آورده، می‌نویسد: «هرچند مرتبه مردان به مقتضی ادله و برهان و آیات از زنان برتری دارد، ولی نه هر مردی از زنی فزون‌تر و نه هر زنی از هر مردی فزون‌تر است. مریم و زهرا و اسیه و خدیجه کبری از زنان‌اند و فرعون و شمر و و یزید از مردان.»
 
یکی دیگر از منابع کتاب متعلق به دوران پیشامشروطه و سفرنامه‌هاست. سفرنامه لیدی شیل، همسر وزیر مختار انگلیس در اوایل سلطنت ناصرالدین‌شاه یکی از آنهاست که به ایران می‌آید و سه‌سال و ١٠ ماه در این ایران زندگی می‌کند و مشاهدات‌ خودش  را در کتابی با عنوان جلوه‌ای از زندگی و آداب و رسوم ایرانیان به چاپ می‌رساند. «وقتی از مرز آذربایجان وارد شدیم، زنان که به استقبال ما می‌آمدند، توهین و بدرفتاری در انتظارشان بود. در منزل فردی اطراق کرده بودیم که فرد زنان خودش را به اصطبل فرستاده بوده تا جا برای میهمانان باشد.» نکته جالب توجهی که لیدی شیل به آن اشاره می‌کند، طاعونی است که در تبریز شایع شده بود. کشتار زیاد بود اما زنان اعیان و اشراف استقبال می‌کردند که این طاعون باعث شده تا از آن فضای کاخ به خارج از شهر بروند و همین برایشان وقت مغتنمی بود. «زنان ایلاتی از آزادی‌های بیشتری نسبت به زنان شهری برخوردار بودند. چون نقششان در اداره قبیله و خانه بالا بود و برای همین هم تواناییشان بالا رفته بود».
 
سفرنامه مادام ژان دیولافوا و سفرنامه یوشیدا ماساهارو سفرنامه‌های دیگری است که در آن از زنان ایرانی صحبت می‌شود. آنها در سفرنامه‌هایشان می‌نویسند آنچه در ایران مورد توجه قرار نمی‌گیرد حضور زنان در جامعه است و می‌گویند کمتر زنی را  در جامعه می‌دیدند که با او بتوانند صحبت کنند بیشتر زن‌ها خانه‌نشین بودند.
 
آزادی زنان نه تربیت نسوان
 
یکی از حرکت‌های مهم و زمینه‌ساز مشروطه‌خواهی جنبش تنباکو بود. نقش زنان در این جنبش اجتماعی بسیار مهم و در ورود زنان به عرصه فعالیت شهروندی بسیار موثر بود. جالب این است که زنان در تظاهرات زنان جلوتر از مردان بودند. این اعتراضات بعدها به شیراز و تبریز هم کشیده شد. مشاهده پیشرفت‌های کشورهای دیگر باعث شد روشنفکران فکر کنند چرا وضع ما در ایران این‌گونه است؟
 
در پافشاری بر تحقق این موارد زنان هم تلاش کردند به‌خصوص زنان نخبه. کتابی که در این زمان تاثیرگذار بود، کتاب تربیت نسوان بود که میرزا یوسف اشتیانی، پدر پروین اعتصامی به فارسی ترجمه کرد. «ترجمه درست این کتاب آزادسازی زنان است اما با توجه به مخاطرات طرح آزادسازی زنان با توجه به شرایط جامعه مصلحت‌اندیشی کرده و نام را به تربیت زنان تغییر داده است. مترجم می‌گوید زنان از جهت عقل با مردان برابرند و بر این اساس باید بر آموزش زنان تاکید کرد و ضرورت تاسیس مدارس دخترانه را تاکید می‌کند. در یکی از فصل‌های کتاب با نام تعلیم و تربیت به شبهه رایج اشاره می کند که دختران حق نوشتن ندارند که اگر بتوانند رابطه نامشروع برقرار کرده و نامه عاشقانه می‌نویسند.»
 
در فصول بعدی درباره ازدواج و معایب تعدد زوجات صحبت شده که این موارد علاوه بر اثری که در تفکر روشنفکران داشته، در تفکر و اشعار دخترش پروین اعتصامی هم اثرگذار بوده است.
 
اول امنیه بعد مدرسه
 
میرهادی به نقش مهم مطبوعات پرداخته؛ مطبوعاتی که در سال‌های منتهی به مشروطه گسترش بسیار پیدا کردند و نشریاتی مانند خورشید، حبل‌المتین، کوکب دری، اختر، ثریا، پرورش و آموزگار در حوزه زنان قلم می‌زدند.
 
«در کوکب دری که ناظم‌الاسلام کرمانی آن را منتشر می‌کرد، در جایی از آیت‌الله طباطبایی پرسیده شده که چرا درخواست عزل صدراعظم از شاه را ندارید. فرمودند این وزیر معزول شود کدام شخص عاقل کامل بصیر را داریم که شایسته مسند صدارت باشد و بتواند خرابی‌های چندین ساله این مملکت را آباد نماید و نواقص مالی را اصلاح کند.
 
عرض کردم پس علاج از چه راه است؟ فرمود باید سعی نمود تا افراد ملت آگاه شود. بعد از آن‌که افراد ملت آگاه شد، آنگاه رموز ملی را می‌داند و آگاه به حقوق هرگز زیر بار ظلم و استبداد نمی‌رود و تحمل جور نمی‌کند. پس بر شما باد به تحصیل و آگاه‌سازی مردم و راه‌اندازی مدارس ابتدائیه. در آن مجلس پرسیدند که آیا می‌توان برای دختران هم مدارسی به راه انداخت؟ در آن‌جا بحث می‌شود که اگر زنان به مدرسه بروند برایشان امنیت جانی ندارد. اراذل و اوباش جلوی راه آنها را میگیرند. بنابراین اول باید امنیه مرتب داشته باشیم و بعد مدارس دخترانه راه بیندازیم.»
  
یکی دیگر از راه‌های رشد زنان، انجمن‌های زنان بود که آثار به‌جامانده از انجمن‌ها نشان می‌دهند که چقدر این انجمن‌ها در آگاهی‌بخشی به زنان مهم بوده و توجه مخاطبان خود را به ضرروت گسترش تحصیلات جلب کرده‌اند. این انجمن‌ها به‌صورت مخفی فعالیت می‌کردند و حدود ٢٠٠ مورد بودند. مورگان شوستر درباره همت زنان ایرانی در این خصوص می‌نویسد: «در تهران همه می‌دانستند ده‌ها انجمن سری وجود دارد اما نه نامشان را شنیده و نه چهره‌شان را دیده‌ایم.»
 
از فعالیت این انجمن‌ها چاپ نشریاتی مانند شکوفه، دانش، نامه بانوان، عالم نسوان، نسوان وطن‌خواه و دختران ایران بود. این نشریات هم دم از وظایف زن به‌عنوان مادر و همسر می‌زدند اما نشریاتی که پا فراتر می‌گذاشتند، سردبیرانش دچار مشکل می‌شدند.
 
پس از صدور فرمان مشروطه و تشکیل مجلس شورای ملی، سیر مطالباتی روانه شد. ازجمله این مطالبات نامه زنی به سیدمحمد طباطبایی بود که حمایت او را از آموزش‌وپرورش می‌خواست. هرچند مجلس جواب مستقیمی به آن نداد اما در روزنامه مجلس این نامه منتشر شد.
 
سردبیر روزنامه، آموزش زنان را محدود به موارد خانه‌داری کرد و موارد مربوط به اخلاق، علوم پلتیکی و سیاسی را موردی دانست که نباید زنان در آن مداخله کنند.
 
این درحالی است که جامعه آن زمان، حتی بسیاری از مشروطه‌خواهان، آمادگی پذیرش برابری را نداشتند.
 
چالش تاسیس مدارس
 
یکی از چالش‌های اصلی تاسیس مدارس در ایران محدودشدن مشارکت زنان به طبقات بالا و اعیان و شهرهای بزرگ بود. علاوه‌بر این چالش، مانع فرهنگی وجود داشت که حتی مشروطه‌خواهان هم نگران حضور زنان در عرصه‌های اجتماعی و فرهنگی بودند. با وجود گرایش‌های زنان و مردان درباره حقوق برابر بود اما تفکر غالب همان نقش همسری و مادری بود. با وجود موانع فراوان، زنانی بودند که به تحصیل علوم رو آوردند و برای تحول وضع زنان گام برداشتند.
 
نظام آموزشی سنتی در زمان قاجار شامل چند بخش می‌شد. یک گروه مکتب آخوندباجی‌ها بود. یکی مکتب‌خانه‌های عمومی و دیگری مکتب‌خانه‌های خصوصی. «آخوندباجی‌ها را عاقله زن‌هایی اداره می‌کردند که بیشتر تجربه زندگی داشتند. آموزش‌ها شفاهی بود و کودکان بدون توجه به محتوای آموخته‌هایشان به صورت طوطی‌وار تحویل آخوندباجی می‌دادند. مکتب عمومی سه دوره داشت و لزومی نبود کسی اول آخوندباجی را رفته باشد و بعد به این مکتب بیاید.»
 
علاوه بر این مکاتب، سه دوره تحصیلات وجود داشت. یکی برای مردم عادی بود که فقط سواد خواندن قرآن پیدا کنند، یکی برای فرزندان پیشه‌وران که علاوه بر خواندن، نوشتن هم یاد بگیرند و درس‌هایی مانند بوستان و گلستان سعدی و حافظ هم داشتند و سومین دوره تحصیلی هم دوره فرزندان امرا، مستوفیان و دیوانیان بود. در این دوره کتاب‌های مقدماتی حوزوی می‌خواندند و کتاب‌ها را مکتب‌دار به سلقیه خودش به بچه‌ها می‌داد و دانش‌آموزان به خاطر ناآگاهی مکتب‌داران آزار بسیار می‌دیدند. هر فرد با هر میزان سوادی می‌توانست مکتب دایر کند و این مورد قانون خاصی نداشت.
 
یکی از کسانی که با جدیت و پشتکار برای برپایی مدارس جدید گام برداشت، میرزا حسن رشدیه بود. شمس‌الدین، پسر آقای رشدیه در توصیف مکتب‌خانه‌های زمان خود می‌نویسد: «زجر و آزار معلم نسبت به اطفال به اندازه‌ای بود که مرخص‌کردن آنها از چنگ معلم صواب بزرگی شناخته می‌شد. مثلا اگر زنی درحال وضع حمل بود و کار به سختی می‌رسید، اطرافیان زائو پولی به مکتب‌دار می‌دادند تا مکتب را تعطیل و شاگردان را مرخص کند. تا شاید در اثر آزاد کردن این افراد خدا به مریض رحم کند.»
 
رشدیه اعتقاد داشت کمکش به ساخت مدرسه نبوده، چون دیر یا زود کسی این کار را می‌کرد. «خدمت من ایجاد الفبای صوتی بود که راه آموزش را آسان کرد. و نوآموزان بیگناه را از کوره‌راه و عذاب رها کرد.»
 
در‌ سال ١٢٨٠، ١٧ مدرسه خصوصی یا ملی در تهران، مشهد، رشت، تبریز و بوشهر باز شد. میسیونرهای خارجی در زمان محمدشاه اجازه تاسیس مدارس جدید دخترانه را گرفتند. به این ترتیب تعداد دانش‌آموزان مدارس ابتدایی دخترانه از سه نفر در سال ١٢٩٢ به ١٤ نفر در سال ١٣٠٠ رسید. مدارس متوسطه هم راه‌اندازی شدند و در سال ١٣١٧ نخستین زنان دانشجو پایشان به دانشگاه باز شد.
 
فعالیت زنان از مشروطه تا پهلوی اول
 
به گفته میرهادی، اسناد تاریخی گواه این هستند که مدارس دخترانه در بازه زمانی مشروطه تا پهلوی رشد قابل توجهی داشته‌اند اما مطبوعات و تشکیلات سیاسی یکی از عوامل کندشدن این روند بودند. «چون آنها همچنان روحیه مردسالار داشتند و توسعه آمرانه با اعمال قدرت ازجمله مواردی بود که در دستورکارشان قرار داشت.»
 
دو نمونه از محصولات توسعه آمرانه، تعطیلی تشکل‌های زنان و منع حجاب بود. رضاشاه می‌خواست وضع زنان تغییر کند و از طرفی نمی‌خواست به زنان میدان دهد و برای همین هم نشریانی چون نسوان وطن‌خواه، بیداری زنان، عالم نسوان و چند نشریه دیگر در این زمان تعطیل شدند.  فعالان زن در این زمان سه راه بیشتر نداشتند یا با این اتفاق همراهی کنند یا با این جریان مخالفت کنند یا منفعل باشند. «کانون بانوان به دستور رضاشاه در این زمان تشکیل شد و می‌خواست ایدئولوژی حاکم را حمایت کند. میخواست زنان به مسائل خانه‌داری و بچه‌داری محدود شوند. این فقط از طرف حکومت نبود بسیاری از زنان هم همراهی کردند و از حضور در اجتماع خودداری کردند.»
 
بعد از سقوط پهلوی اول، زنان کم‌کم پا فراتر گذاشتند و حق انتخاب‌شدن و انتخاب‌کردن به دست آوردند تا تابوهای اشتباه شکسته شود. با این حال میرهادی معتقد است با وجود همه تلاش‌ها در طول سالیان متمادی، زنان ایرانی همچنان برای حفظ و افزایش منزلت و جایگاه اجتماعی خود باید تلاش کنند. برای گرفتن حقشان و همین‌طور اثبات خودشان در جامعه‌ای که همچنان رگه‌هایی از مردسالاری دارد باید خودی نشان دهند. «زنان ایرانی همچنان و بعد از گذشت سال‌ها تلاش و مبارزه، همچنان به جایگاه مدیریتی در جامعه دست پیدا نکرده‌اند. بررسی علل وجود این بحث جای فکر و بحث گسترده دارد.»

عوامل موثر در گسترش مدارس دختران

یکی از عوامل اصلی موثر در گسترش مدارس دخترانه، اعتقاد مشروطه‌خواهان به این موضوع بود که برای پیشرفت اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی نیاز به گسترش مدارس و آموزش دختران وجود دارد و برای همین هم تلاش کردند. نکته دیگر ایجاد بسترهای اداری و قانونی بود که براساس آن کتب و برنامه سازماندهی شدند.
 
دولت قانونی را ایجاد کرد که تعلیمات مدارس متوسطه به وزارت معارف داده شد و در زمینه کتاب درسی هم انجمن معارف تشکیل شد که موظف به تعریف کتب درسی بود و یحیی دولت‌آبادی و افراد دیگر به تدوین کتب بسیار پرداختند. با اجباری‌شدن آموزش ابتدایی و افزایش مدارس، ضرورت وجود کتاب درسی بیشتر احساس می‌شد و برای همین هم تدوین کتبی چون فوایدالادب زبان فارسی در سطوح مختلف به وسیله عبدالعظیم غریب از تلاش‌های این دوره بود.
 
در همین زمان دولت مشروطه موظف به نظارت بر نظام آموزشی شد. استقبال زنان باعث شد تعداد معلمان افزایش پیدا کند و دارالمعلمین زیر نظر ابوالحسن فروغی در‌ سال ١٢٩٧ تاسیس شد تا به این ترتیب آموزگار تربیت شود اما با همه این فعالیت‌ها هنوز نگاه به زن به‌عنوان مادر و همسر سایه سنگینی داشت.



[ پانزدهم مهر 96 ] [ 04:11 ب.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]

خبر گزاری مهر: ژن‌های خوب اروپایی هرچقدر که زندگی پرزرق و برق و گران‌قیمتی داشته‌باشند هرازچندگاه میان مردمشان می‌آیند و با انداختن چندعکس با تیپ و لباس ساده خودشان را سوژه رسانه‌ها می‌کنند. برای همین خبر رفت و آمد با متروی یک شاهزاده و یا خلبانی پادشاه در یک آژانس هواپیمایی از خبرهای متداول کشورهای سلطنتی است اما این خاندان سلطنتی در هزاره سوم دقیقا چه کار می‌کنند و در خانواده‌هایشان چه می‌گذرد؟

در دنیا ۳۸ کشور هنوز سیستم حکومتی سلطنتی دارند که در بیشترآنها پادشاه حالت تشریفاتی دارد و تنها در کشورهای عربی پادشاه همه‌چیز را به طور مستقیم اداره می‌کند. میان این ۳۸ کشور، ۱۰ کشور اروپایی مانند دانمارک، بریتانیا، لیختن‌اشتاین، لوکزامبورگ،موناکو،هلند، نروژ، سنت لوسیا، اسپانیا و سوئد نیز وجود دارد که همچنان این سیستم در آن‌ها به صورت تشریفاتی وجود دارد. اما در این خانواده‌های سلطنتی چه می‌گذرد.

دانمارک

 پادشاهانی که نسل‌شان منقرض نمی‌شود!
 
چندروز پیش خبری منتشر شد که شاهزاده دانمارکی بچه‌هایش را با دوچرخه به مدرسه می‌برد و محافظ شخصی این شاهزاده نیز با دوچرخه همراه او در حرکت است. قدیمی ترین حکومت پادشاهی در اروپا برای دانمارکی هاست. دانمارکی‌ها هرساله به عنوان خوشحال و خندان‌ترین کشور دنیا معرفی می‌شوند و گفته می‌شود مهم‌ترین دلیل این ماجرا فاصله طبقاتی کم این کشور است. با این حال دانمارکی‌ها با وجود آنکه در اروپا قرار دارند هنوز نتوانستند درچندسال اخیر تیم فوتبال شادوخندان و موفقی داشته باشند.

پادشاهان دانمارکی باوجود حفظ ژست ساده زیستی، قصرها و ساختمان های حیرت انگیزی برای خود دارند. به طوریکه قصرهای سلطنتی شهر کپنهاگ درتمام جهان مشهور است که ازدواج های خانواده سلطنتی نیز به شکل باشکوهی در آن برگزار می شود. از گذشته نیز باب بوده که بعد از ازدواج هرکدام از اعضای خانواده سلطنتی یکی از قصرها به عنوان هدیه ازدواج به آنها داده می شد. البته اغلب اقامتگاه تابستانی و زمستانی پادشاهان باهم تفاوت دارند.

مردادماه امسال خبری از دربار خاندان سلطنتی این کشور منتشرشد که حسابی سروصدا کرد. «مارگاریت دوم» ملکه دانمارک که در حال حاضر ۸۲ سال دارد اعلام کرد که دوست ندارد بعد از مرگش در کنار همسرش پادشاه دانمارک دفن شود. دلیل این ماجرا هم این است که خانم ملکه همیشه از اینکه شخصیت دوم کشورش بوده ناراحت است و دوست داشته خودش پادشاه باشد. نکته جالب اینجاست تصمیم خانم ملکه با موافقت همسرش روبرو شده است.


 
موناکو
 
 پادشاهانی که نسل‌شان منقرض نمی‌شود!

اگر موناکو را تنها با نام تیم فوتبالی در فرانسه می‌شناسید اشتباه کرده‌اید. دومین کشور کوچک جهان که مساحت آن تنها دوکیلومتر مربع است پادشاه دارد. این کشور ۴۰ هزارنفری به خاطر تعداد زیاد کازینوهایش مقصد بسیاری از پولدارهای اروپایی است. شاهزاده این کشور بیشتر از ۶۰ سال پیش با گریس گلی بازیگر مشهور هالیوود ازدواج کرد تا نام این کشورپادشاهی بیشتر برسر زبان ها بیفتد. با این حال در این کشور خوش آب و هوا همیشه اخبار ضدونقیضی درباره فراماسونرهای مستقر در آن وجود دارد.


 
هلند
 
 پادشاهانی که نسل‌شان منقرض نمی‌شود!

پرگل ترین کشورجهان هم پادشاهی اداره می‌شود. پادشاه فعلی کشور هلند ۴سال است در این سمت حضور دارد و پیش از این مادرش بیش از ۳ دهه به عنوان ملکه این کشور بود و در نهایت تصمیم گرفت خودش را بازنشسته اعلام کند و در مراسم پرخرج و شلوغی برای پسرش تاجگذاری به پا کند و جمعیت زیادی را برای این روز مهم به خیابان ها کشاند.

در حال حاضر پادشاه ویلیام الکساندر ۴ سالی است پادشاه نارنجی‌هاست و چون خلبان است ماهی ۲ بار بی‌سروصدا در خطوط هواپیمایی این کشور برای مردم خلبانی می‌کند.

با این حال باید بدانید که پادشاه هلند نقش چندانی در هدایت سیاسی این کشور ندارد و بیشتر به عنوان نماد وحدت مردم این کشور است. هلند دو مجلس نمایندگان دارد که حزب دارای بیشترین رای نخست وزیر را انتخاب می‌کند که قدرتمندترین فرد سیاسی کشور است.


 
نروژ
 
 پادشاهانی که نسل‌شان منقرض نمی‌شود!

این کشور سرد اروپایی هم پادشاه دارد. اما پادشاه قدرت چندانی ندارد و هفته ای یکبار با وزرا دیدار می‌کند که بفهمد اوضاع از چه قرار است. پادشاه نروژی‌ها از آن آدمهاست که با مترو در رفت و آمد است تا خوراک سلفی‌بگیران نروژی باشد. اما در این کشور سرد و آرام پنگوئن‌ها نقش تعیین کننده‌ای دارند. آنقدر که به عنوان یکی از المان‌های این کشور به حساب می‌آیند. در سال ۲۰۰۸ در این کشور به یک پنگوئن مقام شوالیه اهدا شد.


 
اسپانیا
 
 پادشاهانی که نسل‌شان منقرض نمی‌شود!

قطعا پردردسرترین پادشاه این لیست از آن پادشاه اسپانیاست. اسپانیایی‌ها همیشه درگیر چندباره شدن کشورشان بودند و با تعداد زیادی از ایالات‌شان مانند باسک و کاتالان‌ها درگیر بوده‌اند. ظلم حکومت مرکزی و شخص ژنرال فرانکو به باقی مناطق این کشور باعث شده که ایالات مختلف همواره به مادریدی‌ها روی خوش نشان ندهند و حتی هنگام حضور پادشاه اسپانیا در مسابقات ورزشی با هو کردن و توهین از وی پذیرایی کنند.

در سال ۲۰۱۴ خوان کارلوس پادشاه وقت اسپانیا خودش را بازنشسته کرد و پسرش فلیپه جایگزین وی شد. با وجود تمام تلاش‌های خانواده سلطنتی هیچ‌گاه این کشور روی وحدت را ندید و حتی بعد از قهرمانی در جام‌جهانی ۲۰۱۰ هرکدام از بازیکنان پرچم ایالت خودشان را به دست گرفتند تا این قهرمانی را برای ایالت‌شان کنند.


 
سوئد
 
 پادشاهانی که نسل‌شان منقرض نمی‌شود!

پادشاه سوئد را شاید بتوان کم قدرت ترین پادشاه این فهرست نامید. او با اینکه مثل باقی هم کیشانش یک مقام تشریفاتی دارد گویا در حاکمیت روی خانواده اش هم موفق نبوده است. دوسال پیش خبر ازدواج کارل فلیپ پسر پادشاه با یک بازیگر تلویریونی و مدل معروف به نام سوفیا هلکوئیست حسابی خبرساز شد. به گفته اخبار زیرمیزی خانواده سلطنتی تمایلی به این ازدواج نداشتند و در نهایت مجبور شدند مراسم پرزرق و برقی برای عروس شان بگیرند.

جالب است بدانید جانشین پادشاه سوئد دخترش ویکتوریاست.


 
بریتانیا
 
 پادشاهانی که نسل‌شان منقرض نمی‌شود!

بی شک قدرتمندترین فرد این لیست ملکه الیزابت دوم است. شاید خاندان سلطنتی در انگلستان سمت تشریفاتی داشته باشند. اما قطعا نفوذ ملکه انکار نشدنی است. طوری که در سرود ملی این کشور عبارتی وجود دارد که ‌می‌گوید:« خدا ملکه را حفظ کند.» ملکه در انگلستان فرمانده نیروهای مسلح است و ارتش بریتانیا تحت فرمان وی است. ملکه الیزابت دوم در واقع همان خانم ملکه، ملکه چندین کشور به نام انگلستان، اسکاتلند، ولز، ایرلند و حتی استرالیا است و همه از او حساب می‌برند.

زندگی پر راز و رمز ملکه و میزان نفوذ وی در اتفاقات و تصمیمات مهم جهان همواره موردتوجه بوده‌است و اینکه کشوری به بزرگی استرالیا با هزاران کیلومتر فاصله هنوز مستعمره انگلستان و تحت فرمان ملکه است.

ازدواج پرنس ویلیام نوه ملکه با کیت میدلتون و مراسم ازدواج باشکوه آنها در سال ۲۰۱۱ در همه رسانه‌های جهان بازخورد داشت آنقدر که لباس عروس کیت تا سالها الهام بخش طراحان لباس عروس بود. بعد از این ازدواج کیت میدلتون شاید رسانه‌ای ترین چهره خاندان سلطنتی شد و طرفداران بسیاری هم پیدا کرد طوری که هیچ کدام از حرکاتش از چشم رسانه‌ها و عکاسان خبری دور نماند.

بعد از ازدواج هرعضو خانواده سلطنتی یک قصر و محدوده‌ای به نام وی می‌شود که نام آن به صورت پسوند به نام شناسنامه‌ای وی می‌چسبد. با وجود عکس‌های ساده از مدرسه رفتن نتیجه ملکه و پسر ویلیام و کیت و مانور رسانه‌ها روی ساده‌زیستی خاندان سلطنتی طبق آمار شهریه این مدرسه ابتدایی بیش از ۲۰ هزار پوند یعنی حدود ۱۰۵ میلیون تومان است.

 خرج خاندان سطلنتی بسیار بالاست. به طوریکه سالانه سالانه چیزی معادل ۱۲۳ تا ۱۸۴ میلیون پوند خرج خاندان سلطنتی می‌شود. بنا بر این گزارش، ملکه سالانه ۷ میلیون و ۹۰۰ هزار پوند تنها برای انجام وظایفش در نقش ملکه و نفر اول کشور دریافت می‌کند. 



[ سیزدهم مهر 96 ] [ 06:46 ب.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]

هفته نامه امید جوان - اصغر کرمی: اگر از مردم بپرسید که بدترین حملات تروریستی طی یکی دو دهه اخیر در اروپا را چه کسانی انجام داده اند احتمالا جواب می دهند مسلمانان. اما آنها اشتباه می کنند. اسلام گرایی و تروریسم این روزها به صورت مترادف هم تصور می شوند. اما یک بررسی جهانی نشان داد که بیشتر حملات تروریستی توسط اسلام گرایان متعصب انجام نشده است.
 
در تضاد با باور عمومی، اظهارات سیاسی و تبلیغات رسانه ای، تصور اینکه بیشتر حملات تروریستی (که به عنوان استفاده یا تهدید به استفاده از خشونت علیه شهروندان و غیرنظامیان به دلایل سیاسی، مذهبی و یا اجتماعی و نه شخصی همچون انتقام جویی و یا جرائم بدون قصد تعریف می شوند) به وسیله مسلمانان و به نام اسلام انجام می شود اشتباه است.
 
تحقیقات آکادمیک، روزنامه نگاری تحقیقی و آمار رسمی از سازمان هایی همچون FBI و یوروپل نشان می دهند که در جوامع غربی فقط درصد ناچیزی از حملات تروریستی توسط اسلام گراها، جهادی ها یا گروه های مشابه انجام می شود. اگرچه فرانسه تنها کشور غربی است که به طور جدی تحت تاثیر این پدیده قرار گرفته است. در دنیای غرب ماورای فرانسه که شامل 38 کشور با جمعیتی حدود یک میلیارد نفر است، تعداد قربانیان پدیده جهادی از بعد از 11 سپتامبر حدود 450 نفر است که شامل حملات ماه  گذشته در منچستر هم می شود.
 
 برداشت اشتباه در رابطه‌ی میان تروریسم و مسلمانان

آمار و ارقام چه می گویند

بین سال های 1980 تا 2005 میلادی فقط 6 درصد حملات تروریستی در خاک آمریکا توسط اسلام گراها انجام شده است در حالی که بیش از 90 درصد آن حملات توسط گروه های دیگری همچون اسپانیولی ها، مسیحیان، یهودیان، فعالان دست چپی، فعالان محیط زیستی، سفیدپوستان نژادپرست راستگرا، گروه های ضددولتی، سلطنت طلب ها، گروه های ضد سقط جنین، جدایی طلبان و سایر گروه ها انجام شده است.

اگر کسی زحمت کشیده و نگاهی به گزارشات سالانه، جامع و کشور به کوش منتشرشده توسط مرکز اطلاعات مرکز جهانی اطلاعات تروریسم در دانشگاه مریلند که مرجع استاندارد در زمینه تروریسم است بیندازد متوجه می شود این آمار هم در مورد تعداد حملات تروریستی (موفق یا ناکام) و هم در مورد تعداد تروریست ها صادق است.

همانطور که این نمودارها و گزارشات نشان می دهد، به طور مشابهی در اروپای غربی نیز نسبت حملات تروریستی انجام شده توسط اسلام گراها به کل این نوع حملات در حدفاصل سال های 1970 تا 2017 خیلی ناچیز بوده است.

این آمار هنگامی که تعداد قربانیان مورد بررسی قرار می گیرند هم تایید می شود. از سال 2006- سالی که اولین آمار یوروپل انتشار یافت- علیرغم اینکه در این سال جنبش های جهادی رشد کردند ولی بیشتر قربانیان غربی ناشی از حملات تروریستی مسلمانان نبودند بلکه اکثر قربانیان همچون آمریکایی ها بر اثر حملات تروریستی گروه های دیگری همچون مخالفان سقط جنین، مسیحیان دست راستی، گروه ها و اشخاص ضد دولتی و سازمان های جدایی طلبی همچون اتا (ETA) و ایرا (IRA)، ناسیونالیست های قوم گرا، نژادپرستان مسیحی و سفیدپوست همانند آندرس بگریگ بروییک (Andres Behring Breivik) و یا دیلن روف (Dylen Roof) و یا مشابه اینها انجام گرفته است، کشته شده اند.
 
 برداشت اشتباه در رابطه‌ی میان تروریسم و مسلمانان

سال هایی که در آنها بیشتر اروپاییان قربانی حملات تروریستی ناشی از حملات مسلمانان بوده اند خیلی کم است. در طی سال های 1970 تا 2017 میلادی یعنی نزدیک به نیم قرن، فقط به مدت 5 سال حملات تروریستی انجام شده توسط مسلمانان از حملات مشابه انجام گرفته توسط سایر گروه ها پیشی گرفته است: سال های 2005- 2004 حملات مادرید و لندن، سال 2012 سال حملات محمد مراه (Mohammed Merah) و سال های 2016- 2015 که شامل 4 حمله به دفتر هفته نامه شارلی ابدو، 11 نوامبر پاریس، حملات بروکسل و نیس فرانسه است.

حافظه گزینشگر

هرکسی می تواند درستی اطلاعات گیج کننده داده شده به ما توسط رسانه ها و جهان سیاست را بیازماید. اگر در این اطراف از کسی بپرسید که چه کسانی بدترین حملات تروریستی 10 یا 20 ساله اخیرا را در اروپا انجام داده اند. تقریبا همواره شما با این پاسخ روبرو خواهیدشد: دقیقا نمی دانم اما بایستی کار جهادی ها (اسلام گراها) باشد. این طور نیست!؟ حوادث شارلی ابدو؟ تئاتر باتاکلان پاریس در 11 نوامبر؟ نیس فرانسه؟ لندن در 2005؟

در حقیقت چنین به نظر می رسد که مرگبارترین حملات تروریستی در قاره اروپا به وسیله مسلمانان انجام نشده است. در 17 ژوییه 2014 یک فروند هواپیمای مسافربری خطوط مالزی به شماره پرواز 17MH بر فراز منطقه کنترل شده توسط جدایی طلبان روس تبار اوکراینی با شلیک موشک های روسی سرنگون شدند.

در پی این حادثه به نحو شگفت آوری رسانه های خبری، سیاستمداران و به طبع آنها مردم واداشته شدند که این فاجعه را فراموش کنند. این اتفاق کمتر از 3 سال پیش در زمانی اتفاق افتاد که رسانه های غربی تمام توجه شان را به این منطقه معطوف کرده بودند. اما خیلی سخت است کسی را پیدا کنید که به این سوال جواب درستی بدهد. با این وجود تقریبا همه حمله تروریستی به مسابقه دو ماراتن بوستون را در سال 2013 به خاطر می آورند. در حالی که این حادثه فقط 3 کشته داشت و قبل از فاجعه شلیک به هواپیمای مالزی اتفاق افتاد.

این حافظه انتخابگر غیرعادی به طور آشکاری این طور توجیه می شود که عوامل این حمله تروریستی به بوستون برخلاف مورد اول که از ذهن ما پاک شده، دو مسلمان بودند. اما در مورد این حادثه که قبل از واقعه شارلی ابدو و حوادث تروریستی 15 نوامبر 2015، بدترین حملات تروریستی در اروپا پس از 11 سپتامبر، اتفاق افتاد نه هیچکس صحبت می کند و نه آن را به خاطر می آورد اما در ذهن ما باقی خواهدماند.

به منظور توسعه بحث به آمریکا، حملات 11 سپتامبر را باید به عنوان استثنای این قانون همانند تمامی قوانین دانست چون مقیاس و میزان تلفات انسانی این فاجعه هرگز در طول تاریخ تکرار نشده است. حتی یک مقایسه کوچک بین این واقعه و حوادث قبلی و بعدی در غرب یا هرجای دیگر و حتی در خاورمیانه و شمال آفریقا که شدیدترین و بنیادگراترین گروه های جهادی را دارند نمی توان انجام داد.

در مصر در 15 آگوست 2013 یعنی فقط چند هفته بعد از کودتای نظامی ژنرال عبدالفتاح السیسی، ارتش و پلیس وی فقط در یک روز بیش از هزار نفر از طرفداران محمد مرسی رییس جمهور منتخب در یک انتخابات دموکراتیک که توسط وی سرنگون شده و به زور اسلحه ربوده شد را قتل عام کرده و جواب اعتصاب مسالمت آمیز اخوان المسلمین را به شدیدترین وجه و به زور اسلحه دادند.
کشتارهای سیسی و نیروهای نظامی اش که به طریق سیستماتیکی برنامه ریزی و اجرا گردیده توسط گروه های مدافع حقوق بشر مصری و بین المللی همچون سازمان عفو بین الملل و دیده بان حقوق بشر مستند شده است. دیده بان حقوق بشر سرکوب اعتصاب در قاهره را به عنوان بدترین کشتار غیرقانونی در تاریخ مدرن این کشور توصیف کرده است.

این فقط یک مورد از این جنایات بود، قبل و بعد از این واقعه هم موارد زیادی از این کشتارها بوده که تماما توسط دولت سیسی بر علیه مخالفان سیاسی اعم از سکولارها و طرفداران مرسی و در درجه اول اخوان المسلمین اعمال شده اند. بدون شمردن قربانیان سایر کشتارها فقط در روز 15 آگوست 2013 سیسی به عنوان یک رهبر غیراسلام گرا تنها طی چند ساعت بیشتر از تمام قربانیان همه گروه های تروریستی فعال در صحرای سینا در چند سال اخیر از شهروندان غیرنظامی کشت. به علاوه این گروه ها عمدتا سربازان و نظامیان را هدف قرار می دهند در حالی که حکومت سیاسی اغلب غیرنظامیان را هدف قرار می دهد.
 
 برداشت اشتباه در رابطه‌ی میان تروریسم و مسلمانان

تغییر معنایی

این مساله تایید شده است که ایالات متحده آمریکا و فرانسه متحدان نظامی و سیاسی قصاب قاهره بوده و هر دو رژیم مصر را حمایت و مسلح می کنند، پس ما باید بدون هیچ حاشیه ای و به طور منطقی نتیجه بگیریم که هلند، اوباما و ترامپ و احتمالا به زودی امانوئل ماکرون هم دولت های تروریستی هستند.

حقیقتا این اتهام را قانونا می توان به هر کسی که به تروریست ها کمک می کند تا آنها ترورها و کشتارهای خود را انجام دهند، مثلا به وسیله تسلیح آنها و مثل همین مورد دولت مصر، وارد ساخت. از این رو می توانیم ببینیم که این دروغ دائمی که به طور هدفمندی ما را مطمئن می سازد که بدترین تروریست ها گروه هایی مانند داعش، القاعده و بوکوحرام هستند فقط به علت یک فریب یا تغییر معنایی ساده و موثر می تواند تثبیت شود.

براساس آن هر کس اعم از سیاستمداران، روزنامه نگاران، رسانه ها، اتاق های فکر و بخش بزرگی از مراکز تحقیقاتی و کارشناسان می توانند مفهوم تروریسم را فقط به شکل تروریسم غیردولتی ترجمه کرده و به طور عمدی یا سهوی از تروریسم دولتی که مهلک ترین نوع تروریسم است چشم پوشی کند. ما نمی توانیم در مورد تروریسم دولتی بدون بررسی اسرائیل، حرف بزنیم. این دولت فریبکار و خودسر به وسیله تندروهای یهودی و دیوانگان نژادپرستی اداره می شوند که تروریسم را به عنوان روش روزمره حکومت داری برگزیده اند.

این حقیقت در کشتار هزاران شهروند فلسطینی اعم از مردان، زنان، بچه ها، کهنسالان و حتی مجروحان روی تخت بیمارستان ها نمود و عینیت پیدا می کند. هنوز هم اقدامات غیرقانونی خشونت زای مقامات اسراییلی به زور اسلحه و بی اعتنایی آنها به قوانین بین المللی باعث نشده است که رهبران ما دست از حمایت های بی قید و شرط شان از این رژیم و تسلیح آن بردارند حتی هنگامی که آنها کل یک خانواده را به بهانه دفاع از خود قتل عام می کنند.

در مورد نویسنده: دکتر Alain Gabon یک محقق فرانسوی است که به عنوان دانشیار در دانشکده زبان فرانسه دانشگاه وسلیان ویرجینیا تحقیق می کند. او مقالات متعددی در زمینه هایی چون فرانسه معاصر، اسلام در اروپا و سرتاسر دنیا منتشر کرده است. تحقیقاتش توسط اتاق های فکری همچون بنگاه Great Britain’s Cordoba Founction و رسانه هایی چون Safirnews و Les cahiers de l Islam انتشار می یابد. مقاله جدید وی به نام «افراط گرایی اسلامی و تهدید جهادی در غرب: اسطوره دوگانه» به زودی در بنگاه مذکور چاپ خواهدشد.



[ بیست و دوم شهریور 96 ] [ 07:29 ب.ظ ] [ مجتبی كریم نژاد ]
وب‌سایت روزیاتو - فروغ بیداری: این فقط جلد پاسپورت ها نیست که در رنگ های گوناگون ارائه می گردد، بلکه اعتبار و قدرت روادید در کشورهای مختلف جهان نیز با هم فرق دارد.

در همین راستا، موسسه «پاسپورت ایندکس» که هر سال به رده بندی قدرتمندترین پاسپورت های جهان می پردازد، در ابتدای سال ۲۰۱۷ نیز گزارشی در این رابطه منتشر نمود که در آن خواهید دید معتبرترین پاسپورت امسال به شهروندان کشور آلمان تعلق دارد.
 
 با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید

به دنبال رده بندی قدرتمندترین پاسپورت های جهان گفته شده که شهروندان آلمان به لحاظ برخورداری از امکان سفری آسان و ارزان به دیگر کشورها بدون نیاز به ویزا، قویترین پاسپورت جهان را دارند.

شهروندان آلمانی همچنین امکان سفر بدون ویزا به بحرین و لبنان را نیز دارا هستند. این امتیازی است که ۶۳ کشور دیگر از جمله آمریکا از آن برخودار نیستند. البته لازم به ذکر است که آلمانی ها برای سفر به کشورهایی همچون چین و استرالیا به ویزا نیاز دارند.

این در حالیست که بر اساس گزارشات منتشر شده در سال گذشته میلادی، کشورهای افغانستان، پاکستان و عراق به ترتیب نازل ترین جایگاه را در بین دیگر کشورهای جهان از این حیث به خود اختصاص داده اند. دارندگان پاسپورت افغانستان تنها می توانند به ۲۴ کشور بدون ویزا سفر کنند.

با این تفاسیر، در ادامه این مطلب، ۶ پاسپورت قدرتمند و معتبر جهان که ۲۵ کشور گوناگون را شامل می شود، برایتان انتخاب و معرفی کرده ایم. برای آشنایی با آن ها همراهمان باشید.
 
استرالیا: سفر به ۱۵۳ کشور بدون نیاز به ویزا

 با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 


کره جنوبی: سفر به ۱۵۷ کشور بدون نیاز به ویزا
 
با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 


یونان: سفر به ۱۵۳ کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 


نیوزیلند: سفر به ۱۵۳ کشور بدون نیاز به ویزا
 
با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید 
 


کانادا: سفر به 154 کشور بدون نیاز به ویزا
 
با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید



ایرلند: سفر به ۱۵۴ کشور بدون نیاز به ویزا
 
با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید 
 


ژاپن: سفر به 156 کشور بدون نیاز به ویزا
 
با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 

 
پرتغال: سفر به 155 کشور بدون نیاز به ویزا
 
با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 


لوکزامبورگ: سفر به 155 کشور بدون نیاز به ویزا
 
 با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید



اتریش: سفر به 155 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 

 
بلژیک: سفر به 155 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 

 
هلند: سفر به 155 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 

 
ایتالیا: سفر به 156 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 

 
ایالت متحده آمریکا: سفر به 156 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 

 
انگلستان: سفر به 156 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 

 
نروژ: سفر به 156 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 

 
سوئیس: سفر به 156 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 

 
اسپانیا: سفر به 156 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید

 
فرانسه: سفر به 156 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 

 
فنلاند: سفر به 156 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 

 
دانمارک: سفر به 156 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 

 
سنگاپور سفر به 157 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 

 
سوئد: سفر به 157 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید
 

 
آلمان: سفر به 158 کشور بدون نیاز به ویزا

با ۲۵ پاسپورت معتبر و قدرتمند در جهان آشنا شوید



[ چهارم شهریور 96 ] [ 11:53 ق.ظ ] [ محمّدپارسا كریم نژاد ]
روزنامه هفت صبح: هفت نکته درباره فدریکا موگرینی که با حضور در مجلس شورای اسلامی، چند روزی سپهر سیاسی و رسانه ای ایران را به هم ریخت.

فدریکا موگرینی در حال حاضر مسئول سیاست خارجی و سیاست گذاری امنیتی است؛ در هفته گذشته بیش از هر زمان دیگری در ایران مورد توجه قرار گرفت. تا به حال ما او را بیش از هر چیز با حضورش در مذاکرات هسته ای و نیز پوشش خاصش در هنگام سفر به ایران می شناختیم ولی نام او این روزها به دلیل تلاش برخی نمایندگان مجلس شورای اسلامی برای سلفی گرفتن با او، بر سر زبان ها افتاده است. موضوعی که باعث شد؛ انتقادات زیادی به این نمایندگان بابت عدم رعایت شان نمایندگی صورت گیرد. با این حال، جالب خواهدبود اگر زندگی خانم موگرینی را با هم مروری کنیم.
 
خانم دیپلمات

1.    فدریکا موگرینی متولد 16 ژوئن سال 1973 است یعنی 26 خرداد سال 1352. با این وصف او در حال حاضر، 44 سال سن دارد. او در شهر رم ایتالیا متولد شده است.

2.    پدر موگرینی فلاویو نام دارد. او که در سال 1994 یعنی 13 سال پیش درگذشته است؛ یک شخصیت هنری در ایتالیا بوده است و تهیه کننده فیلم های سینمایی مختلفی بوده است.

3.    او فارغ التحصیل رشته علوم سیاسی از دانشگاه اسپینزای رم است. گرایش تخصصی او در این رشته، فلسفه سیاسی بوده است. او پایان نامه خود را با عنوان ارتباط بین دین و سیاست در اسلام نوشته است.

4.    موگرینی فعالیت سیاسی خود را از سال 1988 یعنی در سن 15 سالگی آغاز کرده است. او در این هنگام عضو بخش جوانان حزب کمونیست ایتالیا بوده است. او در این بخش، حدود 11 سال فعالیت حزبی می کند و بعد از تبدیل حزب کمونیست ایتالیا به حزب سوسیال دموکراتیک به حزب جوانان چپ می پیوندد. در سال 2001 یعنی 16 سال پیش او به شور ای ملی دموکرات های چپ در ایتالیا می پیوندد و در این گروه به عنوان هیات اجرایی ملی و نیز عضوی از کمیته سیاسی فعالیت می کند.
 
دو سال بعد او کار خود را در بخش سیاست خارجی این گروه سیاسی آغاز می کند. او بعدها به عنوان مسئول بخش سیاست خارجی و روابط بین الملل این حزب مشغول به فعالیت می شود و در این سمت با احزاب دموکراتیک دارای گرایش چپ در جهان من جمله حزب دموکرات در آمریکا ارتباط برقرار می کند. بعد از تاسیس حزب دموکراتیک در سال 2007 در ایتالیا، او به این حزب می پیوندد.
 
 خانم دیپلمات

5.    بعد از حدود 20 سال فعالیت حزبی و در آستانه 35 سالگی، موگرینی وارد پارلمان می شود و نماینده یکی از مناطق ایتالیا به نام ونتو می شود. او شش سال در پارلمان حضور دارد و در این مدت، در کمیته دفاعی و نیز روابط خارجی فعالیت می کند و در این مدت، دوره ای را هم به عنوان عضو هیات نمایندگی ایتالیا در شورای اروپا می گذراند.

6.    موگرینی در کابینه متیو رنزی که در سال 2014 به عنوان نخست وزیر ایتالیا انتخاب شد؛ پست وزیر امور خارجه را به عهده گرفت. او در این دوره، دو بحران بزرگ داشت که تقریبا از هر دو به سلامت بیرون آمد. مسئله دخالت نظامی روسیه در شبه جزیره کریمه و مسئله برنامه هسته ای ایران.

7.    همسر فدریکا موگرینی متیو ربسانی نام دارد. آن ها دو دختر به نام مارتا و کارتینا دارند که 6 و 12 سال سن دارند. آن ها در یک کنفرانس اروپایی در استراسبورگ با هم آشنا شدند. جالب است بدانید او که در یک موسسه مربوط به کودکان کار می کرده، کار خود را رها کرده و مشغول نگه داری از کودکان شده است چرا که موگرینی به این کار نمی رسیده و او معتقد بوده که باید یکی از والدین، از کودکان نگه داری کند. برای همین است که مردم عموما می گویند او خوش شانس است. با این حال موگرینی در یک مصاحبه گفته که صبح ها از ساعت 6 تا 8 صبح وقت دارد که به کارهای خانواده رسیدگی کند.
 
خانم دیپلمات

چگونه می توان موگرینی شد؟

مصطفی آرانی: درست در همان روزهایی که ایران، در تب و تاب انتخاب وزیر زن برای کابینه دوازدهم بود، حضور فدریکا موگرینی در مجلس شورای اسلامی، باعث حرف و حدیث هایی شد که قطعا در جریان آن هستید. حالا که اسامی کابینه مشخص شده و به نظر می رسد که قطعا وزیر زن در کابینه نخواهیم داشت این سوال وجود دارد که رمز و راز پیشرفت فردی مثل موگرینی در سیاست ایتالیا و اتحادیه اروپا چیست. این 7 درسی است که می توان از زندگی سیاسی خانم موگرینی برداشت کرد.

1. نداشتن ژن خوب:
 پدر خانم موگرینی یک تهیه کننده سینما بوده است. درست است که احتمالا در جامعه ایتالیا شناخته می شده اما موگرینی روی شانه های پدرش، از نردبان سیاست ایتالیا بالا نرفته است. موگرینی، همان طور که بعدا خواهیم دید، موفقیت خود را محصول پیشرفت فردی است و نه چیزهایی مثل ژن خوب. برای حضور در سیاست و نقش آفرینی در آن، نخستین گام این است که مستقل باشیم. در این زمینه، سرگذشت فردی مثل مرضیه دباغ در ایران جالب توجه است.

2. درس خواندن: 
موگرینی در رشته علوم سیاسی فعالیت کرده و علاوه بر تحصیلات دانشگاهی در ایتالیا، در یک برنامه تبادل دانشجو، به فرانسه هم رفته است. توجه داشته باشید که موگرینی در دانشگاه اسپینزا یا همان دانشگاه رم تحصیل کرده که جزو 30 دانشگاه برتر در اروپا است.

3. فعالیت حزبی: موگرینی سال ها قبل از آنکه وارد عرصه سیاست شود در احزاب ایتالیایی فعال بوده است. به طور مشخص باید گفت که او از 15 تا 35 سالگی خود را در احزاب چپ ایتالیا به فعالیت سیاسی گذرانده است.
 
خانم دیپلمات

4. قاعده تدریج: 
قاعده تدریج به زبان ساده یعنی همان آهسته و پیوسته خودمان. خانم موگرینی در 35 سالگی و بعد از 20 سال فعالیت حزبی، تازه می تواند نماینده مجلس شود و بعد از 6 سال که در این زمینه فعالیت کرده، وزیر امور خارج شده است. او کسی نبوده که یک شبه، راه صدساله را بپیماید و بتواند با قرار گرفتن در یک فهرست، نماینده مجلس شود.

5. فعالیت مستمر:
 راز موفقیت در یک فعالیت مستمر است. بررسی کارنامه فدریکا موگرینی نشان می دهد او چه زمانی که درس خوانده، چه وقتی که فعالیت حزبی کرده و چه زمانی که به مجلس آمده در یک راستا یعنی سیاست خارجی فعالیت کرده و تلاش کرده علم و تجربه کاری خود را در این عرصه عمیق کند. او کسی نبوده که یک روز فعالیت اقتصادی کند، روز دیگر به محیط زیست فکر کند و فردا به حقوق بشر.

6. شجاعت:
 موگرینی در دوره مهمی، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا می شود. توافق هسته ای در آستانه شکل گیری است و روسیه، ادعای ارضی بر سر جزایر کریمه دارد و در شرق اروپا، جنگی واقعی درگرفته است. با این حال و با وجود مخالفت هایی که با او بر سر مواضعش درباره روسیه صورت گرفته، او با شجاعت، خود را در معرض انتخاب برای این مسئولیت قرار می دهد.

7. همسر خوب: 
بدون شک نقش همسر موگرینی در موفقیت او قابل توجه است. همسری که کار خود را رها کند و مهاجرت کند تا از فرزندان مراقبت کند؛ یقینا نمونه ای است که کمتر شاهد آن هستیم.



[ بیست و دوم مرداد 96 ] [ 06:36 ب.ظ ] [ مجتبی كریم نژاد ]
 برای اینكه در طول‌ماه مبارك، سلامت‌تان به خطر نیفتد، ‌باید ر‍‍‌ژیم غذایی مناسبی را رعایت كنید تا ضمن تامین موادغذایی لازم، پرخوری یا كم خوری هم نكرده باشید. ابتدا به شش اصل اساسی دقت كنید و بعد هم درباره نكته‌های تغذیه‌ای‌ماه رمضان مواردی را بخوانید.

بی‌آب نمانید

 در روزهای بلند و گرم خرداد‌ماه كه درحالت عادی به‌دلیل درجه حرارت بالای هوا در تهران باید لیوان لیوان آب نوشید، روزه‌داری ثواب صد چندان دارد. اما همه ما نخستین گزینه برای رفع تشنگی را نوشیدن آب، چند فنجان چای یا حتی قهوه می‌دانیم. اما هیچ‌كدام از این روش‌ها، ‌راهكار خوبی برای رفع تشنگی و از همه مهم‌تر ذخیره كردن آب در بدن، در طول روز نیست. به این دلیل كه نوشیدن آب، باعث تشدید ادرار و دفع شدن آب و املاح از بدن شده و چای و قهوه هم حاوی كافئین هستند كه این ماده عاملی برای تشدید تشنگی است.
 
بنابراین برای اینكه در طول روز، هنگام روزه‌داری دچار بی‌آبی نشده و تشنگی كلافه‌تان نكند، از خوراكی‌هایی باید استفاده كنید كه بتوانند به‌تدریج آب مورد نیاز بدن را تامین كنند. با خوردن یا نوشیدن این خوراكی‌ها بدن می‌تواند معادل 5لیوان آب درخود ذخیره كرده و به‌تدریج آن را به سلول‌های بدن تزریق كند.

 منابع سالم: سوپ و‌آش رقیق، سالاد تهیه شده با انواع كلم یا كاهو، سالاد شیرازی، سبزی خوردن، عدسی، فرنی بدون شكر، شیربرنج رقیق بدون شكر، كدوی خام، خیار، گوجه‌فرنگی، شیر، آبمیوه طبیعی، آب هندوانه؛‌ انواع دمنوش گرم و سرد طبیعی.
 
 سحری و افطاری چی بخوریم؟

پروتئین‌ها را فراموش نكنید

یكی از منابع مهم و مناسب دریافت انر ژی كه سالم‌ترین منبع آن هم هست، منابع پروتئینی هستند. این منابع ضمن تامین انر‍ ژی مورد نیاز بدن، به‌دلیل سوخت‌وساز تدریجی‌شان در بدن، نیاز بدن به انرژی را تامدت طولانی‌تری تامین می‌كنند. بنابراین دیرتر گرسنه خواهید شد.

 منابع سالم: ‌ انواع مرغ و ماهی، گوشت بدون چربی؛‌ انواع غلات و حبوبات؛ ‌نان و برنج سبوس‌دار؛‌ انواع غذاهای تهیه شده با عدس و لوبیا؛‌ برنج‌های مخلوط.

 پركالری اما سالم

از آنجایی كه تقریبا بیشتر ساعت‌های زنده روز را‌ روزه‌دار هستید و باید در این فاصله هم فعالیت‌های فكری- بدنی‌تان را به شكل عادی انجام دهید، بنابراین باید نیاز بدن شما به كالری تأمین شود اما منبع دریافت كالری نباید از منابع نامناسب شامل خوراكی‌های پرچرب، شیرین و یا منابع پروتئینی نامناسب باشد. بنابراین سعی كنید خوراكی‌های مغذی با كالری مناسب را انتخاب كنید تا بدن دچار افت عملكرد ناشی از كاهش میزان كالری بدن نشود. بنابراین ضمن كشیدن خط قرمز پررنگ به دور همه خوراكی‌های چرب ، شیرین و سنگین! انواع خوب و سالم را انتخاب كنید.

 منابع سالم: انواع خوراكی‌های شیرین با شیرینی طبیعی، مانند كشمش، ‌خرما، توت، انگور؛‌ خوراكی‌های حاوی پروتئین مانند مرغ و ماهی، ‌گوشت بدون چربی؛‌‌ منابع غذایی حاوی چربی مفید مانند موادغذایی حاوی اسید چرب امگا3، زیتون و روغن زیتون.

  از دسرها فاصله بگیرید

طبیعی است كه آمار مهمانی‌ رفتن و مهمان داشتن؛‌ به شرط مناسب بودن اوضاع جیب صاحبخانه‌ها، افزایش پیدا می‌كند. این هم خوب است و هم بد! خوب از این نظر كه دیدارها تازه می‌شود و دورهمی‌ها بیشتر و بد از این نظر كه ممكن است با به هم خوردن برنامه غذایی‌تان، ‌دچار مشكل شوید. برای اینكه در این مهمانی‌ها، دور اضافه وزن و‌ افزایش اسید معده ناشی از خوردن بعضی از خوراكی‌ها را ‌خط بكشید، ‌اول از همه دسرها را از برنامه‌تان قلم بگیرید. از خوردن هر نوع دسر به جز انواع سالم آن، پرهیز كنید.

 منابع سالم: انواع میوه، سالاد میوه، آبمیوه طبیعی، نوشیدنی‌های دست‌ساز خانگی.
 
كم و با فاصله بخورید

اگر درهمه برنامه‌های غذایی سالم، ریزه‌خواری را منع می‌كنند، در زمان افطار، ریزه‌خواری را باید رعایت كنید! از سوی دیگر تنوع در خوردن را هم باید درنظر بگیرید. اما چرا؟ موقع افطار حتما از نوشیدنی گرم استفاده كنید. كمی خوراكی شور مثل نان و پنیر و كمی هم شیرین مانند خرما یا عسل طبیعی بخورید تا تعادل قند خون و فشار برقرار شود. از سوی دیگر آب بدن تامین شود، اما همان موقع غذا نخورید. به این دلیل كه این كار باعث آسیب به معده می‌شود؛ چون ساعت‌ها خالی بوده و انباشتن ناگهانی معده، سلامت آن را به خطر می‌اندازد. بنابراین باید به‌تدریج غذا بخورید. از سوی دیگر باید تنوع غذایی را رعایت كنید تا بدن بتواند از همه موادغذایی لازم استفاده كرده و دراثر پر شدن معده، بعضی از آنها از قلم نیفتند.

 منابع سالم: ‌ نان و پنیر و سبزی؛‌ عسل طبیعی و نان سبوس‌دار؛‌ غذای مناسب افطار.

  فیبرها را به سفره دعوت كنید

به‌دلیل تغییر در وضعیت تغذیه‌ای و حذف شدن یك وعده اصلی غذا، عملكرد دستگاه گوارش به‌ویژه در روزهای اول دچار اختلال خواهد شد. این اختلال بیشتر به شكل یبوست بروز می‌كند. این مساله هم بدطعم شدن دهان، احساس سنگینی و كسالت، بی‌اشتهایی و درصورت ادامه این وضعیت، مشكلات دیگری را نیز به همراه دارد. بنابراین سعی كنید با مصرف موادغذایی فیبردار كه اصلی‌ترین منبع آن میوه‌ و سبزی‌های تازه هستند، عملكرد دستگاه گوارش را تنظیم كنید.

 منابع سالم: ‌ ‌ میوه تازه درصورت مصرف به شكل كامل، انواع سبزی، كاهو، ‌كلم، ‌خیار، هندوانه، طالبی، لوبیا سبز، انواع حبوبات و غلات پخته.

مكمل‌ها را مصرف كنید

اگر در طول سال از مكمل‌ها استفاده نمی‌كنید اما بدن شما برای اینكه بتوانید روزه‌دار باشید، ضعیف است، حتما با مشاور تغذیه یا پزشك‌تان مشورت كنید و از مكمل‌ها برای تامین نیاز بدن كمك بگیرید. به این ترتیب بدن شما برای روزه‌داری آماده‌تر بوده و دچار مشكل ناشی از اختلال گوارشی نخواهید شد. اما بدون تجویز متخصص اقدام به مصرف مكمل‌ها نكنید. به این دلیل كه شرایط خاص روزه‌داری ممكن است تاثیر مصرف نامناسب این مكمل‌ها را تا چند برابر روی بدن باقی بگذارد.

  دستور غذایی برای سحری

 جو و جوی دوسر:‌ یكی از بهترین سحری‌ها، تهیه غذا با این نوع غلات است. به این دلیل كه فیبر، ‌گلوكز و املاح مورد نیاز بدن را فراهم می‌كند. بنابراین حتما در وعده سحری این دو غله را در برنامه غذایی‌تان وارد كنید.

 فیبردارها: ‌موادغذایی فیبردار را در برنامه سحری بگنجانید. این خوراكی‌ها اولا به‌تدریج تا حداقل ظهر، نیاز بدن به گلوكز را تأمین كرده و مانع از افت قند خون می‌شوند. دوم اینكه باعث تنظیم عملكرد دستگاه گوارش و مانع از ایجاد یبوست می‌شوند و سوم؛ مصرف موادغذایی حاوی فیبر به‌دلیل اینكه حجم معده را پر می‌كند، مانع از ایجاد گرسنگی به‌مدت طولانی‌تری می‌شود.

غذاهای نشاسته‌ای:‌ فرنی، انواع سوپ غلیظ و خوراكی‌هایی كه در تهیه‌شان از كمی برنج یا غلات درست شده باشد، بسیار مناسب است. این غذاها نیز نیاز بدن به گلوكز را به‌تدریج تامین كرده و مانع از افت قند خون به‌مدت طولانی می‌شوند.علاوه براین كاملا شما را سیر می‌كنند.

ماست:‌ این خوراكی كلید حل بسیاری از معماهاست. ماست شیرین و كم چرب نیاز بدن به پروتئین، آب، كلسیم، ‌ید و ویتامین‌های خانواده B را تامین می‌كند. علاوه براین به‌دلیل شیرینی ملایمی كه دارد، به تنظیم قند خون نیز كمك می‌كند.

 دمنوش‌های سرد یا گرم:‌ دروعده سحری باید بخشی از آب بدن هم تأمین شود. بنابراین علاوه بر مصرف غذاهای مناسب، باید حتما از این نوشیدنی‌ها و ترجیحا انواعی كه دارای طبع خنك هستند، استفاده كنید. به این ترتیب نیاز بدن به آب تامین می‌شود. از طرفی دیگر؛ خنكی گیاهان مورد استفاده دراین نوع دمنوش‌ها مانع گرمازدگی می‌شود.

 نان سبوس‌دار: حتما در وعده سحری نان سبوس‌دار و ترجیحا سنتی مانند سنگك بخورید. نان حاوی قند مركب نشاسته است. به همین دلیل به‌تدریج تجزیه شده و میزان قند خون را كنترل می‌كند. از سوی دیگر به‌دلیل فیبر، باعث پر شدن حجم معده و در نتیجه سیری می‌شود، اما یادتان باشد مقدار مصرف آن بیش از یك تا دو تكه نباید باشد.

  دستور غذایی برای افطار

سوپ:‌ آش اصولا خوراكی سنگینی است. بنابراین برای افطار چندان مناسب نیست، ‌مگر اینكه سبك باشد، اما سوپ به‌ویژه اگر آبكی باشد، گزینه بهتری برای افطار كردن است. بنابراین سعی كنید حتما در سفره افطار، سوپ رقیق داشته باشید. بهترین گزینه، انواع سوپ‌های سبك سبزیجات است.
 
مایعات برای رفع تشنگی: بعد از چندین ساعت تشنگی‌، ‌یكی از نیازهای ضروری بدن، دریافت مایعات است، اما این به معنی نوشیدن آب نیست. به این دلیل كه نوشیدن بیش از حد آب و چای باعث تكرر ادرار و دفع بیشتر مایعات و املاح بدن می‌شود. بنابراین بهترین شیوه، مصرف موادغذایی آبدار است.

خرما:‌ حتما روزه‌تان را با خرما باز كنید. به این دلیل كه این خوراكی حاوی پتاسیم، مس، منگنز و منیزیم است. از سوی دیگر؛ حاوی مقدار مناسب فیبر و علاوه بر این قند طبیعی است. بنابراین با خوردن چندعدد خرما، انر‍‌ژی و تركیب‌های لازم را به بدن تزریق كرده‌اید.

میوه:‌ بعد از اینكه با خوراكی‌های مغذی و مناسب افطار كردید، باید میوه بخورید. خوردن میوه بعد از افطار تا فاصله شام نكته بسیار مهمی است. به این دلیل كه فیبر مورد نیاز، گلوكز و بسیاری از املاح و ویتامین‌ها را دریافت خواهید كرد. آب بدن نیز تامین شده و در بدن ذخیره می‌شود.



[ بیست و هشتم خرداد 96 ] [ 06:55 ب.ظ ] [ مجتبی كریم نژاد ]
لیله القدر شب سرنوشت

رضا شریفی

در مقاله حاضر نویسنده با واكاوی مفاهیم قدر، شب و روز در قرآن جایگاه و ارزش شب قدر را در تعیین سرنوشت انسان مورد بررسی موشكافانه قرار داده است كه با هم آن را از نظر می گذرانیم.

ناپیدایی شب قدر

یكی از بركات ماه رمضان وجود لیله القدر در شب های آن است. به احتمال بسیاری قوی لیله القدر در ماه رمضان و مشهور در نیمه دوم و معروف آن دهه سوم آن در شب های بیست و یك، بیست و سه و یا بیست و هفتم است. البته برخی نیز شب نوزدهم را نیز یكی از احتمالات قوی دانسته اند. با این همه برخی از روایات معدود نیز شب نیمه شعبان را شب قدر می دانند ولی مشهور در میان اهل حدیث و دانشمندان و عموم مردم ماه رمضان می باشد. 
برخی از عالمان و اهل علم و عمل برای دست یابی به احیای شب قدر كه از اعمال شب قدر است تمامی سال را احیای نگه می دارند كه این خود بیانگر جایگاه و ارزش شب قدر و احیا و شب زنده داری در آن است. 
اهتمام عمومی مومنان برای شب زنده داری و احیای این شب و به جا آوردن اعمال مخصوصی كه برای آن بیان شده است بیانگر نقش و كاركردهای متنوع و بسیار آن در زندگی بشر است. از این رو هر كسی می كوشد تا با به جاآوری اعمال شب قدر و احیای آن به آثار آن دست یابد؛ بنابراین با این كه این شب به طور مشخص معلوم نیست و تفاوت ها و تغییرات ماه و دست یابی درست حتی به همان شب های چندگانه مشخص شده در روایات برای مردم فراهم نیست، با همه این مسایل برای دست یابی به تاریخ و وقت دقیق شب قدر، مومنان می كوشند به هر طریقی شده به اعمال و آثار این شب مقید باشند از این رو شب های مختلف احتمالی را به قصد دست یابی به شب قدر، احیا می كنند و به اعمال مخصوص آن شب می پردازند. مشكل در شناسایی و تعیین شب قدر افزون بر معلوم نبودن آن از نظر كلی، در تعیین شب مورد نظر در میان شب های ماه رمضان نیز می باشد؛ زیرا گردش ماه و عدم تعیین شب نخست آن به علل و عوامل مختلف، خود موجب می شود تا مشكل مصداقی نیز پدید آید و مردم ندانند كه حتی شبی كه احیا می كنند همان شب نوزده و یا بیست و یك و یا بیست و سه و یا بیست و هفت است و یا این كه در تطبیق شب ها نیز دچار اشتباه می شوند همان گونه كه درباره آغاز ماه رمضان و پایان شعبان برای آغاز وجوب روزه و یا پایان آن در آخر رمضان و اول شوال دچار مشكل می شوند و گرفتار مساله یوم الشك و وجوب روزه در آغاز و یوم الفطر و حرمت روزه می گردند. و هر ساله به شكلی این مساله مردم را دچار سرگردانی می كند. این مسایل از جمله علل و عواملی است كه مردم را به احیای شب های مختلف ماه رمضان به ویژه شب های دهه سوم می كشاند و هر شبی را كسانی به احتمال و رجای شب قدر بودن احیا می گیرند و به شب زنده داری و عمل به اعمال ویژه آن به شكل فردی ویا جمعی می پردازند. 
اما پرسش این است كه شب قدر چه شبی است و چرا برای عالمان اهل علم و عمل و حتی عموم مردم ارزش دارد و آنان می كوشند تا به هر طریقی شده این شب را كشف و وقت آن را معلوم كنند و به شب زنده داری و احیای آن شب با اعمال ویژه و مخصوص آن اقدام كنند؟

مفهوم شناسی لیله القدر

لیله القدر اصطلاحی قرآنی برای بیان مفهومی خاص است. سوره قدر یكی از سوره هایی است كه به طور اختصاصی برای بیان جایگاه و ارزش آن نازل شده است و این خود بیانگر ارزش و جایگاه خاص این شب از نظر خداوند و قرآن است. 
تأكید بر این شب و اهتمام ویژه خداوندی با نزول سوره ای خاص، خود تأكیدی بر لزوم اهتمام و توجه ویژه مؤمنان به این شب است تا با احترام و تكریم آن بتوانند از فواید و آثار آن بهره مند گردند. خداوند در این سوره بیان می داردكه در این شب، قرآن و یا حضرت ختمی مرتبت از مقام خاص خویش اجلال نزول كرده و به زمین وارد شده و زمین را بركت داده است. از این رو شب قدر را به سبب نزول منبع هدایتی بشر به سوی كمال مطلق می بایست پاس داشت و تكریم و تعظیم نمود؛ زیرا تكریم و تعظیم آن در حقیقت بركت یابی از راه این تكریم و ارزش گذاری به خود می باشد.
از سوی دیگر قرآن در همین سوره بیان می كند كه شب قدر، نه تنها به این سبب از هزار ماه برتر و با ارزش تر است بلكه می بایست به علتی دیگر نیز پاس داشته شود زیرا در این شب تنها این اتفاق های بزرگ نیافتاده و این گونه نیست كه تكریم و پاسداشت آن به سبب واقعه تاریخی صرف بوده باشد همانند پاسداشت و تكریم ایام الله رهایی موسی(ع) و بنی اسرائیل از فرعون و سپاه او و دست یابی به آزادی و یا نزول مائده آسمانی بر حضرت عیسی(ع) و حواریون كه امری تاریخی است و خداوند از مؤمنان خواسته است كه به سبب این بركات ویژه و عنایات خاص این روزها را پاس داشته و تكریم و تعظیم نمایند؛ بلكه شب قدر دارای جایگاه و ارزش های دیگری است كه باید مورد تكریم و تعظیم قرار گیرد.
اگر بخواهیم برای این ویژگی شب قدر نمونه و مثالی بیان كنیم باید به شب تولد شخص و یا شب های میمون و مبارك دیگری چون شب ازدواج و یا مانند آن اشاره كرد كه شخص به سبب این امور كه در زندگی اش تأثیرات شگرف و مهمی به جا گذاشته مورد تكریم و تعظیم قرار می گیرد و جشن ها و برنامه های ویژه ای برای آن انجام می شود.

شب قدر، شب تحول و دگرگونی اساسی

شب قدر در زندگی هر كسی از چنین جایگاهی برخوردار است و موجبات تحول و تغییر اساسی در زندگی بشر می شود؛ زیرا خداوند در سوره قدر و دخان و آیات دیگر بیان می دارد كه در این شب قدر است كه با نزول فرشتگان و تعیین قدر و سرنوشت هر كسی وضعیت دست كم یك ساله وی مشخص و مقدر می گردد.
از این رو این شب از جایگاه خاص و اهتمامی ویژه از سوی خدا و مؤمنان برخوردار می شود. بنابراین نمی توان شب قدر را شبی عادی هم چون شب های دیگر دانست.
برای شناخت این شب لازم است با اشاره به آیات و روایات از چرایی و چگونگی تقدیر و نقش آن در زندگی سخن گفت و ابهاماتی را كه در مسأله وجود دارد درحد امكان برطرف نمود.
در ادبیات عربی شب در برابر روز قرار می گیرد و به عنوان اموری متضاد در جهان مادی مورد توجه است.

معناشناسی دو واژه شب و روز

البته برای هر یك از دو واژه شب و روز معانی دیگری در قرآن بیان شده كه از آن جمله می توان درباره روز به معانی دیگر اشاره كرد. یوم واژه ای عربی است به معنای روز كه پس از طلوع خورشید از شرق تحقق می یابد و تاریكی شب از منطقه ای برطرف می شود، همچنین برای بروز و ظهور امری و هم چنین قیامت و رستاخیز به كار رفته است. راغب اصفهانی و دیگران درباره روزی كه در برابر شب قرار می گیرد این معنا را بیان می كنند كه روز زمانی است كه از طلوع خورشید آغاز و به غروب آن ختم می شود. البته در قرآن و ادبیات عربی برای بیان این معنا از روز واژگانی دیگر نیز چون ضحی، نهار و ضیاء نیز به كار می رود. اما واژه یوم دارای معانی پیش گفته ای است كه بیانگر این می باشد كه یوم در كاربردهای اصلی خود مشروط به وجود معنای خاص از ظهور و بروز است. به این معنا كه بروز و ظهور در آن نقش اساسی دارد. از این رو قیامت و رستاخیز را یوم دانسته اند كه روز بروز و ظهور سرائر و نهان هاست. این معنا را قرآن به صراحت در قالب «یوم تبلی السرائر» بیان داشته است.
الیوم در كاربردهای قرآن در بسیاری از موارد به معنای روز رستاخیز است؛ زیرا در این روز است كه ظهور و بروز واقعی و كامل هر چیز تحقق می یابد.
در برابر واژه یوم لیل و لیله نیز كاربردهای چندی پیدا می كند كه از آن جمله نهان و جمع شدن هر آن چیزی است كه آشكار و پیداست. در فرهنگ اسلامی و عرفانی شب و لیل از جایگاه ویژه و مهمی برخوردار می باشد. از جمله شب به عنوان زمان امنیت (سبا آیه 15 و 18 و طه آیه 77) معراج ربانی (اسراء آیه 1) زمان استراحت و آرامش (روم آیه 23 و نبا آیه 23) زمان قبض روح و مرگ موقت و پرواز در فضای فرامادی و بهره مندی از مواهب دیگر هستی (انعام آیه 6) و دست یابی به مقام محمود و قرآن الفجر (سجده آیه 16 و مزمل آیه 20 مزمل آیه 6 و ده ها آیه دیگر) مطرح شده است.
شب به عنوان آیت بزرگ خداوند و نشانه ای از قدرت و عظمت او در جایگاه ارزشی والا قرار گرفته به طوری كه بارها از سوی خداوند در آیات قرآن بدان سوگند یاد شده و از شب های دهگانه به عظمت تجلیل شده است كه به نظر می رسد شب های دهه آخر ماه رمضان یعنی شب های قدر باشد. (فجر آیه 1 و 2) البته علامه طباطبایی به پیروی از زمخشری در كشاف (ج 4 ص 746) این شب ها را بر شب های ده گانه اول ذی الحجه كه شب عید قربان در آن قرار دارد تطبیق داده است كه آن نیز می تواند درست باشد (المیزان ج 20 ص 279) چنان كه می تواند اشاره به شب های دهه نخست محرم باشد كه برخی بدان اشاره می كنند.
انسان در شب به سبب وجود آرامش در آن می تواند به امور و مقاماتی دست یابد كه در روز امكان آن به سبب (سبحا طویلا) شدنی نیست؛ زیرا (قول ثقیل) و مقامات و دانش های بلند و سنگین در زمان شب بر جان ها فرود می آید و دل ها به علوم و مراتبی دست می یابد كه هرگز در هیاهوی روز شدنی و قابل تصور نیست.

قضا و قدر

چنان كه گفته شد اصطلاح تركیبی لیله القدر دارای دو بخش است كه یكی از آن ها واژه لیله است كه در قرآن می تواند كاربردهای مختلف و متعددی داشته باشد؛ بر این اساس با توجه به این كه همواره این واژه در برابر یوم و نهار و ضحی (روز) قرار می گیرد با توجه به اصل «تعرف الاشیاء باضدادها» با شناخت روز و معانی و كاربردهای آن می توان به معانی شب و لیل نیز دست یافت. از این رو می توان گفت كه شب به معنای نهان و جمع و تاریكی و فاصله زمانی از غروب تا طلوع خورشید می باشد.
در كاربردهای عرفان اسلامی و فرهنگ دینی چنان كه بیان شد شب از جایگاه خاصی برای ارتباطات معنوی و دست یابی به مقامات عالی كمالی برخوردار می باشد و نقش آن در تعالی و كمالات چنان است كه شب زنده داری به عنوان ماموریت اصلی و واجب پیامبران و رهروان صدیق و پاك آنان مطرح شده است.
پیامبر(ص) مامور می شود تا یك سوم یا نصف و یا دو سوم را به شب زنده داری و عبادت مشغول شود؛ زیرا روز چنین استعدادی برای دریافت كمالات ندارد. روز تنها زمان بروز و ظهور آن چه در شب بدست آمده، می باشد و كسی كه در شب چیزی به دست آورد در روز آن را آشكار می سازد؛ زیرا روز در هر حال زمان بروز و ظهور چیزهای نهان است.
اما واژه قدر كه در این تركیب به كار رفته، در برابر قضا قرار می گیرد. قضا در كاربردهای قرآنی نیز دارای معانی چندی است كه وجه مشترك همه آن ها انجام قطعی است. از این رو قاضی را قاضی می خوانند كه حكم قطعی را صادر كرده و فصل الخطاب می باشد.
در آیات قرآنی قضا به معنای حكم قطعی و انجام یقینی و قطعی كاری به كار رفته است. از آن جمله می توان به آیه 117 سوره بقره در خصوص مسئله تحقق هر چیزی به اراده و قول «كن» الهی اشاره كرد. آیات 200 و 210 سوره بقره و نیز 47 سوره آل عمران و 65 و 103 سوره نساء و آیات بسیاری دیگر همین معنا را به عنوان مفهوم قضا بیان می كنند.
قدر به معنای اندازه، ارزش (زمر آیه 67)، بها، میزان و توان و قدرت به كار رفته است.
(یونس. 5- رعد17.- رعد26. و دهها آیه دیگر)
در كاربردهای فرهنگ اسلامی قرآنی هرگاه سخن از قضا می شود به معنای انجام قطعی امری است كه به سخن عامیانه بی برو برگرد است و امكان این نیست كه امری قضایی تحقق نیابد. از این رو قضای الهی به معنای تحقق قطعی و یقینی چیزی است.
اما قدر به معنایی به كار می رود كه در آن حكم كلی مشخص شده ولی هنوز به مقام قطع و اجرا نرسیده است.بنابراین قدر را در اصطلاح كلامی به معنای حكم كلی دانسته اند كه البته دارای ویژگی هایی چون اندازه و تعیین و مشخص شدن می باشد و قضا به معنای حكم قطعی همان حكم كلی است كه می بایست در خارج تحقق یابد.
خداوند در آیه 21 سوره حجر درباره روزی می فرماید: و ان من شیء الا عندنا خزائنه و ما ننزله الا بقدر معلوم؛ خزائن هر چیزی در نزد ماست و ما در مقام تنزیل و فرود تدریجی، آن را به اندازه معلوم و مشخصی می فرستیم.
بنابراین برای هر چیزی از پیش، اندازه ای مشخص می شود و آن چیز به شكل قضایی به تدریج فرو فرستاده می شود. این گونه نیست كه امری بی اندازه مشخص از پیش تعیین شده قضایی شود و تحقق یابد.
در آیه 22 سوره حدید می فرماید: ما اصاب من مصیبه فی الارض و لا فی أنفسكم الا فی كتاب من قبل ان نبراها ان ذلك علی الله یسیر؛ آن چه به عنوان قضای حتمی و قطعی در جهان و آفاق تحقق می یابد و یا به عنوان رخداد بر سر آدم می آید از پیش در كتابی نوشته شده و اندازه آن مشخص و معلوم شده است و پس از تصویب و اندازه گیری است كه فرود می آید و تحقق خارجی پیدا می كند و این مسئله بر خداوند سخت نیست بلكه بسیار آسان است.
به این معنا كه خداوند همان گونه كه به كلیات هر چیزی علم و دانش دارد بر جزئیات آن نیز آگاه می باشد و این مسئله موجب می شود تا هیچ امری بر او پوشیده نباشد و هر چیز از خرد و كلان پیش از این در كتاب مبین الهی (از رطب و یابس؛ انعام آیه59) نوشته شده است و به قدرت و توانایی الهی تحقق می یابد و این گونه نیست كه خداوند تنها به كلیات آگاهی و علم و قدرت دارد و در جزئیات و امور خرد و ریز دخالتی نمی كند بلكه همه چیز از خرد و كلان را می داند و برای آن برنامه ای از پیش تعیین شده دارد و این مسئله برای خداوند قادر و دانا و توانا سخت نیست بلكه امری بسیار آسان و پیش پا افتاده می باشد.

جایگاه شب قدر در تقدیر امور

با مطالب پیشین می توان به این نتیجه رسید كه شب قدر شب تقدیر و سرنوشت است و شبی است كه وضعیت امور جهان و انسان رقم می خورد و هر آن چیزی كه در طول یك سال می بایست به انسان داده شود مشخص ومعلوم می شود.اگر بخواهیم همانندی برای شب قدر بیان كنیم می توان به انزال دفعی قرآن اشاره كرد كه به طور كلی در شبی خاص بر جان پیامبر نازل شده است: اناانزلناه (القرآن) فی لیله القدر؛ ما قرآن را به شكل كلی در شب قدر فرو فرستادیم.
آیه 185 سوره بقره در تفسیر این آیه می فرماید كه این شب در ماه رمضان بوده است: «ماه رمضانی كه در آن قرآن به شكل دفعی فرو فرستاده شده تا هدایت برای مردم و دلیل و برهانی از هدایت خداوندی باشد و فرقان و جداساز اموری كه در آن حق و باطل در هم آمیخته شود.»
كتاب مبین همان كتابی است كه هر تر و خشكی در آن به شكل قدر نگاشته شده است (انعام آیه 59) چنان كه آیات 2تا 5 سوره دخان بیان می كنند كه به شكل انزال دفعی بر قلب پیامبر(ص) وارد شده و آن حضرت از همه هستی و وقایع و رخدادهای ریز و درشت آن به اذن الهی آگاه شد.
به سخن دیگر آن چه در لیله القدر نازل شده شاید كتابی مكنون باشد كه جز پاكان «لایمسه الا المطهرون» از آن آگاه نیستند كه از جمله آنها حضرت(ص) و امامان معصوم(ع) می باشند. این كتاب غیر از كتاب قرآن و یا در بردارنده آن می باشد. به این معنا كه كتاب مبینی كه بر پیامبر(ص) در شب قدر به شكل دفعی نزول یافته كتابی بزرگ تر و در بردارنده تر از قرآن است كه قرآن، بخشی از آن كتاب می باشد.
چنین كتابی است كه در شبی مبارك به شكل دفعی نازل شده، از طرفی آیات سوره قدر به شكل تتنزل بیان می كند كه كتاب مبین در شب های قدر بر معصوم(ع) انزال می یابد؛ زیرا هر تنزلی نیازمند كسی است كه به سوی او نزول انجام شود و این جا همان معصوم(ع) است كه محل نزول فرشتگانی است كه كتاب مبین را می آورند كه در آن همه چیز نوشته شده است. به سخن دیگر، كتاب مبین به سبب دربردارندگی امور كلی و جزیی هستی كه به شكل قدر می باشد بر معصوم و انسان كامل فرو فرستاده می شود و این مطلبی است كه آیات مختلف آن را تبیین و روشن می كنند. (دخان. 1تا 4)
در حقیقت در این شب قدر است كه هر چیزی با توجه به حكمت (اهداف كلی و مقاصد از پیش تعیین شده) جدا می شود و وضعیت هر چیزی معلوم می گردد و خداوند آن را به شكل دفعی در آن شب مبارك فرو می فرستد و در اختیار معصوم و انسان كامل قرارمی دهد تا معصوم(ع) مردم را انذار كند و وضعیت آنان را توضیح و تشریح كند تا در طول سال برخی را كه ضرر و زیان دارد با اعمال نیك و دعا دفع و امور خیر را جلب و جذب كنند.
از این رو گفته شده آن چه در شب قدر تعیین می شود و انزال دفعی می یابد در هر شبی دوباره تعیین تكلیف می گردد و كسانی كه با شب زنده داری و اعمال شب و قرآن خواندن و عبادت و استغفار زندگی می كنند آثار بد را می زدایند و اجازه نمی دهند تا به شكل قضای حتم و قطعی در آید و امور خیر را به سوی خویش جذب می كنند. اما كسانی كه در طول شب های سال این گونه عمل نمی كنند گرفتار قضای حتمی و قطعی می گردند.

جاذبه كلام وحی

سه نفر به نام ابوجهل، اخش و ابوسفیان از متعصبان مشرك، تصمیم گرفتند بی آنكه دیگری بفهمد، شبانگاه در پناه تاریكی و مخفیانه به كنار دیوار منزل پیامبر(ص) بروند و آیات قرآن را بشنوند.
هر سه نفر، آیات را جداگانه شنیدند و در راه به همدیگر برخورد كردند و خودشان را سرزنش كردند كه چرا جذب استماع قرآن شدند، پس پیمان بستند كه دیگر این كار را تكرار نكنند.
اما شب بعد، جاذبه قرآن آنها را وادار كرد كه در اطراف خانه پیامبر، وقتی حضرتش قرآن می خواند، گوش فرا دهند. دوباره در برگشت به هم رسیدند و خودشان را سرزنش كردند كه چرا این پیمان را شكستند و جذب قرآن شدند.
روز كه شد، اخش عصا به دست، به منزل ابوسفیان رفت و سپس به منزل ابوجهل رفت و درباره قرآن با هم صحبت كردند، تا مبادا آنها دست از جاهلیت بردارند.
ابوجهل كه بیشتر از آن دو به مرام جاهلیت و تكبر و ریاست دنیا متعصب بود، گفت: سوگند می خوریم كه به محمد ایمان نیاوریم (اگرچه قرآنش انسان را جذب كند) 1

پی نوشت:

1- سیره ابن هشام، ج1، ص337


[ بیست و پنجم خرداد 96 ] [ 05:49 ب.ظ ] [ مجتبی كریم نژاد ]
ماهنامه همشهری دیپلماتیک - مهدی حسینی تقی آباد: ولادیمیر ایوانوویچ یاکونین، سیاستمدار، تاجر، استاد دانشگاه و از چهره های سرشناس روسیه است. وی از ژوئن 2005 تا آگوست 2015 رییس راه آهن سراسری روسیه بود و از 2012 تا 2015 هم ریاست اتحادیه بین المللی راه آهن ها را برعهده داشت. او در مارس 2014 از زمره مقامات و تجار روس بود که در پی ضمیمه سازی کریمه به روسیه در فهرست تحریم های ایالات متحده آمریکا قرار گرفت. علاوه بر آن او در 19 ژوئن 2014 با عنوان «فرد نزدیک و شریک مالی ولادیمیر پوتین» در فهرست شخصیت های مورد تحریم وزارت تجارت و امور خارجه استرالیا قرار گرفته است.

وی از سال 2010 ریاست دپارتمان سیاست های دولتی در دانشکده علوم سیاسی دانشگاه دولتی لومونسف مسکو را بر عهده دارد. یاکونین استاد مهمان در مدرسه اقتصادی استکهلم هم است. ولادیمیر یاکونین در حال حاضر رییس هیئت مدیره «موسسه تحقیقاتی گفت و گوی تمدن ها» است. موسسه ای که برای اساس معرفی صورت گرفته در وبسایت رسمی آن و گفته های ولادیمیر یاکونین تاسیس آن در امتداد ابتکار پیشنهاد شده توسط ریاست وقت جمهوری اسلامی ایران در سال 2001 بوده است.
 
این موسسه که دفتر مرکزی آن در برلین مستقر است در سال 2002 توسط جاگدیش کاپور هندی، ولادیمیر یاکونین و تاجر آمریکایی- یونانی، نیکلاس پاپانیکلائو تاسیس شده است. گفت و گوی حاضر در چهارشنبه 12 بهمن 1395 در جریان سفر ولادیمیر یاکونین به تهران و در حاشیه دیدار او از بنیاد مطالعات قفقاز انجام شده است.
 
همه چیز درباره «بربریت نوین»

به نظر می رسد یکی از مفاهیم مورد توجه شما در تحلیل بخشی از روندهای فعلی در جهان «بربریت نوین» است. در این باره توضیح دهید.

ما مفهوم «بربریت نوین» را در موسسه تحقیقاتی گفت و گوی تمدن ها اخیرا مورد استفاده و مطالعه قرار داده ایم که از منظر من تلاشی جهت توصیف یک پدیده نوین است. برای توضیح آنچه در قالب این اصطلاح مدنظر دارم باید اندکی از تاریخ صحبت کنم. در دوران باستان مناسبات مردم بسیار ساده بود و در این زمینه دو سناریوی محتمل وجود داشت: جنگ یا تجارت. در آن دوران قبایل کمتر متمدن یا کمتر توسعه یافته اما عمدتا قوی تر با مردمان بیشتر متمدن و بیشتر توسعه یافته در جنگ بودند و پیروز این نبردها صاحب تمام دارایی های مردم و قبایل شکست خورده می شد.

مایملک مادی و  معنوی به هزیمت رفتگان شامل خانه و کاشانه، اشیا، نفوس، زنان و کودکان و البته داشته های فرهنگی آنان به تاراج می رفت و چیزی برای بقای آن ها باقی نمی ماند. این تصویری است که می تواند «بربریت» بدوی یا ابتدایی خوانده شود. در عصر حاضر ما شاهد طالبان بودیم که میراث تمدن جهانی را در افعانستان تخریب می کرد، در پالمیرا و جای جای سوریه، تروریست ها آثار جهانی تمدن را ویران کردند. اما آن ها چرا چنین می کنند؟
 
دلیل شان چیست؟ یکی از پاسخ ها این است که همانند دوران باستان، آن ها می خواهند کمر تمدن را بشکنند. آن ها می خواهند که مردم را از توانایی به یادآوردن تاریخ شان، دستاوردها و دارایی هایشان محروم کنند. همان مولفه هایی که مسبب همبستگی مردم می شوند، مولفه هایی که نه تنها موجب فخر، بلکه مسئولیت پذیری مردم می شوند. مولفه هایی که حلقه های تداوم توسعه تمدن در بستر زمان هستند.

این بین اگر برخی از رویدادها در ایام اخیر رخ داده اند را مرور کنیم شماری از افراد صاحب نام، سیاستمداران و حتی برخی از اشخاصی که خود را محقق یا دانشمند می خوانند در متن این وقایع می یابیم. برای مثال عده ای شروع کرده اند به بازنویسی تاریخ. برای من به منزله یک روس، این پدیده ای بی سابقه است که برخی ها در جمهوری های بالتیک یا لهستان به دوباره نویسی و بازنمایی تاریخ جنگ دوم بین الملل روی آورده اند.
 
 همه چیز درباره «بربریت نوین»
 
آن ها نازی ها و ارتش شوری را در یک کفه ترازو قرار می دهند، آنان فراموش می کنند این روس ها، اوکراینی ها، گرجی ها و در کل شوروی ها بودند که 27 میلیون کشته در راه نبرد با فاشیسم در سطح جهانی دادند. واقعیتی که صاحبان برند شوروی ستیزی نظیر چرچیل و روزولت هم به آن معترف بودند.
 
هر دو نفر بر دلاوری و قهرمانی مردمان شوروی و ارتش سرخ صحه می گذاشتند، نه به خاطر این که شیفته کمونیسم باشند، نه! بلکه به این خاطر که واقع بین بودند و این واقعیت ها را کتمان نمی کردند اما امروزه چنان که گفتم روایت های بی سابقه ای شنیده می شود. از منظر من کوشش ها برای زدودن خاطره این پیروزی و از میان بردن خاطره این تلفات، وجهی از «بربریت نوین» است. این تنها درباره روس ها یا جنگ دوم بین الملل نیست.

از قضا ما هم راجع به تاریخ ایران با برخی روایت های بی پایه که در محیط پیرامونی یا دور از کشورمان درحال جعل و انتشار است مواجه هستیم. اشاره کردید که «بربریت نوین» صورت های دیگر هم دارد.

البته! امروزه بنیان های آموزش مردمان جدید، شهروندان جدید، مرتبط با میراث تاریخی بشریت نیست، این آموزه ها بیشتر به سمت آن چه آن ها «آینده» می خوانند معطوف است، همه باید رهبر باشند، همه باید اهل رقابتباشند، همه باید بهترین باشند. اما آیا شما می توانید جامعه ای تصور کنید که همه خود را بهترین بدانند؟
 
چنین جامعه ای، پایدار نخواهدماند. همه مردم متفاوت هستند. بعضی ها در شعر و ادبیات مستعدتر و برخی هم در فعالیت های فنی موفق تر هستند و گروهی هم در موسیقی توانایی های بیشتری بروز می دهند. آن ها نمی توانند ره رقابت با یکدیگر برخیزند، آن ها به تشریک مساعی با یکدیگر می پردازند. آن ها در ارتباط با یکدیگر گروه های اجتماعی را می سازند که محصول نهایی آن جامعه است.

اگر باور منحصر به فرد و بی نظیر بودن به آحاد مردم القا شود و اعتقاد یابند دامنه حقوق شان را حد و مرزی نیست و کسی مسئولیت های شان را به آن ها گوشزد نکند، حاصل جامعه ای ناپایدار خواهدبود. نمی توان جوامع را بدون پیشینه و نقطه عزیمت دانست. «بربریت نوین» خطر جدی برای یک جامعه بهنجار است. ما یک باور خوب در روسیه داریم مبنی این که «کسی که تاریخ نمی داند، آینده ای ندارد».
 
همه چیز درباره «بربریت نوین»

شما در ابتدای  بحث تاکید کردید عینیت «بربریت نوین» را نمی توان به طالبان یا تروریست ها در سوریه و یا لابد عراق تقلیل داد. می توانید تصویر روشن تری در این باره ارائه کنید؟

البته که بربر عصر کنونی نظیر تصویر عمومی از بربرهای اعصار کهن با برگ گیاهان بدن خود را نمی پوشاند یا ضرورتا نظیر داعش و طالبان به جان میراث های تمدن های جهانی نمی افتد، بلکه او می تواند دارای تحصیلات عالیه در مقاطع ارشد و دکتری باشد و در عین حال از خباثت هایی که به ویرانی تاریخ تمامی تمدن بشری منجر می شود حمایت کند.
 
همان طور که گفتم آن ها می توانند در ادارات مستقر باشند، آن ها می توانند سیاستمداران یا اساتید دانشگاه باشند و جایگاه و توان شان را صرف سوق دادن مردم به فراموش کردن انسانیت واقعی کنند. چه فرقی بین طبیعت جاندار و نوع بشر وجود دارد؟ تنها یک تفاوت: توانایی احساس، توانایی ترحم، توانایی ایثار، اگر مردم این ویژگی های شاخص انسانیت را به وادی فراموشی بسپارند، آن گاه تفاوت نوع بشر و هر موجود زنده دیگری چه خواهدبود؟

درواقع «بربریت نوین» در تمامی وجوه آن کوششی است معطوف به تقلیل سطح انسانیت در نوع بشر، به ویژه در مولفه هایی نظیر میهن پرستی، ایمان، مسئولیت پذیری، عشق و ترحم که مطلق هستند، نه تنها برای جامعه بلکه برای آحاد مردم.

«بربریت نوین» همچنین می تواند معادل «جهل» و تا حدودی معادل «تروریسم روانی» دانسته شود زیرا مردم به آن جهت سوق داده می شوند که کمتر انسان باشند. اگر شما دارید راجع به جامعه بشری صحبت می کنید، انسانیت درواقع مهم ترین ارزش در هر جامعه ای است. اگر شما مانع فرزندانتان در برابر این که سقوط کنند نمی شوید و فراموش می کنید آن ها وارثان دنیایی هستند که حاصل گذشت اعصار بی شمار و مساعی میلیاردها انسان است و آن ها باید مراقب باشند این دنیا را ویران نکنند، این هم بربریت، جهل و بی مسئولیتی است که جای ترحم، همبستگی، مساوات و انسانیت را گرفته است.

هدف غایی «بربریت نوین» چیست؟

همان طور که در ابتدا گفتم در الگوی کهن مناسبات انسان ها، وقتی مردمی علیه مردم دیگر می جنگیدند در صورت پیروزی صاحب همه چیز طرف شکست خورده می شدند. رفتار برخی امپراتوری ها نظیر روم هم در همین قالب می گنجید بعدها وضعیت تغییر کرد اما دعوای کهن بر سر مالکیت جهان ادامه یافت. برای مثال ما وقتی از سیاست صحبت می کنیم، «سیاست» به چه معناست؟

«سیاست» یعنی تلاش برای نیل به قدرت. البته عالمان سیاست تلاش شان برای فهم سیاست و در صورت امکان پیش بینی یا مشاوره دادن به نیروهای سیاسی است، اما در دعوای سیاسی، هدف دستیابی به قدرت سیاسی است. از زمانی که نولیبرال ها ایده جهانی سازی را مطرح مردند دعوا برای مالکیت جهان و مدیریت کلیه الگوهای سیاسی و اقتصادی در این حوزه جریان دارد. ولی روندهای متفاوتی هم در کار بوده است. مثلا وقتی دولت ها توافق می کنند در جهت دستیابی به سطحی از اتحاد از بخشی از حاکمیت خود صرفنظر کنند مثلا مشابه اتحادیه ارواسیایی که روسیه، بلاروس و قزاقستان اقدام به تاسیس آن کردند یا ایده اولیه شکل گیری اتحادیه اروپایی.

این ها تلاش هایی در جهت تشریک مساعی و وادار ساختن برخی قدرت ها به وحدت بر محور منافع است که با آنچه در قالب جهانی سازی دنبال می شود تفاوت دارد. یک کتاب پرخواننده هست راجع به «رازهای سیستم فدرال رزرو».

توصیه می کنم این کتاب بسیار جذاب را که به زبان انگلیسی منتشر شده، مطالعه کنید. در این کتاب می خوانید تاکنون دو کوشش جدی معطوف به خصوصی کردن انتشار پول انجام گرفته است. نخستین تلاش برای این مهم، در انگلستان صورت گرفت که به شکست انجامید، اما آن ها در ایالات متحده آمریکا به هدف شان دست یافتند. وقتی کسی از «بانک مرکزی آمریکا» صحبت می کند، درواقع چنین چیزی وجود ندارد، بلکه در عوض یک بنگاه خصوصی وجود دارد که نامش «سیستم فدرال رزرو» است و هیچ  کس جرات نمی کند به این ساختار امر و نهی کند.
 
 همه چیز درباره «بربریت نوین»

از این رو در پاسخ به سوال شما باید بگویم که ایده جهانی سازی کامل در صورتی تحقق می یابد که همه قدرت ها، دولت های ملی، نظام های مالی و مدل های اقتصادی را بلعیده باشد، زیرا در چنین نظامی تمام مولفه ها باید نظیر چرخ دنده های یک ساعت در هماهنگی کامل با هم کار کنند و چنین چیزی ممکن نیست اگر ملت ها به صورت فرهنگی، تاریخی و مذهبی متفاوت باشند یا دولت های ملی به معنای واقعی وجود داشته باشند.

از این رو نخستین هجمه آن معطوف به فروکاستن تفاوت های ملی است که از یک منظر ایده بدی نیست اما از منظر دیگر و این که چه ابزارهایی مورد استفاده قرار می گیرد موجب نگرانی های زیادی می شود. درواقع بربریت مورد بهره برداری قرار می گیرد برای از بین بردن خودشناسی هویتی مردم با هدف یکسان کردن همه مردم.

باید توجه داشته باشیم بربریت کنونی صرفا به دنبال تصاحب دارایی ها و ارزش های دیگر ملت ها نیست و البته راه های بسیار ساده تری برای تحقق این هدف غیر از راه انداختن جنگ وجود دارد، از جمله از طریق مکانیزم های مالی. شما می دانید در کشورهایی که به ببرهای آسیا مشهور بودند چه اتفاقی افتاد. من دوست دارم از یکی از همین کشورها که کتابی در این باره نوشت، البته ادبیات زیادی در این حوزه تولید شده و صرفا به کتاب دوست من محدود نمی شود. همه چیز با مداخله پرسود بانک های غربی در اقتصاد این کشورها شروع شد.
 
آن ها می گفتند شما می توانید وام بگیرید و گرفتن وام توسط این کشورها را تشویق و وام های ارزان به آن ها عرضه می کردند، اما ناگهان نرخ بهره و نرخ برابری میان ارزها سقوط کرد و تمامی کشورهای مزبور تبدیل به بدهکاران به بانک های غربی شدند. شما چرا از نیروی نظامی استفاده می کنید؟ برای وادار ساختن مردم به انجام آنچه می خواهید و پیداست که در جهت تحقق این هدف راه های کم هزینه تر و البته در مواردی موثرتری هم وجود دارد.
 
بیایید من اصالت روسی ام را فراموش کنم، شما هم تاریخ ایران و اصالت ایرانی تان را فراموش کنید و آن دیگری هم اصالت اروپایی اش را فراموش کند. خب تنها یک تمدن باقی خواهدماند و ما ناگزیر به هر کاری خواهیم بود و به سروری ایالات متحده آمریکا گردن خواهیم نهاد و از ایالات متحده در خواست خواهیم کرد که لطفا بیا و رییس عالی ما باشد و ما دنباله رو تو خواهیم بود. از منظر من این هدف غایی «بربریت نوین» است.

نظر شما راجع به آنچه توسط تروریست ها به سوریه تحمیل شد و مکانیسم های مالی حامی این تروریست ها چیست؟

رویدادهای سوریه نه یک تراژدی برای مردم سوریه بلکه یک تراژدی برای کل بشریت است. بخش عمده سرچشمه های اصلی تمدن های زنده جهان، ریشه در این جغرافیا دارند و شما می دانید که بیشتر آن ها در این فجایع ویران شده که یک تراژدی جهانی است. وقتی راجع به سوریه و از آغاز بحرانی شدن وضعیت در عراق، چیزی راجع به منابع مالی گروه های تروریست منتشر نشد تا این که خلبان های روسی کاروان های صادرات نفت توسط این گروه ها را هدف قرار دادند و تازه آن وقت بود که دنیا شروع کرد به صحبت کردن راجع به این که منبع ثروت این گروه ها نفت است.
 
 همه چیز درباره «بربریت نوین»

خب شما می دانید نفت خام که نمی تواند مصرف شود پس باید خریدارانی در کار باشد. توجه کنید که من یکی از افراد تحت تحریم توسط آمریکایی ها هستم، هر تراکنش مالی ولو یک پنی که از طریق کارت اعتباری ام انجام می دهم، همزمان در واشنگتن یا جایی دیگر رصد می شود، آن گاه تراکنش های مالی عظیم در معاملات فوق چگونه پنهان می ماند؟ این مسخره است و باورکردنی نیست. وقتی از این منظر موضوع را مورد بررسی قرار می دهیم آن گاه پاسخ مناسب این خواهدبود که لابد منفعتی در کار بوده است.

شما یکی از دوستان نزدیک آقای ولادیمیر پوتین هستید، در ایران مطالب زیادی راجع به آقای پوتین منتشر شده و ایشان چهره ای آشنا برای جامعه ایران هستند. در سال های اخیر هم ایشان چند نوبت به عنوان قدرتمندترین شخصیت جهان معرفی شده اند. خواهشمندم ایشان را از چشم یکی از دوستانشان توصیف کنید.

شاید پذیرش تعبیر شما در مورد دوستی نزدیک با آقای پوتین قدری از ادب خارج باشد. چون شما می دانید یک چیز مربوط به دوران جوانی ما و دوره حضورمان در سن  پترزبروگ است و دیگری مربوط به صحبت کردن راجع به رهبر یا رییس جمهور است. این صرفا حق ایشان است که فردی را دوست خود بخواند. به هنگام صحبت  کردن در این سطح از سلسله مراتب باید خیلی مراقب بود؛ به ویژه در مورد انتخاب این که چه کسی دوست است و چه کسی نه.

اگر از مبحث رفاقت بگذریم، فکر می کنم گمانه زنی های زیادی در مورد سطح و ابعاد قدرت آقای پوتین صورت می گیرد: مرد قدرتمند، مرد اقتدارگرا و... شما از قدرت پایدار و استحکام وی باخبر هستید که ناشی از استحکام اراده و اعتقاد اوست. استحکام وی منتج از استحکام افکار اوست. او به شجاعت مردمش ایمان دارد.
 
او به مسئولیت پذیری رییس جمهور در برابر مردمش اعتقاد دارد. او باور دارد دنیای که به ما داده شده تنها متعلق به یک طرف نیست، او به عشق معتقد است و به تاریخ باور دارد. او به خیلی چیزها باور دارد که مشتمل بر طبیعت ماست، طبیعت بشری و طبیعت پیرامون ما. این باورها به وی قدرت می بخشد. او متشخص، مسئول و مرد سخن است.



[ هفدهم خرداد 96 ] [ 12:24 ب.ظ ] [ مجتبی كریم نژاد ]
روزنامه شهروند - مهدی یساولی، دبیر روایت نو: هانری رونه دالمانی، جهانگرد و عتیقه‌شناس پرآوازه فرانسوی در دوره قاجار، ایرانیان را مردمانی می‌داند که «ذاتا به سنن و آداب و رسوم دیرینه خود دلبستگی تام دارند». او با اشاره به این ویژگی در کتاب «سفرنامه از خراسان تا بختیاری» می‌نویسد «در تمامی انقلاباتی که بر اثر تهاجمات خارجی در این سرزمین روی داده است، ایرانی همیشه کوشیده که از سنت‌ها و عادات نیاکان خود دست نکشد، ایرانی نه فقط هیچگاه به آداب و رسوم فاتحان اعتنایی نکرده، بلکه آنها را هم به آداب و رسوم خود آشنا ساخته و بعد در خود تحلیل برده است». از دریچه این نگاه، نگرش‌ها و کنش‌های آیینی ایرانیان را در رویارویی با پدیده‌های طبیعی، فرهنگی سرزمین و جامعه‌شان تااندازه‌ای می‌توان دریافت. از دریچه این توصیف و تحلیل جهانگرد فرانسوی، به گذشته می‌رویم تا با یک پدیده ویژه آیینی در فرهنگ، جامعه ایرانی روبه‌رو می‌شویم؛ ماه رمضان و آیین‌های آن!

ناگهان رمضان، زمانه‌ای که زندگی دگرگون می‌شود

فرد ریچاردز، نقاش و جهانگرد انگلیسی که در دوره قاجار به ایران آمده است، با اشاره به این که «ایرانیان هر سال چهل نوع مراسم مذهبی اعم از مراسم روزه و مراسم دیگر به جای می‌آورند»، درباره ماه رمضان در فرهنگ ایرانی- اسلامی در سفرنامه‌اش می‌نویسد «در تقویم اسلامی نهمین ماه، ماه رمضان یا ماه روزه است. کلیه ایرانیان مومن در این ماه از بامداد یعنی هنگامی که نخ سیاه از سفید تمیز داده شود تا هنگام غروب موقعی که تشخیص دو رنگ نخ مزبور میسر نباشد روزه می‌گیرند». منابع تاریخی به ویژه سفرنامه‌های جهانگردان، تصویری از دگرگونی‌های زندگی روزمره ایرانیان در ماه رمضان در سده‌های گذشته به دست داده‌اند. دالمانی نیز توصیفی جذاب از حال و هوای شهرها و روستاهای ایران در رمضان ارایه کرده است «در ماه رمضان بازار تقریبا تعطیل میشود و معاملات متوقف میگردند، حتی زارعین هم یك یا دو ساعت دیرتر از معمول مشغول بكار میشوند و در ساعت ٣ یا ٤ بعدازظهر دست از كار میكشند و كسبه و تجار هم فقط چند ساعتی در روز دكانهای خود را باز میكنند. كارمندان ادارات هم بیش از یك یا دو ساعت كار نمیكنند و كارهای عمده ببعد از ماه رمضان موكول میگردند».
 
جشنواره‌ای سراسر آیین 

بررسی منابع و مستندهای تاریخی، وضعیتی ویژه را بیانگرند که جامعه ایران را در ماه رمضان دربرمی‌گرفته است. پیدایش سنت‌ها و آیین‌ها و رفتار ویژه روزانه و شبانه در میان مردمان روزه‌دار ایرانی، از همین مساله سرچشمه می‌گرفته است «كسی كه در ایران زندگی نكرده است نمی‌تواند بفهمد كه با شروع ماه رمضان چگونه همه‌چیز زیر و رو می‌شود، روزها تبدیل به شب شده و شبها روز می‌شود». این روایت چارلز ادوارد ییت را در «سفرنامه خراسان و سیستان» اگر کنار توصیف سعید نفیسی، ادیب و پژوهشگر برجسته در خاطرات‌اش از آیین‌های رمضان در ایرانِ روزگار گذشته بگذاریم، درمی‌یابیم بیش از آن که با یک سنت مذهبی روبه‌رو باشیم، دست‌کم در جغرافیای ایران با یک مناسبت آیینی و جشن‌واره‌ای روبه‌روییم «بیشتر مردم تمام شب را بیدار بودند و به همین جهت دیدوبازدید در شبهای رمضان و مهمانی بسیار معمول بود و تا نزدیك سحری خوردن می‌نشستند و پی‌درپی چیز می‌خوردند و این خوراكهای متنوع آن شبها را "شبچره" می‌گفتند.
 
انواع شیرینی و تنقل و میوه خشك یا تازه خورده می‌شد. مخصوصا خوردن زولبیا و بامیه و پشمك و نان پنجره‌ای رواج كامل داشت و در ماههای دیگر نمی‌پختند. ... میرزا ابراهیم‌خان تفرشی- لَله‌ای كه ما داشتیم- اعتقادی مفرط به صدرالعلما داشت كه در مسجد سیدعزیزالله در بازار نماز می‌خواند ... وی اغلب روزها ما را با خود به آن مسجد می‌برد و در حدود چهار یا پنج ساعت در آن مسجد بودیم. ‌در صحن مساجد بزرگ دیگر مانند مسجد شاه و مسجد جامع (معروف به مسجد جمعه) و مدرسه سپهسالار قدیم در بازار پامنار و مسجد سپهسالار جدید در جوار بهارستان در هر گوشه بساطی پرمشتری و پررونق برپا بود. در یك گوشه مردم گِرد "مساله‌گو" حلقه زده بودند. یك جا درویشی بساط گسترده و مداحی می‌كرد و مناقب می‌گفت. در سراسر ماه رمضان تقریبا همه مردم از ظهر به بعد در بیرون خانه‌ها وقت می‌گذراندند. مردم طبقه سوم در بازار و اطراف مسجد شاه و در خیابان ناصرخسرو گرد می‌آمدند».

غوغای سحر، فرنگی را فراری داد

شهرها و روستاهای ایران در روزها و شب‌های رمضان، شمایلی دگرگونه می‌یافتند. هیاهوهای آیینی و جشن‌واره‌ای ماه رمضان نشانه‌هایی داشت که روایت‌گران فرهنگ و تاریخ ایران بدان‌ها اشاره کرده‌اند. هانری دالمانی در این‌باره می‌نویسد «همینكه آفتاب قوس معمولی خود را در آسمان پیمود، كوچه‌ها پر از جمعیت میشوند و چون موقع انداختن توپ كه علامت افطار است نزدیك میشود، قلیان‌فروشان دوره‌گرد تنباكو را در سر قلیان‌ها میریزند و قهوه‌چی‌ها چای را در قوری‌ها دم میكنند، دكانهای آشپزی از جمعیت پر میشوند و بمحض اینكه صدای توپ شنیده شد استكانهای چای در قهوه‌خانه‌ها بسرعت در میان مردم تقسیم میشود ... تقریبا یك ساعت از غروب آفتاب گذشته مؤمنین غذائی میخورند و بعد مشغول دید و بازدید و گردش میشوند». این جهانگرد فرانسوی همچنین به عادت ایرانیان در میزبانی و میهمانی در ماه رمضان چنین اشاره می‌کند «پس از خوردن شام بشب‌نشینی میپردازند و با انواع تفریحات خود را سرگرم مینمایند، مخصوصا با نهایت میل و اشتیاق بشنیدن و خواندن داستانها و تواریخ و اشعار میپردازند». این شرایط ویژه را نه تنها در پایتخت، که در دیگر مناطق ایران نیز می‌توان به تماشا نشست.
 
چارلز ادوارد ییت در «سفرنامه خراسان و سیستان» از وضعیتی سخن می‌راند که شهر مشهد در زمان افطار تجربه می‌کند «اطراف مرقد امام رضا [ع] غلغله می‌شود. در طول این ماه تمام مقررات موضوعه امنیتی برای منع رفت‌وآمد شبانه كه در دیگر ماههای سال برقرار است ملغی می‌شود. نزدیكهای سحر یك غذای مفصل دیگر نیز صرف شده و تا وقتی كه توپهای سحر شلیك نشده‌اند كسی به فكر خواب نیست». قیل‌وقالی که ایرانیان در مناسبت‌های ویژه شب‌های رمضان پدید می‌آوردند، گاه برای مسافران فرنگ چنان غریب و شگفت می‌آمد که واکنش‌هایی جالب در پی می‌آورد. جعفر شهری، هنگام توصیف غوغا و هیاهو در سحرها در تهران که شهر را یکپارچه بانگ و فریاد می‌کرد، به یکی از این رخدادها اشاره دارد «دیپلماتی اروپائی هنگام سحر ماه رمضان وارد شهر می‌شود، وقتی آن غوغا و ولوله می‌شنود به گمان آنکه مردم ورود او را به اعتراض برخاسته یا انقلاب شده است بازگشته، فرار می‌کند!».

یاکوب ادوارد پولاک، پزشک اتریشی دربار ناصرالدین شاه قاجار هنگام توصیف دگرگونی‌های زندگی روزمره ایرانیان در ماه رمضان در کتاب «سفرنامه پولاک؛ ایران و ایرانیان» بر توان‌مندی ایرانیان در هم‌سانی با شرایط ویژه اجتماعی و فرهنگی اشاره می‌کند «خواب و بیداری را ایرانی به فرمان خود درآورده است. هرگاه مشغله‌ای نداشته باشد، وقتی که از کار خود خسته شده باشد می‌تواند روز و شب بخوابد و در عوض در حین کار و گرفتاری زیاد قادر است ماهها و سالها مدت خواب خود را به حداقل ممکن تقلیل دهد. در رمضان یک ماه تمام نحوه زندگی خود را تغییر می‌دهد. در این ماه روزها می‌خوابد در حالی که شبها غذا می‌خورد و به کارهایش می‌رسد. پس از انقضای این ماه باز به برنامه عادی روزانه خود باز می‌گردد بی‌آنکه اختلال چشمگیری در سلامتش حاصل شود». دگرگونی در شیوه زندگی در این ماه، پدیده‌ای به شمار می‌آید که بسیاری از تاریخ‌نگاران به ویژه جهانگردان بدان اشاره کرده‌اند ژان باتیست فووریه، پزشك ویژه ناصرالدین شاه قاجار در کتاب «سه سال در دربار ایران» در این‌باره می‌نویسد «در این ماه چون اكثر مردم روز را می‌خوابند روزها كوچه‌ها و بازارها از جمعیت خالی است، برخلاف شب‌ها تمام مدت حتی تا صبح رفت‌وآمد و قال‌وقیل همه‌جا برقرار است».

طعم نکوی اطعام و احسان در ماه روزه

آغاز ماه رمضان در تهران قدیم برای بسیاری از افراد یادآور سنت‌ها و آیین‌هایی است که رنگی دیگر به زندگی می‌داده است؛ زمانه‌ای که جنس یاری به مردمان تنگ‌دست و نیازمند نیز دگرگونه بود. ماه رمضان، برای ایرانیان در گذر روزگار، همواره زمانی برای نیکوکاری بوده است. احمد مسجد جامعی، پژوهشگر تاریخ تهران قدیم در نوشتاری با نام «شب‌های شاداب و پرشکوه رمضان» از اینگونه یاری به دیگران روایت کرده است «از دیگر کارهای آن زمان‌ها، رسیدگی بیشتر به فقرا در این ماه بود؛ شیوه‌های رسیدگی با امروز فرق می‌کرد، مثلا پدرم پولی به قصاب محل می‌داد تا به خانواده‌های نیازمند که برای خرید مراجعه می‌کنند از محل آن، گوشت بیشتری بدهند، بی‌آن که خریدار متوجه چنین کمکی شود. همین روال درباره بقالی و نانوایی هم رایج بود؛ اما شیوه شبانه این کار صورتی دیگر داشت، بعضی شب‌ها، بعضی از اهالی محل غذای سحر را طبخ و آماده می‌ساختند و به بهانه‌ای به در منازل افراد نیازمند می‌فرستادند تا آنها هم سحری کاملی داشته باشند». آنچه این تهران‌شناس تاکید می‌کند، مواردی است که اهمیت شیوه رفتار انسان‌دوستانه را با نیازمندان بازمی‌تاباند «در همه این موارد حق همسایگی و کرامت انسان‌ها رعایت می‌شد».
 
این حق همسایگی در واقع به گونه‌ای رفتار ناظر بود که با پیوند میان افراد جدا از جایگاه و مرتبه اجتماعی و اقتصادی‌شان، آن‌ها را در کنار یکدیگر جای می‌داد. طلبکار و بدهکار، ارباب و نوکر و صاحب‌کار و کارگر، همه گویی از پوستین همیشگی خود در سال برون آمده، به مسوولیت‌هایی اخلاقی موظف می‌شدند. عبدالله مستوفی، تاریخ‌نگار فرهنگ و مردم تهران قدیم، در کتاب «شرح زندگانی من، یا، تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه» جزییات این هم‌نشینی، همراهی و هم‌نوایی را به روشنی بیان می‌دارد «اگر كسی طلبی از كسی داشت تا احتیاج مبرم محرك او نمیشد، سروقت بدهكار خود نمیرفت. ... اگر كسی از دولت طلبی داشت در این ماه بمطالبه نمیرفت و محصلین دیوانی هم دنبال مطالبه بدهكاری افراد نمیرفتند، حتی در خانه‌ها هم جز كارهای ناگزیر زندگانی كار دیگری از نوكر و خدمتكار توقع نمیكردند.
 
بهمین جهت كارهای سنگین خانه را یا قبل از ماه انجام داده بودند یا ببعد از این ماه محول میكردند. اگر بنائی نیمه‌تمام بود، صاحب‌كار بعمله و بناها مزد تمام میداد ولی بیشتر از نصف روز تقاضای كار نمیكرد و در دهات هم كارهای سنگین زراعتی را، حتی المقدور تعطیل میكردند و اگر مثلا درو و خرمن‌كوبی و از این كارها كه تعطیل آن خسارت جبران ناپذیر داشت، پیش میآمد، با رعایت بیشتر از كارگرها، انجام میدادند. خلاصه اینكه ماه عبادت بود و در همه‌چیز مردم از همدیگر رعایت میكردند». او سپس چنین روایت می‌کند «در خانه ما ماه رمضان بنوكرها هم سحری میدادند. مطلقا در این ماه مردم اطعام زیاد میكردند. اكثر اعیان هر شب در بیرونی افطار كرده پنج شش الی ده پانزده نفر حاشیه و بعد نوكرهای در خانه افطار میخوردند.
 
آنها كه توانائی این قبیل اطعامها را نداشتند، خرما میخریدند و بمسجد میرفتند و بمؤمنین میدادند. ... بقدری مردم در این كار رغبت داشتند كه قوم و خویشها برای ثواب رساندن بهمدیگر، بیوعده و بیخبر در سر افطار همدیگر وارد شده و مثل اهل خانه افطار میكردند». تصویری که منابع تاریخی از شیوه رفتار ایرانیان در ماه رمضان در روزگار گذشته پیش رویمان می‌گذارند، گونه‌ای کنش یاریگرانه مبتنی بر خوی دگردوستی و دگریاری را به نمایش درمی‌آورد. قید «مطلقا» که عبدالله مستوفی، بر «اطعام» مردم در ماه رمضان آورده است، وجود اراده‌ای اجتماعی برای نکوکاری در یک برهه ویژه زمانی در سال در میان ایرانیان، در اینجا پایتخت‌نشینان، را بیانگر است. او همچنین به سنتی جالب اشاره دارد که میان قرآن با نیکوکاری پیوند می‌دهد «بعضی از اهل خیر قبل از ماه چندین جلد قرآن خریده باین و آن میدادند و بیشتر زنها و مردمان پولدار بیسواد باین خیرات اقدام میكردند تا حالا كه خود از قرآن خواندن محرومند، وسیله قرائت برای سایرین تدارك كرده باشند».
 
مسجدجامعی نیز با یادآوری «سفره‌های سخاوت سحری»، رسیدگی به فقیران را یکی از کارهای رایج در ماه رمضان در گذشته می‌داند. به تعبیر وی «شیوه‌های رسیدگی با امروز فرق می‌کرد، مثلا پدرم پولی به قصاب محل می‌داد تا به خانواده‌های نیازمند که برای خرید مراجعه می‌کنند از محل آن، گوشت بیشتری بدهند، بی‌آن که خریدار متوجه چنین کمکی شود. همین روال درباره بقالی و نانوایی هم رایج بود؛ اما شیوه شبانه این کار صورتی دیگر داشت، بعضی شب‌ها، بعضی از اهالی محل غذای سحر را طبخ و آماده می‌ساختند و به بهانه‌ای به در منازل افراد نیازمند می‌فرستادند تا آنها هم سحری کاملی داشته باشند». او بر این نکته تصریح می‌کند که در همه این موارد حق همسایگی و کرامت انسان‌ها رعایت می‌شد.
 
«اطعام زیاد»، سنتی است که عبدالله مستوفی به مردم تهران نسبت می‌دهد «اكثر اعیان هر شب در بیرونی افطار كرده پنج شش الی ده پانزده نفر حاشیه و بعد نوكرهای در خانه افطار میخوردند. آنها كه توانائی این قبیل اطعامها را نداشتند، خرما میخریدند و بمسجد میرفتند و بمؤمنین میدادند. اگر در میان اهل مسجد اعیانی هم بود، این خرما را رد نمیكرد و بآن افطار مینمود كه خود بثواب اجابت دعوت برادر دینی رسیده و برادر دینی را هم به ثواب اطعام رسانده باشد.
 
او سپس با یادآوری این گفتة پیامبر که «اتّقو النّار ولو بشق تمرة»، تاکید می‌کند «در افطار دادن، برخلاف صدقه واجب و مستحب، فقر و احتیاج خورنده شرط نیست بلكه برای خود عمل، ثواب بسیار نقل شده است. بقدری مردم در این كار رغبت داشتند كه قوم و خویشها برای ثواب رساندن بهمدیگر، بیوعده و بیخبر در سر افطار همدیگر وارد شده و مثل اهل خانه افطار میكردند». به روایت مستوفی «محال بود وقت افطار صدای فقیری از كوچه بلند شود و چندین نفر داوطلب برای غذا دادن باو از خانه‌ها بیرون نیایند». به نوشته این روایت‌گر فرهنگ و تاریخ تهران «اگر كسی طلبی از كسی داشت تا احتیاج مبرم محرك او نمیشد، سروقت بدهكار خود نمیرفت ... حتی در خانه‌ها هم جز كارهای ناگزیر زندگانی كار دیگری از نوكر و خدمتكار توقع نمیكردند. بهمین جهت كارهای سنگین خانه را یا قبل از ماه انجام داده بودند یا ببعد از این ماه محول میكردند. اگر بنائی نیمه‌تمام بود، صاحب‌كار بعمله و بناها مزد تمام میداد ولی بیشتر از نصف روز تقاضای كار نمیكرد».

هانری رونه دالمانی، جهانگرد فرانسوی نیز درباره سنت «احسان» در ماه رمضان می‌نویسد «زنهای اشراف و ثروتمندان در این‌روز ماه رمضان باحسان میپردازند، اینان در میدان شاه در نزدیكی عمارت عالی‌قاپو جمع میشوند و در حالیكه از اجتماع و دیدن یكدیگر لذت میبرند بفقرا و بینوایانی كه از دهكده‌ها بشهر آمده‌اند حلوا بذل مینمایند». جعفر شهری نیز با اشاره به رونق مسجدها در ماه رمضان، در کتاب «طهران قدیم» به مشارکت مردم در کارهای ثواب این ماه اشاره می‌کند «در این ماه مساجد رونقی دیگر می‌گرفت و از چند روز به ماه مانده، حصیرها، زیلوها و گلیم‌های آنها خاک‌گیری و گردگیری و تعویض و تعمیر شده اضافی آنها که در انبارها نهاده شده بود بیرون آمده، همراه قالی‌هائی که اجاره می‌شد یا مردم برای ثواب، در این ماه، به مساجد می‌فرستادند، به شبستانها و چهل‌ستونها آمده گسترده شده جارو، نظافت سالانه که هر گوشه و طاق و حجره آن، انبار کاسبی از کسبه محل شده، ... شروع می‌گردید».
 
جشنواره‌ای سراسر آیین 

شب‌های ویژه یک ماه خاص!

بخشی از آیین‌ها و سنت‌های ماه رمضان از گذشته‌های دور به دلیل شرایط ویژه آن ماه در آیین اسلام، با شب پیوند می‌یافت. گردهم‌آمدن و میهمانی‌های شبانه، در زمره کارهایی است که مردم تهران در ماه رمضان به انجام آن بسیار اشتیاق داشتند. احمد مسجد جامعی، پژوهشگر و تهران‌شناس در نوشتار «شب‌های شاداب و پرشکوه رمضان» یادآور می‌شود همه‌‌چیز در تناسب با زندگی شبانه تعریف می‌شد «آمادگی برای پذیرایی میهمان هم بود. یکی از نشانه‌های زندگی شبانه رفت‌وآمد و دیدوبازدید‌ها بود که مطلقا در‌ ماه‌ مبارک رمضان روزانه نبود چون امکان پذیرایی وجود نداشت ولی عموم شب‌ها ساعتی پس از نماز مغرب و عشاء، در منزل یکی از فامیل و آشنایان این میهمانی‌ها برگزار می‌شد». او این آیین را سپس از خانه‌ها برون برده، از زندگی اجتماعی شبانه تهرانی‌ها در برخی مراکز ویژه خبر می‌دهد «ماه رمضان که می‌شد زورخانه‌ها تا سحر باز بودند و رفت ‌وآمد وجود داشت و بجز در ایام شب قدر ورزش، شعرخوانی و دمامی داشتند.
 
در میان جوانان بویژه در مناطق جنوبی و مرکز شهر، خصوصا در دهه شصت، ورزش گل کوچک خیلی رواج داشت. ... قهوه‌خانه‌ها هم طرف افطار باز می‌شد و برنامه‌های خاصی اعم از پرده‌خوانی، شاهنامه‌خوانی، شعرخوانی یا ترنا بازی داشتند و بساط قلیان کشی و مشاعره هم مهیا بود، البته بعضی‌ها فالوده و یخ در بهشت و خرما هم به پذیرایی‌هایشان اضافه می‌کردند». او سپس به مکان‌های همگانی اشاره می‌کند که کاربری‌شان در شب‌های رمضان دگرگونی می‌شد «حمام‌ها هم که تا صبح باز بود از حالت شست‌وشوی صرف خارج می‌شد چون شب‌ها فراغت بیشتری بود، می‌نشستند و مدت‌ها گپ و گفت می‌کردند؛ در مجموع همین شرایط فضای کوچه و شهر را زنده می‌کرد».

رمضان؛ ماه قرآن

ماه رمضان از گذشته‌های دور با گسترش قرآن‌خوانی میان ایرانیان مسلمان پیوندی استوار داشته است. بسیاری از ثروتمندان و نیکوکاران در این ماه می‌کوشیدند زمینه‌ای برای چنین کاری فراهم آورند. عبدالله مستوفی در کتاب «شرح زندگانی من، یا، تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجاریه» روایتی جذاب از پایبندی به این سنت دارد «ماه رمضان ماه قرآن‌خوانی است، بعضی بودند كه هر روز یك قرآن تمام میخواندند اینها اكثر اشخاصی بودند كه قرآن استیجاری میخواندند و در مقابل هر قرآن تمام منتهی دو قران گرفته برای پدر یا مادر یا برادر موجر نیابتا قرآن میخواندند. بعضی از اهل خیر قبل از ماه چندین جلد قرآن خریده باین و آن میدادند و بیشتر زنها و مردمان پولدار بیسواد باین خیرات اقدام میكردند تا حالا كه خود از قرآن خواندن محرومند، وسیله قرائت برای سایرین تدارك كرده باشند. كمتر كسی بود كه سواد داشته باشد و ماه رمضان یك قرآن تمام ختم نكند، حتی در میان عوام معروف بود كه هركه قرآنی در ماه رمضان شروع كند و نیمه‌تمام گذارد، مقروض خواهد شد.
 
نوكرهای ما همه گركانی و باسواد بودند و وقتی از پشت اطاق آنها میگذشتی، صدای زمزمه قرآن‌خوانی آنها بلند بود». او سپس به کسانی اشاره می‌کند که هر روز یک قرآن تمام می‌خواندند «اینها اكثر اشخاصی بودند كه قرآن استیجاری میخواندند و در مقابل هر قرآن تمام منتهی دو قران گرفته برای پدر یا مادر یا برادر موجر نیابتا قرآن میخواندند». سعید نفیسی نیز در روزنامه اطلاعات، خاطره‌ای در این‌باره از پدرش، ناظم‌الاطبای کرمانی، پزشک سرشناس دوره قاجار روایت کرده است «پدرم عادت داشت دو سه روز پیش از رمضان، از دو برادر كتابفروش خوانساری، بسته به استطاعتی كه در آن سال داشت، گاهی ده و گاهی پنج قرآن می‌خرید. در آن زمان درباره قرآن، خریدن و فروختن را به كار نمی‌بردند و "هدیه كردن" می‌گفتند. او هم از پنج تا ده قرآن چاپی هدیه می‌كرد و به مردم بی‌استطاعت باسوادی كه برای عیادت پیش او می‌آمدند، می‌داد كه در ماه رمضان قرآن را ختم كنند و وی در ثواب آن شریك باشد».  

«دیگر از اوقاتی كه ما خیلی مترصد رسیدن آن بودیم، ماه رمضان بود. زیرا در این ماه هم در وضع زندگی عمومی و خصوصی تغییراتی حاصل میگشت». این انتظار و دگرگونی در وضع زندگی عمومی و خصوصی که عبدالله مستوفی در کتاب «شرح زندگانی من» روایت می‌کند، فرای جنبه مذهبی ماه رمضان، به نگاه آیینی و جشن‌واره‌ای ایرانیان به سنت‌های دینی و ملی اشاره دارد. جعفر شهری در کتاب «طهران قدیم» در این‌باره چنین توصیف می‌کند «زنها تقریبا در تمام ماه شعبان به تهیه آذوقه و خواروبار ماه رمضان برآمده. به پاک کردن برنج و حبوبات و کوبیدن آرد برنج و نخودچی و زردچوبه و امثال آن برآمده خانه را پر و پیمان می‌ساختند ... تحولات دیگر ماه رمضان آمدن زلوبیا و بامیه و گوش‌فیل و پشمک بود که فقط در همین ماه به بازار می‌آمد، چنانکه نقل‌قولی است از مظفرالدین شاه که گفته بود (ماه رمضان هم نمی‌آید زلوبیا بامیه سیری نوش جان کنیم)». همین نگرش موجب می‌شد، در چنین مناسبتی، فرهنگ جامعه در گذر زمان به سوی طراحی مشغولیت‌ها و سرگرمی‌هایی برود که بر پایه آیین‌های ملی و مذهبی استوار می‌شد.
 
این تاریخ‌نگار فرهنگ و زندگی مردم تهران قدیم، در سرفصلی جداگانه به مشغولیات مردم در این ماه می‌پردازد «شب‌نشینی‌های ماه رمضان، از جمله مهمانی‌های گرم و بانشاطی بود که همه از آن استقبال می‌کردند. ... کتاب‌خوانی و قصه‌سرائی‌ها و افسانه‌پردازی‌ها و داستان‌های جن و پری و غول و آل و دیو و دد و امثال آن نیز نقل مجالس می‌گردید و تقریبا تا سحرها طول میکشید. از مشغولیات دیگر شب‌های ماه رمضان هم دوره‌های هیئت‌های دینی، قرائت قرآن و تفسیر و دعاخوانی بود که در هر گوشه و کنار برپا میشد و سردر خانه‌ها بود که بیدق‌ها و پارچه نوشته‌های اوقات آنها بنظر میرسید. نقل و نقالی قهوه‌خانه‌های بزرگ و کوچک که مشمول شاهنامه‌خوانی و حسین کرد و اسکندرنامه‌خوانی و (سخنوری) بود رونق زیادتر میگرفت و ورزش زورخانه و پادشاه وزیری، و قمار و دیگر بازی‌ها و تفریحات مختلف، از قبیل ترناگل و (زنگ شیر) و (عمو زنجیرباف) و (مرد مرد من) که به احوال زیر شب زنده‌داری‌های دیگر را تشکیل می‌دادند».



[ دهم خرداد 96 ] [ 06:08 ب.ظ ] [ مجتبی كریم نژاد ]
ماهنامه سپیده دانایی: هوگو مرسیه، استاد دانشگاه پنسیلوانیای آمریکا است. عمده ترین تحقیقات او در زمینه استدلال بوده است؛ این که چه نوع نظام استدلالی می تواند بهتر عمل کند و چرا. مقاله او درباره روانشناسی اجتماعی مردم کره شمالی در سایت معتبر Psychology Today منتشر شده است. اهمیت ترجمه این مقاله به دلیل آن است که مردمان کره شمالی برای ایرانیان تقریبا ناشناخته اند و افراد زیادی هستند که میل به بیشتر دانستن از وضعیت روانی آنها دارند؛ به خصوص این روزها که صدای ناقوس جنگ در این سرزمین به گوش می رسد.

مستند «درون کره شمالی» وقایع نگاری کار یک جراح چشم نپالی است که در ماموریتی برای درمان بیماران مبتلا به آب مروارید به کره شمالی رفته است. در اواخر فیلم، تمام بیماران را در اتاقی جمع می کنند؛ یکی یکی پانسمان چشم شان را بر می دارند و آنها برای نخستین بار پس از سال ها می توانند ببینند.
 
در مقابل تصاویری از رهبر سابق کره شمالی، «کیم جونگ ایل» و پدرش، «کیم ایل سونگ»، به سجده می روند، از آنها تشکر می کنند و آنها را ستایش می کنند. مشکل این فیلم چیست؟ دلیل این که این بیماران درمان شده اند، «کیم جونگ ایل» نیست. دلیل این که آنها تا آن زمان درمان نشده بودند، «کیم جونگ ایل» است. کره شمالی از نظر سیستم مراقبت های بهداشتی یک کشتارگاه بزرگ است و از نظر سایر خدمات اجتماعی و در مجموع اقتصاد، اوضاع بهتر از این نیست.
 
آیا مردم کره شمالی ساده اند؟

در اواسط دهه 1990، قحطی وحشتناکی دامن این کشور را گرفت که صدها هزار نفر مردم در نتیجه آن کشته شدند، در حالی که رهبرشان در مصرف نوشیدنی کنیاک و خوراکی های وارداتی دیگر افراط می کرد. با این همه به نظر می رسد مردم همچنان او و پدرش را می پرستند و به خاطر تمام اتفاق های خوبی که برای شان می افتد از آنها تشکر می کنند و هرگز رهبران شان (پدر و پسر) را به دلیل این که به ندرت اتفاق خوبی برای شان می افتد، مقصر نمی دانند.

همان طور که «باربارا دمیک» در کتاب فوق العاده اش با عنوان «چیزی برای غبطه خوردن وجود ندارد: زندگی عادی در کره شمالی» نوشته: «کره شمالی خودش بهانه دست آدم می دهد. افراط در تبلیغات و ساده لوحی مردم ما را به خنده می اندازد.»

مردم کره شمالی معتقدند که در یکی از پیشرفته ترین کشورهای دنیا زندگی می کنند. آنها معتقدند که وقتی «کیم جونگ ایل» مُرد، دُرناهای فرشته سانی سعی کردند او را با خودشان ببرند اما با جانفشانی های عزاداران روبرو شدند و از این کار بازماندند. آنها معتقدند که آمریکایی ها جنگ افروزانی شرور هستند که شیفته تجاوز به کشورشان هستند. با وجود تمام رنج هایی که می کشند، همچنان به دولتی که چندین دهه آنها را به بردگی کشانده، اعتماد دارند. مردمی که فکر می کنند فردی که آهسته آهسته در حال کشتن آنها است، بزرگ ترین قهرمان شان است، باید بی نهایت ساده لوح و زودباور باشند، این طور نیست؟

اگر مردم کره شمالی این قدر ساده بودند، شکاف بزرگی در نظریه تکامل ایجاد می شد؛ چرا که بر اساس این نظریه انتظار می رود که افراد زودباور در فرایند انتخاب، حذف شوند. آن طور که نظریه تکامل پیش بینی می کند ما باید طوری تکامل یافته باشیم که در قضاوت های مان در مورد هر چیز به طرف محافظه کارانه آن بغلتیم. به عبارت دیگر، نه تنها بیش از حد اعتماد نکنیم که به قدر کافی هم اعتماد نکنیم. بنابراین، دوباره این پرسش مطرح می شود که آیا مردم کره شمالی واقعا این قدر ساده اند؟

برای ارزیابی زودباوری کسی، نگاه کردن به اعتقاداتش کافی نیست. فردی ممکن است به دلایل کاملا عقلانی، اعتقادات اشتباه یا حتی بی معنا داشته باشد. تا قرن ها به دانش آموزان گفته می شد که خورشید به دور زمین می گردد. تمام کسانی که مورد اعتمادشان بودند در این باره توافق داشتند، پس آنها نیز این آموزه را پذیرفتند. اکنون به دانش آموزان گفته می شود که زمین به دور خورشید می گردد. تمام کسانی که مورد اعتمادشان هستند درباره این موضوع با هم توافق دارند. پس آنها نیز این آموزه را می پذیرند. کدام شان زودباور هستند؟ هیچ کدام، هم دانش آموزان امروزی و هم دانش آموزان باستانی دلایل خوبی برای پذیرش اعتقادات معلمان شان دارند.
 
آیا مردم کره شمالی ساده اند؟

اما در مورد مردم کره شمالی چطور؟ «دمیک» در کتابش وضعیتی را توصیف می کند که مردم کره شمالی در آن گیر افتاده اند: «توجه داشته باشید که تلفیق فکری (ارشاد) آنها از کودکی آغاز می شود، در طول روزهای ساعته ای که در مراکز مراقبت روزانه کارخانه ها سپری می کنند؛ هر آهنگ، فیلم، روزنامه و تابلوی اعلاناتی که می بینند برای به خدایی رساندن رهبر این کشور طراحی شده است.» و این فهرست ادامه دارد، از جمله این که ابتدای تمام نوشته ها باید مزین به نقل قولی از رهبران باشد؛ شعارهای غول آسا در ستایش رهبران در کوه ها کنده شده اند؛ موزه ها مختص برنامه های تبلیغاتی هستند؛ و نظایر آن تا حد تهوع.

اعتماد نکردن به هیچ کدام از منابع اطلاعاتی که در اختیار مردم است، آسان نیست. اکثریت این افراد از جهات دیگر کاملا قابل اعتماد هستند. معلمی که زندگی اش را وقف بهبود زندگی تعداد زیادی از دانش آموزان کرده، بچه همسایه که با استعداد است و می خواهد خبرنگار شود، استاد محترم دانشگاه، همه و همه مورد هجوم تبلیغات دولتی هستند.
 
با این همه، اعتماد هم حدی دارد. کسانی که بیشتر از همه مورد اعتمادتان هستند می توانند به شما بگویند که هم اکنون روی کره آتشین غول آسایی نشسته اید، اما بعید است که حرف شان را باور کنید. شما برای ارزیابی اطلاعاتی که از طریق ارتباطات کسب می کنید به یک روش اصلی متکی هستید: مطمئن شوید آنچه دیگران به شما می گویند با افکار خودتان جور در می آید. و شما کاملا مطمئن هستید که روی یک گلوله آتشین غول آسا ننشسته اید.

اگر مردم کره شمالی آن قدر به دولت شان اعتماد دارند که سبب می شود تبلیغاتی را قبول کنند که باورهای شان را علنا نقض می کند، حق شان است که ساده لوح نامیده شوند. اما تناقض میان تبلیغات و باورهای شان ممکن است خیلی آشکار نباشد. در بیشتر تبلیغات موثر، ذره ای از حقیقت هر چند کوچک وجود دارد و کره شمالی نیز از این نظر استثنا نیست. رفتارهای ارتش آمریکا در طول جنگ کره، قابل سرزنش و غیرقابل دفاع است. برای مثال آنها شاهد کشتار هزاران شهروند کره شمالی به دست سربازان کره جنوبی بوده و گاهی آن را تایید نیز کرده اند.

دوره فرمانروایی ژاپن بر کره که تا پیش از جنگ کره ادامه داشت، باعث می شود که کره شمالی امروز در مقایسه با آن دوره نسبتا خوب به نظر رسد و «کیم ایل سونگ» همواره بر نقش خود در آزادی مردم اش از چنگ ژاپنی ها تاکید می کرد. مردم کره شمالی، به لطف یارانه های چین و روسیه، تا سال های بسیار، اوضاع خوبی داشتند و حتی بهتر از هموطنان سابق شان در کره جنوبی؛ مراقبت های بهداشتی عمومی، مسکن همگانی، کار برای همه و نظایر آن.
 
آیا مردم کره شمالی ساده اند؟

اما ساخت دروغ هایی که هر روز بلندتر می شوند بر بنیان ضعیف حقیقت، ابزار اصلی تبلیغات کره شمالی نیست. توانایی ارزیابی دقیق اطلاعات دریافت شده با در اختیار داشتن منابع اطلاعاتی گوناگون، درک مستقیم یا ارتباط با افرادی که عقاید متفاوتی دارند، امکان پذیر است. بزرگ ترین دستاورد دولت کره شمالی، محروم کردن شهروندانش از کسب اطلاعات خارجی است.
 
قبولاندن این دروغ به مردم که در بهترین سرزمین زندگی می کنند، هنگامی آسان تر است که آنها هیچ تصوری از وضع زندگی مردم در کشورهای دیگر نداشته باشند. یک متخصص امور کره شمالی، به نام «آندره لانکوف» در توصیف اوضاع این کشور در دهه 1990 نوشته است: «شاخص ترین ویژگی تبلیغات کره شمالی، محیط تقریبا استریل شده اطلاعاتی است. در چند دهه گذشته، مقامات کره شمالی با موفقیت توانسته اند انحصار تقریبا کامل اطلاعات را درون مرزهای کشور حفظ کنند.»

با این حال، کنترل اطلاعات نیز تا همین اندازه می تواند پیش برود. گاهی تبلیغات در تضاد مستقیم با تجربه مردم قرار می گیرد. «چانگ بو» (یک شخصیت خیالی در کتاب دمیک که این داستان را روایت می کند) مشغول تماشای مستندی بود که درباره تولید کارگران یک کارخانه چکمه سازی اغراق می کرد.
 
او به وضوح دریافته بود که این فیلم کاملا حقیقت را روایت نمی کند و به طعنه گفت: «اگر این همه چکمه هست، چطور بچه های من هرگز چکمه ای نداشته اند؟» همسایه ها این اظهارنظر ظاهرا بی ضرر را به گوش وزارت حفاظت از امنیت کشور رساندند. از «چانگ یو» سه روز بازجویی شد و فقط به خاطر اعتبارنامه بی عیب و نقصش بود که از محکوم شدن به چند سال بازداشت در اردوگاه کار اجباری نجات یافت. او نیز دست از طعنه زدن برداشت. اگر تمام روش های دیگر شکست بخورد، ترساندن مردم از جان خود و خانواده شان می تواند معجزه کند.

در چنین جو سنگینی از ترس، به زحمت می توان فهمید که مردم واقعا چطور فکر می کنند. حتی بعضی روانشناسان بیان کرده اند که مردم از ترس زنده ماندن باید به طور گسترده تن به خودفریبی بدهند. وقتی لغزش یک زبان سرخ می تواند سر سبزی را بر باد دهد، امن تر آن است که خودشان را گول بزنند و خط حزب را با تمام پوچی و بی معنایی اش بپذیرند.
 
البته خودم با این نظریه خودفریبی کاملا قانع نشده ام و بسیاری از مردم کره شمالی هم قانع نشده اند. آنها به طور روز افزون به چین می گریزند با این امید که سرانجام به کره جنوبی برسند، جایی که کم و بیش به طور خودکار به عنوان پناهنده پذیرفته می شوند. تعداد این پناهندگان اگرچه رو به افزایش، اما نسبتا اندک است و بر اساس برآوردهای مختلف از چند 10 هزار تا چند 100 هزار نفر متغیر است.

آیا این پناهندگان نماینده اقلیتی کوچک از افراد روشنفکر هستند که از لابلای دروغ های حزب توانسته اند واقعیت را ببینند؟ نه. به احتمال زیاد، آنچه کسانی که برای نجات جان شان تن به فرار می دهند را از دیگران جدا می کند آن است که آنها بدبخت تر و از جان گذشته تر از دیگران هستند.
 
 آیا مردم کره شمالی ساده اند؟
 
مسیر پناهندگان بسیار دلخراش است و در بهترین حالت به یک آزادی تلخ می انجامد. مقامات چینی بسیاری از آنها را دستگیر می کنند و به کره شمالی باز می گردانند که سرنوشتی بهتر از گرسنگی کشیدن در اردوگاه های کار در انتظارشان نیست. کسانی که خودشان را به کره جنوبی می رسانند بهتر است خانواده ای از خود به جا نگذاشته باشند، زیرا سرنوشت فراریان در انتظار کسانی است که مانده اند.

غیر ممکن است از تعداد اندک پناهندگانی که از کشور خارج شده اند استنباط کرد که بیشتر اهالی کره شمالی با پذیرش تبلیغات حزب به سرنوشت خود گردن نهاده اند. در عوض می توان استدلال کرد تلاش تعداد هر چند اندک برای گذشتن از مرز چین به معنای آن است که بخش قابل توجهی از جمعیت کره شمالی باید دریافته باشند که یک جای کار ایراد دارد.
 
جالب این که همین آگاهی از فریب توسط تبلیغات در تمام طول عمر می تواند مانع تلاش مردم کره شمالی برای فرار شود، زیرا هیچ تصوری ندارند که در آن طرف مرز چه چیزی در انتظارشان است. مردم در قضاوت های شان باید جانب احتیاط را رعایت کنند و به جای آن که بیش از حد اعتماد کنند، کمتر از حد اعتماد کنند.

مردم کره شمالی که به عنوان تمثال زودباوری تصویر شده اند، در واقع بعضی از اطلاعات را خیلی سخت باور می کنند. وقتی با به خطر انداختن جان شان امکان تماشای تلویزیون کره جنوبی را به دست می آورند، احتمال آن که آنچه می بینند نوعی تبلیغات بدانند بیشتر است. آنچه می بینند نوعی تبلیغات بدانند بیشتر است. آنچه می بینند فوق العاده تر و شگفت انگیزتر از آن است که باورش کنند، آن همه ثروت به قدری برای آنها مضحک و چرند به نظر می آید که آن فیلم ها حتما باید توسط مقامات دولتی متعصب جعل شده باشد.

مردم کره شمالی که به اطلاعات اندکی که از کشورهای همسایه می گیرند اعتماد ندارند، برای رسیدن به برداشتی قابل اطمینان از آنچه فراسوی مرزهای شان می گذرد به دو شیوه دیگر اتکا دارند؛ نخستین شیوه بسیار مستقیم است. آنهایی که نزدیک مرز چین زندگی می کنند می توانند با چشم خودشان ببینند که آن طرف دیگر چه خبر است؛ می توانند ببینند تعداد ماشین هایی که آنجا هست از تمام ماشین هایی که در طول عمرشان دیده اند بیشتر است.

شیوه دوم بسیار غیر مستقیم است. حتی اگر اعتماد کافی برای پذیرش محتوای یک پیام وجود نداشته باشد، باز هم می تواند چیزهایی را روشن کند که مستقیما گفته نشده اند؛ چیزهایی که بدیهی انگاشته می شوند. برای مثال، فردی از کره شمالی که به برنامه ای درباره ارقام فروش «هیوندا» گوش می کند ممکن است آنها را باور نکند، چرا که شباهت زیادی به تبلیغات وطنی دارد.
 
این را با داستانی که «دمیک» از برخورد اتفاقی یکی از مقامات کره شمالی با یک برنامه تلویزیونی کره جنوبی تعریف می کند مقایسه کنید؛ در این نمایش، بازیگران بر سر جای پارک با هم زد و خورد می کنند و این موضوع تلویحا به آن مقام مسئول می فهماند که در آن طرف مرز مردم آن قدر ماشین دارند که باید برای پیدا کردن جای پارک با هم رقابت کنند. این اطلاعات قانع کننده تر است، زیرا غیرمستقیم منتقل شده است: هیچ کس تلاش نمی کرد تلاش کند که در کره جنوبی ماشین فراوان است.
 
آیا مردم کره شمالی ساده اند؟

مردم کره شمالی زودباور نیستند. ظاهرا سال هاست که بسیاری از آنها آموزه های رسمی را پذیرفته اند. از برخی جهات دلایل خوبی هم برای این کار دارند: تمام کسانی که مورد اطمینان شان بودند در این باره هم عقیده بودند؛ این آموزه کاملا بی پایه در واقعیت نبود و در نبود اطلاعات از دنیای خارج تضادی هم نمی توانست وجود داشته باشد.
 
هنگامی که شکاف میان تبلیغات و واقعیت عریض تر شد – عمدتا در نتیجه قحطی اواسط دهه 1990 – ظاهرا بسیاری از مردم کره شمالی ایمان شان را از دست دادند اما آنها مجبور بودند و هنوز هم مجبورند که مخالفت های شان را برای خودشان نگه دارند؛ تنها راه نشان دادن مخالفت شان با رژیم فرار و پناهندگی است؛ حرکتی که از سر ناچاری هر روز افراد بیشتری به آن اقدام می کنند. مردم کره شمالی زودباور نیستند، فقط چنان به تبلیغات عادت کرده اند که با لجبازی زیاد به پیام های خارجی نگاه می کنند. از این لحاظ، رفتار آنها شبیه همه ما است؛ کمتر از حد اعتماد می کنند. 

هوگو مرسیه - روانشناس 



[ هشتم خرداد 96 ] [ 06:56 ب.ظ ] [ مجتبی كریم نژاد ]

هفته نامه تجارت فردا - فاطمه شیرزادی: اخبار اعتصاب و اعتراض کارگران چندی است بیش از گذشته به چشم می‌خورد. مزدهای معوق و بیمه‌های ردنشده، اخراج، تعدیل نیرو و تعطیلی کارخانه از اصلی‌ترین موضوعات اعتراضی کارگرانی بوده است که در ماه‌های اخیر دست به اعتراض و اعتصاب زده‌اند. گروهی در داخل کارخانه اعتصاب می‌کنند، عده‌ای مقابل فرمانداری یا استانداری تجمع می‌کنند، برخی راهپیمایی اعتراضی برگزار می‌کنند و گروهی دیگر شکایت به دفتر امام جمعه می‌برند. خواسته بیشتر معترضان دست یافتن به حقوق اولیه‌ای مثل دریافت دستمزد و مطالبات معوق یا رد شدن حق بیمه است، برخی هم با اعتراض به تصمیم‌هایی که مدیران کارخانه در شرایط نامطلوب کاری، برای کاهش تولید محصولات اتخاذ کرده‌اند، خواسته‌هایی را مطرح می‌کنند که به نظر می‌رسد برآوردن آنها برای مدیران کارخانه شدنی نیست.

  اعتراض و اعتصاب های بی نتیجه‌ی کارگان در ایران
 
فارغ از شیوه و موضوع اعتراض و اعتصاب، با مروری بر اخبار این اعتراض‌ها، به نظر می‌رسد در ماه‌های اخیر اعتراض‌های کارگری افزایش یافته است. آمار و اطلاعات دقیقی درباره همه اعتراض‌های کارگری در دست نیست، اما در یکی از روزهای پایانی آذرماه سال 95 محمدحسین ذوالفقاری، معاون امنیتی انتظامی وزارت کشور، از افزایش ۶۹‌درصدی اعتراض‌های اجتماعی اعم از کارگری، صنفی و بخشی خبر داد. البته آن‌طور که ایلنا گزارش داد، ذوالفقاری تاکید کرد که این افزایش نشان می‌دهد افراد به‌راحتی آمده‌اند و حرف‌هایشان را زده‌اند اما هیچ مورد بحران اجتماعی که تبدیل به مسائل امنیتی شود، نداشتیم.

اما آیا افزایش اعتراض‌های کارگری تنها ناشی از باز شدن فضای اجتماعی و فراهم شدن زمینه‌های بروز و اعلام اعتراض است؟ آیا مسائل معیشتی کارگران پیش از این هم به این شدت یا بیشتر مطرح بوده،‌ اما زمینه برای بروز اعتراض فراهم نبوده است یا در ماه‌های اخیر این مسائل تشدید شده‌اند؟ اساساً چه عواملی می‌تواند باعث اعتراض و اعتصاب کارگران شود؟ آیا علاوه بر مسائل اقتصادی، عوامل سیاسی و اجتماعی هم بر میزان و شیوه این اعتراض‌ها اثر دارد؟ چقدر محتمل است که گروه‌های مخالف دولت با سوءاستفاده از نارضایتی گروه‌هایی از کارگران از مسائل اقتصادی موجود، آنها را برای اعتراض تحریک کنند؟

مردادماه 1393 حسن هفده‌تن، معاون وقت روابط کار وزارت کار، تعاون و رفاه اجتماعی، گفت: «در ابتدای انقلاب قرارداد کار 90 درصد کارگران دائمی بود که امروز برعکس شده و قراردادهای 90 درصد کارگران، موقت شده است.» در چنین شرایطی کارشناس و غیرکارشناس بر نامطلوب بودن وضعیت نیروی کار چه از نظر قرارداد و بیمه و چه از نظر شرایط کار تاکید می‌کنند، اما با توجه به اینکه این مسائل معمولاً در دوره‌ها و دولت‌های مختلف کم‌وبیش به قوت خود باقی است، چرا گاهی اعتراض‌های کارگری بیشتر و در دوره‌هایی کمتر می‌شود؟ چه موانع ساختاری، اجتماعی و قانونی برای اعتراض‌های کارگری وجود دارد که گاهی اعتراض کردن آسان‌تر می‌شود و گاهی غیرممکن؟ از این گذشته، بروز اعتصاب‌ها و اعتراض‌های کارگری چه پیام‌های اقتصادی و اجتماعی دارد؟ آیا به این پیام‌ها توجه می‌شود؟ چرا گاهی با وجود اعتصاب‌ها و اعتراض‌هایی که رخ می‌دهد مطالبات کارگران ماه‌ها بی‌پاسخ می‌ماند؟ چه عواملی مانع از این می‌شود که اعتراض‌های کارگری به نتیجه برسد؟
 
چانه‌زنی‌های بی‌فایده 
 
 چرا اعتراض کارگران در ایران به هیچ نتیجه‌ای نمی‌رسد؟

اعتصاب‌های کارگری در همه جای دنیا رخ می‌دهد. در بسیاری از کشورها با یک اعتصاب، حمل‌ونقل عمومی به‌کلی متوقف می‌شود. در سفری به فرانسه، شاهد بودم که قطارهای بین‌شهری و متروها متوقف شده بودند و مردم هم بدون اینکه چندان ناراحت باشند، می‌گفتند بله اعتصاب است و کارکنان خواستار افزایش مزد و تغییر شرایط کاری خود شده‌اند. در قانون‌های کار کشورهای مختلف، اعتصاب به رسمیت شناخته شده است. اما در ایران قانون کار اعتصاب را کاملاً مسکوت گذاشته، ولی در یکی از ماده‌های قانون کار تاکید شده فعالیت‌هایی که به تولید آسیب وارد کند، غیرقانونی است.

این در حالی است که حذف اعتصاب نیز پرهزینه است. مثلاً کارگری که از شرایطش ناراضی است ممکن است به تجهیزات کارگاه آسیب برساند و هیچ‌کس علت را متوجه نشود. اعتصاب مجرای خوبی برای بیان نارضایتی است. اگر اعتصاب‌های کارگری مخرب بود، در کشورهای دیگر قوانینی برای ممنوعیت آن وضع می‌شد، اما اکثر کشورهای دنیا اعتصاب را به رسمیت شناخته‌اند.
 
اعتراض و اعتصاب های بی نتیجه‌ی کارگان در ایران 

اعتصاب‌های کارگری در ایران معمولاً در اعتراض به پرداخت نشدن مزد و مطالبات معوقه، وضعیت کاری نامناسب و فقدان بیمه رخ می‌دهد. البته اینها مسائل امسال و پارسال نیست. مشکل مزدهای معوق، به ویژه از سال 87 به بعد در مناطق مختلف کشور سبب نارضایتی، اعتراض و اعتصاب‌های کارگری شده است. جلوگیری از اعتراض کارگران به معنای سرپوش گذاشتن روی نارضایتی آنهاست. در این شرایط اعتراض کارگران موجب می‌شود جامعه متوجه شود اقتصاد به شکل مطلوب کار نمی‌کند. همه می‌فهمند که وضع بازار کار نامناسب است و به فکر می‌افتند که شرایط را به نحوی تغییر دهند. در طول سال‌های بعد از انقلاب در کل عملکرد اقتصادی کشور مطلوب نبوده و بیشترین بخش از هزینه‌های ناشی از این عملکرد ناموفق بر دوش خانوارهایی قرار گرفته است که تقریباً هیچ تقصیری هم ندارند. دستگاه‌ها کهنه و کارخانه‌ها زیان‌ده شده‌اند. وقتی تجهیزات فرسوده شد، هزینه تولید بالا می‌رود و قدرت رقابتی بنگاه از بین می‌رود. در 10 سال اخیر تولید در بسیاری از بنگاه‌ها کاهش یافته و به همین دلیل پرداخت مزد کارگران نیز در واحدهای بحران‌زده با تاخیرهای طولانی پرداخت می‌شود.

علت افزایش اعتصاب و اعتراض در سال 95

اما اینکه در سال 1395 اعتصاب و اعتراض‌های کارگری افزایش پیدا کرده نشان‌دهنده این است که در این دوره برخورد امنیتی نسبت به بروز نارضایتی‌های کارگری کمتر شده است. در مطالعه‌ای که درباره افزایش اعتصاب‌ها در دولت آقای خاتمی داشتم، متوجه شدم که در آن دوره، که وضعیت اقتصادی بهتر شده بود، شمار اعتصاب‌ها به نحو قابل توجهی افزایش داشت. در آن دوره نیز افزایش اعتصاب‌ها احتمالاً به علت کاهش برخوردهای امنیتی بود؛ در عین حال در مواردی مسائل جناحی هم بر این موضوع تاثیر دارد. تشکل‌های کارگری ما چندان قوی نیستند و آثار بعضی از زد و خوردهای سیاسی نیز در عملکرد این تشکل‌ها انعکاس می‌یابد. بنابراین نمی‌توان تحلیل دقیقی از علت افزایش اعتراض‌ها داشت، اما به نظر می‌رسد می‌توان امنیتی برخورد نکردن با این اعتراض‌ها را امتیازی برای دولت روحانی دانست. با این حال با توجه به نزدیک بودن به انتخابات ریاست‌جمهوری ممکن است افزایش اعتراض‌های کارگری به چماقی علیه آقای روحانی تبدیل شود. اما من به عنوان یک اقتصاددان بر این باورم که دولت نمی‌تواند به‌تنهایی فضای کسب‌وکار ایران را تغییر دهد.

تحول اقتصادی از دولت به‌تنهایی برنمی‌آید

مشکلی که ما در بنگاه‌های مختلف داریم، فقدان گرایش به سرمایه‌گذاری و نبودن گرایش به تحول در ماشین‌آلات و تجهیزات فرسوده کنونی است. همه مسائل را هم نمی‌توان به کمبود نقدینگی نسبت داد؛ چون نقدینگی هنگفتی در بانک‌ها متمرکز شده اما صاحبان سپرده‌ها گرایشی به سرمایه‌گذاری در فعالیت‌های بلندمدت ندارند. اقتصاد ما برای تحرک، ایجاد شغل، ترمیم مزدها و ایجاد رضایت و خوش‌بینی نسبت به آینده به تفاهمی نیاز دارد که باید در کل نظام صورت بگیرد. تحول در شرایط نامطلوب اقتصادی به‌تنهایی از عهده دولت برنمی‌آید. عده‌ای می‌گویند در این دولت مشکل بیکاری حل نشده و به کرامت انسانی توجه نمی‌شود، اما اگر ما می‌خواهیم این مشکلات را حل و عملکرد اقتصادمان را متحول کنیم، باید کاری کنیم که تا به حال نکرده‌ایم و آن هم ایجاد یک فضای باثبات و یک چشم‌انداز روشن است. درواقع تحول در ساختارهای اقتصادی تنها با یک تفاهم همه‌جانبه در کل نظام میسر می‌شود.
 
اعتراض و اعتصاب های بی نتیجه‌ی کارگان در ایران 

در شرایطی که بخش شبه‌دولتی به قدری بزرگ شده که جای زیادی برای فعالیت بخش خصوصی باقی نمانده، مشکلات نیروی کار هم مضاعف می‌شود. چراکه بخش شبه‌دولتی در عین حال که جای بخش خصوصی را گرفته، تحول جدی در تکنولوژی بنگاه ایجاد نمی‌کند. وضعیت نیروی کار در بسیاری از شرکت‌های شبه‌دولتی نیز نامطلوب است.

جایی که چانه‌زنی بی‌فایده است

با توجه به مشکلات نیروی کار، کارگران برای بیان نارضایتی خود دست به اعتراض می‌زنند. به طور کلی نیروی کار برای اعتراض دو ابزار در اختیار دارد؛ یکی اینکه محیط کار را ترک کند و بگوید من در این شرایط کار نمی‌کنم که در شرایطی که اقتصاد در کسادی گیر افتاده، این ابزار کار نمی‌کند؛ چون نیروی کار می‌داند اگر کارش را ترک کند، باید دوران بیکاری طولانی را تحمل کند و از سوی دیگر در سایر محیط‌های کاری هم شرایط چندان بهتری در انتظارش نخواهد بود. پس با وجود نارضایتی، ناگزیر در محیطی که از آن راضی نیست، می‌ماند. چنین فردی باید وسیله‌ای برای بیان این نارضایتی داشته باشد و این ابزار اعتصاب و اعتراض است. در اکثر کشورهای جهان، کارگران شرایط کار را با اعتراض، اعتصاب و چانه‌زنی تغییر می‌دهند. تشکل‌های کارگری ابتدا وارد چانه‌زنی می‌شوند و اگر به توافق نرسند،‌ اعلام اعتصاب می‌کنند. گاه دولت هم به عنوان یک نهاد سوم در مذاکرات چندجانبه وارد می‌شود.
 
عموماً با اعلام اعتصاب برای یک دوره و سپس مذاکره مجدد، غالباً به تفاهم می‌رسند. این فرآیند هم از سوی جامعه، هم از سوی دولت و هم از طریق قانون به رسمیت شناخته می‌شود. اما در ایران تشکل‌های کارگری ضعیف هستند و توان چانه‌زنی ندارند. علاوه بر تشکل‌های کارگری، تشکل‌های کارفرمایی هم ضعیف هستند و مذاکرات دسته‌جمعی، باوجود اینکه در قانون کار پیش‌بینی ‌شده، در عمل شکل نمی‌گیرد. به همین دلیل اولین اقدام کارگران برای اعتراض نسبت به وضعیت مزد و شرایط کاری، تجمع مقابل فرمانداری یا استانداری است. در شرایطی که فضا امنیتی است، از همان ابتدا جلو اعتصاب و اعتراض را می‌گیرند، اما در وضعیت کنونی، عموماً استانداری نماینده‌ای را برای مذاکره با معترضان می‌فرستد و وعده می‌دهد که مشکلات را حل کند. اما مشخص نیست به این وعده‌ها عمل شود یا نه، چون استانداری این وعده‌ها را داده، اما کسی که قرار است به وعده‌ها عمل کند، عموماً کارفرمای بنگاه بحران‌زده است.

در بسیاری موارد صاحبان بنگاه به جایی رسیده‌اند که می‌خواهند کسب‌وکارشان را تعطیل کنند. بنابراین چانه‌زنی برای تغییر وضعیت کار بی‌فایده است. به طور مثال کارخانه در حال تعطیلی است و حقوق کارگرانش هم عقب‌افتاده است. مساله بسیار ناراحت‌کننده این است که کارخانه‌ای که سه، ‌چهار ماه حقوق کارگرانش را نداده، با وجود اینکه در این دوره هزینه نیروی کار برایش صفر بوده، نمی‌تواند به کار ادامه دهد و تعطیل می‌شود. در چنین واحدهای بحران‌زده‌ای غالباً مشکل اصلی هزینه نیروی کار نیست. بنابراین با چانه‌زنی نیروی کار با بنگاه، مساله‌ای حل نمی‌شود.

در 10 سال اخیر، نا‌اطمینانی در فضای کسب‌وکار کشور بیشتر شده است. با اینکه در سال 1395 رشد اقتصادی بیش از شش درصد بوده، ولی سرمایه‌گذاری همچنان منفی بوده است. برای بهبود وضعیت بازار کار و مقابله با گسترش فقر و نارضایتی بین کارگران، باید یک تحول ساختاری در اقتصاد ایران صورت پذیرد؛ و فضای اقتصاد امن شود تا منابع مالی صاحبان سرمایه در فعالیت‌های مولد و بلندمدت به کار افتد و این باور شکل بگیرد که می‌توان رقابت کرد بدون اینکه از سوی گروه‌هایی به صورت غیرمنصفانه از بازار حذف شد، بدون اینکه نگران بود که فردا قوانین زیر و رو شوند،‌ یا پس‌فردا تحریم‌ها اقتصاد کشور را فلج کند. در غیر این صورت و با تداوم وضعیت عدم اطمینان نسبت به آینده، تحولی جدی در شرایط زندگی کارگران روی نخواهد داد. برای بهبود وضعیت زندگی کارگرانی که تحت فشار هستند باید به یک تحول ساختاری فکر کنیم. 
 
نقش مثبت اعتصاب 
 
 تحلیل اعتراض‌های کارگری ایران در گفت‌وگو با علی‌اصغر سعیدی
 
اعتراض و اعتصاب های بی نتیجه‌ی کارگان در ایران 

علی‌اصغر سعیدی، جامعه‌شناس و عضو هیات علمی دانشگاه تهران، می‌گوید: «یکی از عوامل نهایی در افزایش بهره‌وری دستمزد است اما اعتصاب کردن هم می‌تواند بهره‌وری را افزایش دهد، اگر بتواند رابطه ناعادلانه کارگر و کارفرما را منصفانه کند و اگر این را کارفرما نیز بپذیرد. این فرآیند را چانه‌زنی یا گفت‌وگو می‌نامند و هر نوع گفت‌وگویی مفید است.» اما چرا از به رسمیت شناخته شدن این حق پرهیز می‌شود؟ سعیدی ریشه‌های تاریخی این پرهیز را تحلیل می‌کند: «در پرهیز از به رسمیت شناختن حق اعتصاب این نگاه در بین قانونگذاران وجود دارد و از تکرار حوادث تلخ هراس دارند. در ایران در دهه 1320 یک دوره بسیار عجیبی از نظر بحران‌های کارگری بود. مثلاً اعتصاب‌ها در اصفهان، قزوین و مناطق کارگری دیگر، چرخ تولید را خوابانده بود. آن دوران اوج فعالیت تشکل‌های کارگری بود که البته به‌شدت تحت تاثیر احزاب سیاسی چپگرا و حتی نیروهای سیاسی بیگانه بودند. بعد از انقلاب اسلامی هم این قضیه ادامه پیدا کرد. این حوادث تاریخی تعادل در گفت‌وگو را به هم زد و الان هم برخی از اعتراضات کارگران ابراز نگرانی می‌کنند.»


به‌طور کلی چه عواملی باعث اعتراض کارگران می‌شود؟

اعتراضات کارگری علل و دلایل مختلفی می‌تواند داشته باشد. علل این اعتراضات کلی‌تر و به وضع سیاسی و اقتصادی عمومی مربوط است. به‌طور مثال، شما نمی‌توانید انتظار داشته باشید که در جامعه ارتباطی و اطلاعاتی عصر حاضر کارگران مانند گذشته از اخبار و اطلاعات سایر بنگاه‌ها در سایر کشورها بی‌خبر باشند. همین مساله در ذهنیت و کنش‌های آنها موثر است. منظورم این است که آنها دائماً وضع خودشان را با وضع سایر کارگاه‌ها و وضع کارگاه‌های سایر کشورها مقایسه می‌کنند و از اینجا نیازهای جدیدی برایشان ایجاد می‌شود که ما آن را نیازهای مقایسه‌ای می‌گوییم. برخی دلایل هم مانند رفاه و بهبود شرایط کاری نقش بیشتری در اعتراضات دارند. یعنی الان در برخی اعتراضات احقاق حقوق اولیه کارگران یعنی دستمزد هم مطرح است. اما به‌طور خاص دو دلیل دیگر هم قابل توجه هستند. اول الگوی رفتاری موجود در ذهنیت کارفرما که تعیین‌کننده رابطه آنها با کارگران است نیاز به تغییر دارد.
 
عموماً در کارگاه‌هایی که تعداد کارگران کم است کارفرماها به جای بازی کردن نقش کارفرمایی، نقش پدری بازی می‌کنند، آن هم پدری اقتدارگرا و انتظار دارند که کارگران، مانند فرزندشان حرف‌شنوی داشته باشند و بپذیرند که آنها حامی کارگرند. در چنین شرایطی وقتی کارگر برای احقاق حقوقش یا اطلاع از حقوقش به اداره کار مراجعه می‌کند گویی فرزندش نافرمانی کرده است. برخی کارفرماها وقتی می‌فهمند کارگر به اداره کار رفته، می‌گویند دیگر چشم و گوش او باز شده و ممکن است بقیه کارگران را نیز منحرف کند. این تفکر درستی در شرایط موجود نیست. از طرف دیگر دولت نیز اصول سه‌جانبه‌گرایی را رعایت نمی‌کند و واسط منصفی در این میان نیست، یا دو طرف دیگر انتظار ندارند دولت واسط منصفی باشد و هر طرف می‌خواهد این طرف سوم، یعنی دولت، به نفع آنها عمل کند. قوانین نیز عادلانه نیستند و بر حسب شرایط سیاسی هر چند صباحی به نفع یک طرف گرایش دارد. به علاوه، بخش روابط کار که کاملاً بخشی تخصصی است توسط مدیران بوروکرات اداره می‌شود یا مدیرانی که به جای تنظیم این رابطه در بیشتر مواقع نگاه پوپولیستی دارند.

 در مورد عادلانه نبودن قوانین، آیا می‌توانیم بگوییم که چون حق اعتصاب به رسمیت شناخته نشده تنظیم این رابطه مشکل است؟ و همواره نگاهی غیرمنصفانه در روابط کارگر و کارفرما وجود داشته است؟

البته به رسمیت شناختن حق اعتصاب یا اعتراض، به رسمیت شناختن یک حق عادی کارگر است و بسیار به تنظیم عادلانه رابطه کارگر و کارفرما کمک می‌کند. در نظریه سه‌جانبه‌گرایی هم که نگاه عادلانه به تنظیم این رابطه دارد انتظار می‌رود این حق در نظر گرفته شود اگرچه باید کارفرما نیز این حق را درک کند و عملاً آن را بپذیرد. سازمان بین‌المللی کار به هر صورت، پیشنهاد می‌کند که این حق قانونمند شود. در ایران هم فکر می‌کنم در ماده 142 قانون کار کشور ما حق اعتصاب را به این صورت به رسمیت می‌شناسند که اگر بین کارگر و کارفرما توافقی حاصل نشد به ویژه در پیمان‌های دسته‌جمعی امکان اینکه کارگران در محیط کار خود دست از کار بکشند وجود دارد. البته از این ماده قانونی تفسیرهای متفاوتی وجود دارد و قانون صراحت ندارد. در حالی که وقتی کارگری در محیطی کار می‌کند و با کارفرمای خود اختلاف پیدا می‌کند، باید بتواند اعتراض خود را به نحوی نشان دهد.
 
وقتی که نماینده‌ای بین کارگران وجود ندارد، یا توافقی میان کارگر و کارفرما به وجود نمی‌آید، برای اینکه کارگر اعتراض و نگرانی خود را نشان دهد لازم است اعتصاب کند. به همین دلیل هم به اعتصاب یک کنش صنعتی می‌گویند. کنشی که عقلانی است. ممکن است کارفرمایان این حق را برنتابند -که در بیشتر موارد چنین است- اما چون کارگران در بازار کار عموماً اهرم‌های قدرت را کمتر در دست دارند باید حق اعتراض را برای آنها به رسمیت شناخت. از طرف دیگر هم کارگران باید بدانند که در نهایت باید با کارفرما به توافقی دست پیدا کنند وگرنه معیشت خودشان در خطر قرار می‌گیرد، چون اصل بر حفظ منفعت جمعی است. منظورم این است که باید به یک بازی برد-برد رضایت بدهند. کارفرما نیز باید درک کند اگر به خواست کارگر توجه نکند شکاف میان کارگر و کارفرما بیشتر می‌شود و از این لحاظ متخصصان امور کارگری کنش صنعتی را بسیار متفاوت از سایر کنش‌ها می‌دانند. مثلاً می‌گویند: بیماری بیشتر از اعتصاب به بهره‌وری صدمه وارد می‌کند. یا بیمه نشدن نیروی کار صدمه بیشتری به بهره‌وری می‌زند. بررسی‌هایی داریم که نشان می‌دهد به رسمیت شناختن حق اعتصاب در قانون ممکن است باعث افزایش بهره‌وری نیز بشود.
 
اعتراض و اعتصاب های بی نتیجه‌ی کارگان در ایران 
 
یکی از عوامل نهایی در افزایش بهره‌وری دستمزد است اما اعتصاب کردن هم می‌تواند بهره‌وری را افزایش دهد، اگر بتواند رابطه ناعادلانه کارگر و کارفرما را منصفانه کند و اگر این را کارفرما نیز بپذیرد. این فرآیند را چانه‌زنی یا گفت‌وگو می‌نامند و هر نوع گفت‌وگویی مفید است. اما وقتی کارگر تشکل نداشته باشد، اعتراض هم نکند، کارفرما نیز حقوق او را پرداخت نکند و کارگر بداند که حقوقش تضییع می‌شود، به بهره‌وری نیروی کار لطمه وارد می‌شود. مثلاً در مورد معادن، به‌ویژه معادن سربسته، پژوهش‌ها نشان می‌دهد که کاهش بهره‌وری از طریق کم‌کاری، یکی از نمودهای ندادن حق اعتصاب به کارگران است. یعنی کارگران شنیده نمی‌شوند.

 در مقابل، عده‌ای معتقدند اعتراضات در عمل بی‌ثباتی ایجاد می‌کند و اساساً رابطه موجود یا نسبی کارگر و کارفرما را نیز نامتعادل‌تر می‌کند. به نظر شما شرایط کشورها در این زمینه اثرگذار است؟

بله، باید زمینه‌های مناسبی نیز وجود داشته باشد. در کشور ما در دو دوره یعنی بعد از جنگ دوم جهانی و خلع‌ید از رضاشاه، و بعد از انقلاب اسلامی اعتراضات کارگری پیامدهای ناگوار سیاسی داشت که در مورد انقلاب اسلامی هنوز ما درگیر پیامدهای آن هستیم. اما در حال حاضر زمینه‌های لازم برای دادن حق اعتصاب وجود دارد چون گروه‌های غیرکارگری سیاسی حضوری فعال در صحنه ندارند.

 در مورد سه‌جانبه‌گرایی هم همین‌طور نیست؟

بله، اما در این مورد سه‌جانبه‌گرایی وضع از این کشور تا آن کشور متفاوت است. مثلاً در آلمان کارگر در هیات‌مدیره بنگاه هم نماینده دارد و در چنین بنگاهی نقش دولت بسیار کم است. خود کارگر و کارفرما با هم گفت‌وگو و مشکلات خود را برطرف می‌کنند، البته تشکل‌ها و اتحادیه‌های کارگری قدرتمندی وجود دارند. افرادی که در تشکل‌های کارگری هستند چون باید مذاکره کنند بسیار انسان‌های کارکشته‌ای هستند که می‌دانند چطور در مذاکرات رفتار کنند که منافع کارگران تامین شود. اما در واقع به منافع جمعی هم توجه دارند. در برخی کشورها متفاوت عمل می‌کنند. مثلاً در انگلستان این‌طور نیست و کارگران بی‌عدالتی کارفرما یا مشکلات خودشان را بعد از طی مراحلی در نهایت با اعتصاب نشان می‌دهند. البته در گذشته در قرن هجدهم این‌طور نبود و بعد از آن به‌تدریج این موضوع جا افتاد که حتی اگر کارگر به سمت نفع خودش پیش برود این به نفع کارخانه نیز خواهد بود.
 
در اعتصاب‌ها وقتی دو طرف به نتیجه مناسبی برسند دیگر کارگران به محیط کارشان تعلق خاطر پیدا می‌کنند و در نتیجه میزان بهره‌وری آنها افزایش خواهد یافت. حتی در بعضی از کشورهای صنعتی دیگر این موضوع جا افتاده که اعتصاب نتیجه مثبتی دارد. واقعاً هم شما این را می‌بینید. آنها اعتصاب و مذاکره می‌کنند و بعد به سر کار خود برمی‌گردند و این‌طور نیست که کار آنها بماند. مخصوصاً مثلاً در بخش‌هایی که با خدمات عمومی بیشتر ارتباط دارند مانند بیمارستان‌ها حتی هنگام اعتصاب بخشی از آنها به سر کار می‌روند و تا جایی که ممکن است، کار اعتصاب‌کنندگان را هم انجام می‌دهند. این نشان می‌دهد که آنها هم دنبال منفعت جمعی هستند و هم حق خود را می‌گیرند.

 بحث شما این است که اعتصاب در کشورهای توسعه‌یافته پیامد ناگوار سیاسی و اجتماعی ندارد اما در کشورهای توسعه‌نیافته ممکن است با مشکلاتی همراه شود. به نظر شما ما باید در کشورمان چه نوع سه‌جانبه‌گرایی را نهادینه کنیم؟

برای سه‌جانبه‌گرایی باید دید تاریخی داشته باشیم. البته در پرهیز از به رسمیت شناختن حق اعتصاب این نگاه در میان قانونگذاران وجود دارد و از تکرار حوادث تلخ هراس دارند. در ایران در دهه 1320 یک دوره بسیار عجیبی از نظر بحران‌های کارگری بود. مثلاً اعتصاب‌ها در اصفهان، قزوین و مناطق کارگری دیگر، چرخ تولید را خوابانده بود. آن دوران اوج فعالیت تشکل‌های کارگری بود که البته به‌شدت تحت تاثیر احزاب سیاسی چپگرا و حتی نیروهای سیاسی بیگانه بودند. بعد از انقلاب اسلامی هم این قضیه ادامه پیدا کرد. این حوادث تاریخی تعادل در گفت‌وگو را به هم زد و الان هم برخی از اعتراضات کارگران ابراز نگرانی می‌کنند. در واقع شکاکان به رسمیت شناختن حق اعتصاب همان حرف جان استوارت میل را می‌زنند که البته او این را به طنز می‌گفت که «اگر اجازه اعتصاب به کارگر بدهید نتیجه‌اش این می‌شود که منافع جمعی صدمه ببیند یعنی منافع کارگاه».

 اما آیا این شرایط تاریخی تفاوت نکرده است؟

بله، تغییر کرده است. اما مساله اینجاست که باید به قانونگذار نشان داد این شرایط تغییر کرده است. در همان اول صحبت هم اشاره کردم که هم شرایط جهانی و هم شرایط ملی تغییر کرده است. اکنون ما وضعیتی داریم که مثل گذشته نیست. با وجود این چون تشکل کارگری و حتی کارفرمایی قوی‌ای نداریم و تشکل‌های موجود هم نماینده قدرتمند و واقعی و نیز اهل مذاکره ندارند شاید نیاز باشد که در این مورد بیشتر کار شود. منظورم این است که در این تشکل‌ها افرادی باشند که بدانند چطور از منافع کارگر و کارفرما دفاع کنند به نحوی که منافع جمعی کاهش پیدا نکند یا به سخن دیگر بهره‌وری افزایش پیدا کند.

از طرف دیگر کارفرماها هم به کارگران اعتماد نمی‌کنند و از سوی دیگر بعد از خصوصی‌سازی‌ها این وضعیت نامناسب‌تر شد. در نتیجه آن گفت‌وگوی مدنظر شکل نمی‌گیرد. در این شرایط اگر اعتصابی رخ دهد، دولت نگران این خواهد شد که این اعتصاب باعث بی‌ثباتی شود. اما به نظر من در دوره‌ای که ما در آن هستیم دولت نباید نگران بی‌ثباتی از طریق اعتصاب‌های کارگری باشد چون احزاب و گروه‌های سیاسی حامی اعتصاب‌های کارگری تقریباً وجود ندارد. جای تعجب دارد که در کشور ما اعتصاب‌ها و اعتراض‌های بسیاری صورت می‌گیرد به این علت که کارگران چندین ماه است حقوق خود را دریافت نکرده‌اند ولی هیچ نیروی سیاسی نیست که از اینها دفاع کند، در حالی که در دوره‌های گذشته با وجود اینکه کارگرها حداقل دستمزد خود را دریافت می‌کردند، ولی به وسیله گروه‌های سیاسی تحریک به اعتصاب می‌شدند؛ وضعی کاملاً متفاوت با الان که کارگرهایی که به خاطر چند ماه دریافت نکردن حقوق خود اعتراض می‌کنند، اما حتی یک گروه سیاسی داخلی یا خارجی از معترضان حمایت نمی‌کند، مگر اینکه این اعتراض در رسانه‌ها منتشر شود و تعدادی به عنوان یک نارضایتی عمومی از آن یاد کنند. به نظر من دولت باید این بحث و گفت‌وگوی اجتماعی را جدی بگیرد و اول از همه به تشکیل تشکل‌های کارگری کمک کند. چرا که دولت می‌تواند در این کار نقش موثری داشته باشد.

 چه موانع ساختاری و اجتماعی برای بروز اعتراض‌های کارگری و به ثمر نشستن آنها وجود دارد؟

به نظر من طرح بحث سه‌جانبه‌گرایی از سوی سازمان بین‌المللی کار، به عنوان استراتژی بهبود روابط کار بسیار روشن این موانع را نشان می‌دهد. این طرح نشان می‌دهد که عدم تعادلی میان طرف‌ها وجود دارد. بعد از جنگ دوم جهانی، در جهان توسعه‌یافته، راهکار حل این عدم توازن ظهور دولتِ رفاه بود که تا حدی توازن میان کار و سرمایه ایجاد کرد، اما اکنون دولت رفاه نیز در کشورهای توسعه‌یافته با بحران روبه‌روست. از اینجا نتیجه می‌گیرم که موانع ساختاری در کشور ما نخست به فقدان دولتی برمی‌گردد که رفاهی باشد به این معنی که توازن کار و کارفرما را برقرار کند. این را نباید به درست کردن شوراهای سازش تقلیل داد، که از قضا ناموفق هم بودند. دولت هدفش کاهش اعتراضات کارگری است، در حالی که شاخص اصلی کاهش میزان این اعتراضات و شکایات نیست، بلکه حل آنها و به قول شما به ثمر نشستن آنهاست. دولت باید تعادل را حفظ کند.
 
نگاه کنید در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی که متولی سه‌جانبه‌گرایی است، دو بازوی اصلی یعنی رفاه و اشتغال، هر کدام ساز خودشان را می‌زنند. پس چگونه می‌توان انتظار داشت این دستگاه میان کار و سرمایه تعادل برقرار کند. کارفرمایان ما نیز ذهنیتی سنتی و خویشاوندی به کار و کارگر دارند. دولت هم در بیشتر مواقع عدم تعادل را بیشتر کرده است. تاریخ معاصر را که نگاه کنید، نخست قانون کار با حمایت بیشتر از کارگر شکل گرفته، اما دولت به صورت نانوشته در دادگاه‌های وزارت کار این مساله را حل کرده و از کارفرمایان دفاع می‌کند. در حالی که قانون باید محصول گفت‌وگو باشد. قانونگذار در قانون طرفدار کارگر است اما مجری قانون در عمل از کارفرما حمایت می‌کند. اینها باید شفاف شود و این شفاف‌سازی از گفت‌وگو حاصل می‌شود. باید توجه داشت که گفت‌وگو در کل باید منفعت جمعی را در نظر بگیرد. می‌خواهم بگویم که شعور گفت‌وگو در جهت منافع جمعی در میان کارگران و کارفرمایان فعلاً وجود ندارد و سوءظن نسبت به همدیگر، باید به‌تدریج کم شود. متولی اصلی‌اش هم دولت است. موانع ساختاری به نظر من همین‌هاست.

 فکر نمی‌کنید که انتظار بیشتری از کارفرما، که به تعبیر شما خودش را مانند پدر خانواده می‌داند، می‌رود؟

 قبول دارم. البته تغییر درک کارفرما بسیار تاثیر دارد. تغییر الگوهای فوردیسم، روابط انسانی و ظهور الگوی پست‌فوردیسم در تاریخ نظام‌های اقتصادی، بیشتر از سوی کارفرمایان صورت گرفت. کارفرمایان قدیمی ما بهتر می‌توانستند تضاد منافع را کم کنند. تاریخچه شرکتی در اصفهان را بررسی می‌کردم و در آن یکی از سرکارگرها می‌گفت روزی کارفرما اعلام کرد حقوق شما را نمی‌توانیم بدهیم و باور کنید که من به لحاظ مالی در مضیقه هستم اما این کارگاه برای خودتان است و اگر تحمل کنید و یک ماه حقوق نگیرید، ما امیدوار هستیم تا ماه‌های آینده حقوق شما را بدهیم. آن سرکارگر تعریف می‌کرد که همه کارگرها جمع شدند و به این نتیجه رسیدند که همه با هم شب و روز کار کنند تا کارخانه دوباره به رونق بیفتد. او می‌گفت دو ماه هم حقوق نگرفتیم و تنها جمعه‌ها به خانه می‌رفتیم. مشکلات حل شد و کارگران حقوق خود را دریافت کردند بدون اینکه اعتراضی صورت بگیرد. می‌بینید این هنر کارفرماست که بتواند تضادش را قبل از تبدیل‌شدن آن به اعتصاب حل کند.  




[ دوم خرداد 96 ] [ 08:28 ب.ظ ] [ مجتبی كریم نژاد ]
روزنامه شرق - آمنه شیرافکن: علی سرزعیم در کتاب «پوپولیسم ایرانی» مدل حکمرانی محمود احمدی‌نژاد را از منظر «اقتصاد» و «ارتباطات سیاسی» بررسی کرده است. او در گفت‌وگو با «شرق» از پدیده احمدی‌نژاد می‌گوید و اینکه دیگر او را چندان جدی نمی‌بیند. سرزعیم ظهور احمدی‌نژاد را تا اندازه‌ای حاصل خطای اصلاح‌طلبان، بی‌توجهی آنها به طبقه‌های محروم و فرصت‌دادن به رقیب برای مانوردادن بر رأی محرومان می‌داند و تأکید دارد که باید توپ را یک‌بار هم که شده توی زمین خودمان بیندازیم و همین‌جا بر سر ایرادها و مشکلاتمان بحث کنیم.
 
روی صحبتش در جای‌جای گفت‌وگو با اصلاح‌طلبان است. می‌گوید از اصولگرایان ناامید شده، اما دوست دارد اصولگرایان هم حزب و سازوکار خودشان را داشته باشند و وقتی نوبت حکمرانی آنها باشد، خیال همه آسوده شود که آنها هم مدلی برای حکومت‌داری در چنته دارند. جراحی بزرگ اقتصادی، بازتوزیع ثروت به‌نفع طبقه محروم و کنارگذاشتن روحیه محافظه‌کاری توصیه‌های او به دولتمردان است. کتاب علی سرزعیم چندروز پیش از انجام این گفت‌وگو به بازار نشر آمد.
 
محسن رنانی بر آن مقدمه‌ای نوشته و نشر «کرگدن» آن را منتشر کرده است. گفت‌وگو با سرزعیم در طبقه دوم دانشکده بیمه دانشگاه علامه‌طباطبایی انجام می‌شود. ساعت ١٢ ظهر است. دانشکده بیمه شبیه مدارس غیرانتفاعی است؛ کوچک و پرازدحام.
 
 نه سوپرمن می‌آید، نه امیرکبیر

  به‌واسطه نگارش کتاب «پوپولیسم ایرانی» مدت زیادی بر حکمرانی و سخنرانی‌های احمدی‌نژاد تمرکز کرده بودید. ثبت‌نام احمدی‌نژاد متعجبتان نکرد؟

راستش من تصورم این بود که شهریور بیاید. تا اینکه مواضع رهبری مشخص شد و بعدش دیگر فکر می‌کردم کنار بکشد. امثال احمدی‌نژاد سختشان است که از تمرکز دوربین‌ها و رسانه‌ها دور باشند. پیش‌تر حدسم این بود که او نه از انتخابات ریاست‌جمهوری که از مجلس آغاز خواهد کرد و تعجب کردم چرا بزنگاه مجلس را جدی نگرفت.

  احمدی‌نژاد از این به‌بعد در کجای سیاست ایران خواهد بود؟

از تحلیل رفتار اخیرش می‌توان فهمید که از قدرت رسمی فاصله گرفته و در نظر دارد پایگاه اجتماعی برای خودش دست‌وپا کند. به‌ویژه از طیف کسانی که با حکومت مشکل دارند؛ یعنی حتی دلش می‌خواهد از اپوزیسیون هم نیرو بگیرد.

  سهم اصلاح‌طلبان در بروز و ظهور پدیده احمدی‌نژاد چه میزان بود؟ به‌ویژه اینکه دوره اصلاح‌طلبی به‌لحاظ کارنامه اقتصادی دوره درخشانی است. بااین‌حال چطور ما از رشد اقتصادی مناسب به ظهور احمدی‌نژاد و شعارهای پوپولیستی‌اش می‌رسیم؟

ظهور پوپولیسم همیشه به خاطر این است که دولت‌ها کارهای نکرده‌ای دارند و رقیبشان همان را اهرم قدرت می‌کند. دوره خاتمی هم امکانش بود تا به بخش‌های ضعیف جامعه رسیدگی بیشتری شود که نشد. احمدی‌نژاد حقوق و خانه و مال و اموال مسئولان را نشان می‌داد و برخی افشاگری‌ها از این جنس و بعد سبک زندگی خودش در نارمک را به میان می‌کشید. وقتی شما روی حقوق مسئولان، امکانات و سبک زندگی آنها کار نمی‌کنی و شفاف‌سازی نمی‌شود، یک نفر می‌آید و روی همان مسائل مانور می‌دهد و بخش ضعیف جامعه را با خودش همراه می‌کند.

  فکر می‌کنید اصلاح‌طلبان باید چه می‌کردند، به طور مصداقی باید چه برنامه‌هایی در دستور کار قرار می‌گرفت؟

ما دو مسئله داریم؛ یکی توزیع ثروت که در این بخش کارنامه خوبی نداریم. دسترسی به پول نفت و منابع کشور کماکان برای آنها که در تهرانند بیشتر از افرادی است که در شهرها و شهرستان‌های دیگر زندگی می‌کنند. در خصوصی‌سازی هم بد عمل شد و جای انکار نیست. بحث دوم، مسئله بازتوزیع است، اینکه از عده‌ای بگیریم و به دیگران بدهیم. این هم فاجعه بود و پیش نرفتیم. ما تا به امروز نتوانسته‌ایم شجاعانه بازتوزیع را پیاده کنیم. شفاف بگویم که هیچ امکان حمایت اجتماعی دیگری برای آینده ایران متصور نیست به‌جز بازتوزیع ثروت.

  دقیقا منظورتان از بازتوزیع چیست؟

اینکه از بالاشهری‌های تهران – اخذ مالیات یا عوارض روی برق آب و گاز– بگیری و ببری و در حاشیه تهران خرج کنی. از جایی بگیرید و خرج مدارس سیستان و بلوچستان بکنید. باید از عده‌ای بگیرید و این کار الزامات خودش را دارد و سخت است. اصلاح‌طلبان غافل بودند و بازتوزیعی انجام نشد.

  منظورتان فرایندی شبیه هدفمندی است، این مسئله که در دولت احمدی‌نژاد به ثمر نشست و الگوی موفقی نبود... .

آنچه احمدی‌نژاد پیاده کرد، شکلی از صدقه‌دادن بود و به‌هیچ‌عنوان شاهد پیاده‌سازی هدفمندی نبودیم. آنچه احمدی‌نژاد انجام داد، بدترین شکل حمایت بود، اما اصلاح‌طلبان هم نمی‌توانند جامعه را فریب دهند. آنها در اجرائی‌کردن طرح هدفمندی شجاعت لازم را نداشتند. چرا فرصت اجرای چنین طرحی را به فرد بی‌تجربه‌ای همچون احمدی‌نژاد سپردند؟ اقتصاددانان بارها در دوره‌های مختلف توصیه داشتند که باید هدفمندی اجرائی شود.

  فکر می‌کنم زمان آقای ستاری‌فر به آقای خاتمی پیشنهاد شد.

بله، ایشان هم اجرای هدفمندی را مشروط کرد؛ مشروط به اینکه کل حاکمیت پشت‌سرشان قرار بگیرد که نگرفت و تنها ماند. برنامه هدفمندی یارانه‌ها از همان برنامه نخست توسعه همراه سیاست‌مداران بوده است. ابتدا تیپ اقتصاددانان بازار، این را مطرح کردند. برخی مخالف بودند. وقتی آقای ستاری‌فر به سازمان برنامه و بودجه رفت، اتفاقا نگاه مثبتی به هدفمندی پیدا کرد. آن موقع موعد برنامه توسعه چهارم بود. ستاری به آقای خاتمی نزدیک بود و مسئله را با ایشان مطرح کرد. مجلس به ریاست آقای کروبی با آن موافقت کرد. قوه قضائیه – آقای داوودی، مشاور رئیس قوه – مخالفت کردند و آقای خاتمی هم دست برداشتند. این را هم بگویم که اتفاقا ایده توزیع ٥٠ تومان را آقای کروبی همان موقع از آن طرح گرفته بود. سال ٨٤ کروبی نخستین فردی بود که به طور مشخص، از کمک‌هزینه نقدی حرف زد. آن روزها احمدی‌نژاد گنگ و سطحی حرف می‌زد. کروبی باخت. احمدی‌نژاد جلو آمد. تنها ایده حاضر و آماده همین هدفمندکردن یارانه‌ها بود.

  به هر شکل، تجربه عملی و اجرائی هدفمندی یارانه‌ها در سال‌های گذشته تجربه خوشی برای توسعه کشور نبود.

هدفمندی یارانه‌ها همیشه مخالف داشته؛ بیشتر اقتصاد‌دانان ما مخالف آن‌ هستند. مسئله این است که هدفمندی، درست اجرا نشد و هنوز هم تحلیل درستی از هدفمندی نداریم. هدفمندی – نقدی‌کردن یارانه – نبود.
نقدی‌کردن، حیله اقتصاد سیاسی است. پول شکل صدقه پیدا کرد و به عنوان یک حرکت پوپولیستی معرفی شد. چون مبلغی که داده شد، بیش از مبلغ دریافت‌شده بود، پوپولیستی شد؛ اما کماکان فکر می‌کنم سیاست‌مداران ما می‌توانند این مدل را درست اجرائی کنند.

  یعنی پیشنهادتان به دولت روحانی هم اجرائی‌کردن و تداوم هدفمندی یارانه‌ها است؟

تیم روحانی متأسفانه محافظه‌کار است. آنها روی افزایش قیمت بنزین و دیگر حوزه‌هایی که سوبسید می‌دهند، آزادسازی نمی‌کنند. اگر آزادسازی کنند، منابعی دستشان می‌آید و می‌توانند حمایت مؤثری داشته باشند. آنها جسارت لازم را برای هدفمند‌کردن یارانه‌ها ندارند. اینها جلوی انبوهی یارانه بگیر می‌ایستادند و آن پول را به دو دهک پایین می‌دادند. این کار را نکردند و حالا همین شده ابزار دست مخالفان. البته روحانی به صورت هدفمند کارهایی کرده است؛ اما این جراحی را انجام نداد.

  افزایش قیمت نفت تا چه میزان به کمک احمدی‌نژاد آمد؟

افت اقتصادی ایران از سال ٨٧ شروع می‌شود. همین‌طور‌که رشد در یک سال لمس نمی‌شود، افت هم همین‌طور است؛ در کوتاه‌مدت افت درک نشد. رسیدیم به ٨٨ و مناقشه‌ها. تا بخواهد کار احمدی‌نژاد سخت شود، درآمد نفتی بالا رفت. آن‌قدر درآمد نفتی بالا بود که او می‌توانست با تزریق پول، چاله‌ها را پر کند. شانس، یار احمدی‌نژاد بود.

  چطور می‌توانیم به پایان پوپولیسم در ایران فکر کنیم؟

فکر کنم تا دو، سه اتفاق نیفتد، مسئله پوپولیسم در ایران حل نشود؛ نخست باید بازتوزیع به طور کامل انجام شده و حمایت مؤثر از فقرا در دستور کار باشد. دوم اینکه تا فساد از ساختار سیاسی حذف نشود، سایه پوپولیسم بر سر ما خواهد بود. نکته سوم هم مرتبط با قیمت نفت است و خوشبختانه تصوری برای افزایش آن نیست؛ امکان معجزه هم وجود ندارد. نکته چهارم اینکه همگان باید تلاش کنند سطح سواد اقتصادی مردم در ایران بالا بیاید و مردم به ادبیات ابتدایی اقتصاد در کشور آگاه شوند که اگر این مهم رخ ندهد، نتیجه می‌شود اینکه افراد می‌آیند و با ارقام قشنگ و اعداد دهن‌پرکن، عده‌ای را فریب می‌دهند و گاهی سرنوشت و مسیر کشوری را عوض می‌کنند. به قول ما اقتصادی‌ها، هیچ ناهار مجانی‌ای در سیاست وجود ندارد؛ اگر کسی می‌گوید مجانی، این هزینه از جای دیگری به گزاف برداشته خواهد شد.

  دو نامزد ریاست‌جمهوری این روزها گفتمان احمدی‌نژاد را دنبال می‌کنند، تحلیل‌تان از استقبال مردم به چنین گفتمان‌های شبه‌پوپولیستی چیست؟

همه کارزار تبلیغاتی قالیباف و رئیسی‌ حول کمک به فقرا است. یک سؤال ساده پیش‌روی این دو بزرگوار است؛ از چه محلی؟ با چه منبعی؟ آیا پولی جایی تلف می‌شود که شما می‌خواهید، هزینه اش کنید؟ با وجود بدهی و انباشت مالی در دولت، درآمد مالیاتی محدود و درآمد نفتی این روزها چطور شعار می‌دهید؟

شاید بگویند: کاری ندارد، پول چاپ می‌کنیم و به ملت می‌دهیم. این هم می‌شود توهم‌زایی. قالیباف گفته قیمت‌ها را کنترل می‌کنم؛ خب اگر کنترل قیمت دست شما بود که ماجرا طور دیگری بود. قیمت متغیری است که در اختیار حاکمیت نیست.
 
 نه سوپرمن می‌آید، نه امیرکبیر

  پیشنهاد شمای اقتصاددان برای امثال آقایان قالیباف و رئیسی چیست؟

اتفاقا یک جایی در کشور ما پول گنده‌ای هست که هدر می‌رود. سالانه ٦٠ تا ٧٠‌ میلیارد دلار انرژی می‌سوزانیم. اگر حکمرانان ما همت کنند و قیمت انرژی را بالا ببرند، خانوارها و بنگاه‌ها می‌توانند کار بزرگی در حوزه کاهش هزینه تمام‌شده انرژی انجام دهند؛ ولی هیچ‌کدام از آقایان جرئت ندارند.

یکی باید به زبان ساده به مردم بگوید، دلیلی ندارد در زمستان همه در اداره‌های ما لباس تابستانی بپوشند، می‌شود همان کاری را کرد که امروز در اروپا انجام می‌شود؛ مدیریت سختگیرانه مصرف انرژی. حکمرانان ما باید صادقانه به مردم بگویند بیایید مدتی با هم سختی بکشیم و در مسیر توسعه سازنده گام برداریم.

  برخی تحلیلگران به ظهور طبقه جدید اقتصادی و سیاسی در دوره احمدی‌نژاد اشاره دارند، مطالعه شما چنین نکته‌ای را نشان می‌دهد؟

من یاد گرفتم بیش از آنکه از دیگران انتقاد کنم از خودمان بگویم و ایرادهایمان. این رفتار نتیجه چه بود؟ چه ضعفی در کارنامه اصلاح‌طلبان بود که چنین وضعیتی به وجود آمد؟ احساس جامعه این بود که ثمراث رشد اقتصادی به همه نمی‌رسید. حالا برخی می‌گفتند چرا خودمان وارد حکومت نشویم. در دوره هاشمی و خاتمی نتوانستیم سیستمی طراحی کنیم که اگر بخشی از افرادی که در قدرت بودند اما در دولت نبودند، به رفاه مورد نظر برسند.
 
نظامی‌بودن در آمریکا هم شغل باپرستیژی است و هم درآمد خوبی دارد. نمی‌شود گفت خطر و سختی مال شما و صلح و آرامش مال ما. وقتی شما این نامعادله را حل نمی‌کنی آنها خودشان می‌آیند تا حلش کنند.  

   تجربه تمرکز بر ادبیات و برنامه‌های احمدی‌نژاد برای نگارش یک کتاب چطور بود؟

عدد و رقم جمع‌کردن برای خودم خیلی جالب بود؛ به‌ویژه در کشوری که هیچ‌کس عدد جمع نمی‌کند. همین اندک هم خوب است. مطالعه سخنان احمدی‌نژاد برای من جالب بود. گاهی همدلانه خواندم. می‌دانم خیلی‌ها نسبت به او موضع‌گیری شدید دارند اما تلاش کردم همدلانه با شخصیت او همذات‌پنداری کرده و به خواننده کمک کنم این شخص را بفهمد. احمدی‌نژاد خیلی خاطره می‌گوید. از این جهت آدم برون‌گرایی است. روحانی از این جهت بسیار موجز، ساده و کلی حرف می‌زند. خاطره‌گویی ندارد.

  در کتاب می‌گویید خطر بازگشت احمدی‌نژاد چندان جدی نیست، استدلال‌تان چیست؟

دیگر آن‌قدر پول نفت نیست. آن‌قدر پول کم است که هرکسی بیاید نمی‌تواند کاری کند. آن‌قدر پول هست که حقوق کارکنان دولت و بازنشسته‌ها را بپردازد و بدهی انباشته از قبل را. انبوه پروژه‌های نیمه‌تمام را هم اضافه کنید. واقعیت اینکه پولی نمانده که رئیس‌جمهوری بخواهد مانور خاصی بدهد. حکومت هم خوشبختانه درس بزرگی گرفته، قوه قضائیه به‌هوش شده و نهادهای حکومتی آگاهند و مجلس هوشیارتر از همیشه. آن‌قدر شرایط وخیم است که فرصت خطا نداریم، اگر قبلا خطا می‌کردیم پول تلف می‌شد و می‌رفت و هیچ، الان اجازه خطاکردن ندرایم. خطا کنیم شهرها را ریزگرد می‌گیرد و مردم نمی‌توانند نفس بکشند. آب را هدر بدهیم، مسائلی در روستاها در انتظار ماست. الان وقت آزمون و خطا نداریم. البته این را هم بگویم که احمدی‌نژاد هم با احمدی‌نژاد ٨٤ فرق کرده، کمااینکه دور دوم در سیاست‌گذاری اقتصادی بهتر از دور اول بود. الان هم تبعات کارهایش را دیده و غیررسمی شنیدم که گفته به برجام حمله نکنید.

  فکر می‌کنید احمدی‌نژاد در نظام سیاسی ایران چه سرانجامی خواهد داشت؟

بستگی به ساختار حکومت دارد. اگر همین‌طور باشد خانه‌نشین می‌شود... اما دنیا در حال تغییر است. آنچه خیرخواهانه برای احمدی‌نژاد نوشتم و مخاطبم دیگران هم بودند -اصلاح‌طلب و اصولگرا- این بود که چهره‌های شاخص سیاسی و سلبریتی‌ها هم می‌توانید پوپولیستی رفتار کنید یا اینکه سرمایه اجتماعی‌تان را اهرمی کنید تا کشور به جلو پیش رود. اتفاقا احمدی‌نژاد هم می‌تواند در ساختار سیاسی کنونی خدمت کند اگر سرمایه سیاسی و اجتماعی در اختیارش را – برایند من این است که او کماکان پنج میلیون رأی دارد- خرج توسعه سیاسی کند و با زبان خودش مردم را به حمایت از دولت‌ها فرابخواند. البته او می‌تواند موضع فرصت‌طلبانه بگیرد و به‌عنوان یار مظلوم وارد کارزار شود که این مسیر خیانت به ایران است و آبادانی و توسعه کشور.
 
 نه سوپرمن می‌آید، نه امیرکبیر

  آیا فکر می‌کنید عقلانیت عمومی مردم به این دریافت رسیده که دیگر شاهد تکرار گفتمان‌های پوپولیستی نباشیم؟

من باز دوست دارم تحلیل خودم را پیش ببرم. مشکل ما مردم نیستند. مشکل ما اصلاح‌طلبان‌اند. به اصولگرایان امیدی نیست و اینجا نقدشان هم نمی‌کنم. اما اصلاح‌طلبان در چند دوره شورای شهر بودند، طبیعی است وقتی قالیباف را درست نقد نکردی و حساب‌کشی نکردی به جای پاسخ‌گویی طلبکار هم می‌شود. اصلاح‌طلبانی هستند که سه دوره عضو‌ند، برای این دوره هم نام‌نویسی کرده‌اند بی‌آنکه کارنامه مشخصی داشته باشند. باید بگوییم اینها در این ١٢ سال چه کرده‌اند؟ چرا با جامعه صحبت نکرده‌اند؟ آدم عادی در خیابان که وظیفه ندارد ببیند در شهر چه می‌گذرد حالا باید مدام غصه بخوریم. هر جایی می‌خوریم اتفاقا از خودمان می‌خوریم. ما از احمدی‌نژاد خوردیم چراکه وقتی شهردار بود نقدش نکردیم؛ ولی سراغ نقدش رفتیم گفتیم چرا قیافه‌اش این شکلی است. عده‌ای رفتند و {به‌دروغ} گفتند آدم کشته و تیر خلاص زده! اما آیا اصلاح‌طلبان ما به‌درستی احمدی‌نژاد شهردار را نقد کردند؟ صد برابر بدتر برای قالیباف انجام شد. ١٢ سال شهردار است بی‌هیچ حسابرسی و حساب‌کشی.

  رسیدن به مدل‌های عجیب اقتصادی رئیسی و قالیباف در اشتغال‌زایی در جامعه برای شما که اقتصاد خوانده‌اید، رهاورد چه مجموعه رخدادهای سیاسی و اقتصادی است؟

بگذارید خلاصه کنم، ما صرفا با نهادهای قوی به توسعه می‌رسیم. عصر سوپرمن گذشته است؛ حالا سوپرمن یا امیرکبیر؛ این امیرکبیر چه هاشمی باشد، چه خاتمی و چه قالیباف و رئیسی و روحانی دیگر فایده‌ای ندارد. باید از این گفتمان فاصله بگیریم. صرفا نهادهای خوب می‌توانند برای کشور رشد بلندمدت به ارمغان بیاورند. کسانی که در ساختار حاکمیت هستند باید اجازه دهند نهادها تخصصی عمل کنند، اینکه شورای نگهبان صد درصد حرفه‌ای شود. مجلس ما و صداوسیمای ما ملی باشد. نظامی‌های ما کار خودشان را بکنند. دکتر سریع‌القلم گفته‌اند اصلا خیلی اوقات نمی‌دانیم نام رئیس‌جمهور کره‌جنوبی کیست؟ چون نهادها کار می‌کنند و فردی که می‌آید و می‌رود خیلی مهم نیست.

  مشخص است که امید چندانی به اصولگرایان ندارید.

در دایره اصولگرایان نه نیروی جوان وجود دارد و نه نیروی متخصص و نه سیاست‌مدار؛ اما چه خوشمان بیاید و چه نیاید، اصولگرایی در آینده ایران جریان ماندگاری است. به‌شخصه امیدوارم اصولگرایان قوی شوند و حزب قوی داشته باشند. اینکه اگر رأی آوردند نگران نباشیم و بدانیم خرد کشورداری نزد اصولگرایان نیز هست. البته این را هم بگویم متأسفانه مردم ما شیفته میانبرها هستند، همین می‌شود که سراغ قهرمان‌ها می‌رویم، سراغ سوپرمن‌ها. باید سختی بکشیم، باید به خودمان و دیگران سخت بگیریم؛ درس بخوانیم، کار کنیم و در مسیر توسعه حرکت کنیم. این کار راحتی نیست اما از امید بیهوده‌داشتن به سوپرمن‌ها بهتر است



[ هفدهم اردیبهشت 96 ] [ 07:32 ب.ظ ] [ مجتبی كریم نژاد ]
ناهید مولوی: عصر یكی از آخرین روزهای سال ٩٥، دفتر شهیندخت مولاوردی خلوت و آرام است. وارد اتاقش كه شدیم با گرمی از ما استقبال كرد. قرار بود این گفت‌وگو در سالنامه اعتماد منتشر شود اما زمان مصاحبه به درازا كشید و سالنامه روی دكه‌ها رفت. در تمام طول گفت‌وگو تلاش می‌كردم او را به دنیای سیاست بكشانم، در مورد مسائل سیاسی و دولت به گفت‌وگو بنشینیم اما او بیش از آنچه تصور كنیم در حوزه خود غرق است. در برابر هر سوالی كه قرار می‌گیرد، پاسخش را با توجه به حوزه كاری خودش می‌دهد. وقتی می‌پرسم خسته هستید می‌خندد و می‌گوید نه. معاون امروز زنان و خانواده رییس‌جمهور در خلال صحبت‌هایش اعتراف‌های جالبی می‌كند و می‌گوید واقع بین‌تر شده است.
 
«وزیر زن» وعده روحانی است 
 
زنی كه سال‌ها كارنامه فعالیت در حوزه زنان را دارد، معتقد است حسن روحانی حق داشت كه در اوایل تشكیل كابینه از وزیر زن استفاده نكرده است. به اعتقاد او در وضعیت بحرانی ماه‌های نخست بهترین تصمیم این بود كه از افراد با تجربه استفاده شود تا دوران گذار از بحران طی شود. اما در مقابل این حرف معتقد است در دولت بعدی شرایط برای استفاده از وزرای زن به طور كامل فراهم است. بسیاری بر این باورند حسن روحانی آنقدر كه باید از معاون زنانش حمایت نكرده است اما خود او می‌گوید رییس‌جمهور همواره پشتیبان او بوده و در این مورد هم بار دیگر واقع‌بین شدنش در طول این چهار سال را مطرح می‌كند.
 
او از خودش هم انتقاد می‌كند و می‌گوید رابطه‌اش با مراجع و قم آن طور كه برنامه‌ریزی كرده بود پیش نرفت و به‌شدت معتقد است برای دستیابی به برخی اهداف نیازمند این هستند كه ارتباط‌شان با قم را تقویت كنند. وقتی از او می‌پرسم بزرگ‌ترین مانعی كه در این سال‌ها مقابلش وجود داشته، چیست كمی مكث می‌كند و می‌گوید: در چهار سال گذشته موانع زیادی پیش روی ما وجود داشته است اما شوربختانه بیشترین مانع و سنگ‌اندازی‌ها از طرف خانم‌ها بوده است. در واقع در این سال‌ها آنقدر كه از طرف بخشی از هم­جنسان خود اذیت شدیم از طرف مردانی كه در جریان مخالف دولت بودند اذیت نشدیم و این موضوع جای تاسف دارد و به این معناست كه ما نتوانستیم حداقل در مباحث و اهداف مشتركی كه با هم داریم یك گفت‌وگویی را با هم پیش ببریم. وقتی از دلیل حملات شدید به او می‌پرسم، می‌گوید تاوان اصلاح‌طلبی‌اش را می‌دهد و اینكه از طرف مخالفانش متهم است كه برنامه‌های دوره اصلاحات را پیگیری می‌كند. مشروح گفت‌وگو با شهیندخت مولاوردی را در ادامه بخوانید.

سه سال و نیم از حضورتان در دولت حسن روحانی گذشته است. با هر یك از اعضای دولت كه به گفت‌وگو می‌نشینیم، می‌گویند بار سنگینی را به دوش كشیده‌اند. اما شما به عنوان یك زن مورد حملات جنسیتی هم قرار گرفتید و حاشیه‌هایی در این زمینه با شما همراه بود. این فشارها سبب نشده تا به این فكر كنید كه در دولت بعدی آقای روحانی را همراهی نكنید؟ فشارهای كاری و حمله‌ها و فحاشی‌ها شما را خسته نكرده است؟

نه، اینكه این برداشت را داشته باشم كه این حمله‌ها و هجمه‌ها متوجه بخشی از ماموریت‌هایی است كه ما داریم، كمتر احساس خستگی می‌كنم. در واقع تبدیل به نمك كار ما شده است.

این حمله‌ها و حاشیه‌ها چقدر توانست مقابل ماموریت‌های شما سنگ‌اندازی كند؟

حقیقت این است كه نمی‌توانم بگویم در سه سال و نیم گذشته درگیر حاشیه‌هایی كه برای‌مان به وجود آوردند، نشدیم. به هر حال برخی به دنبال این بودند كه با ایجاد اینگونه حاشیه‌ها ما را از انجام ماموریت‌ها و نزدیك شدن به هدف‌­هایی كه دنبال می‌كردیم بازبدارند و تلاش زیادی كردند. بعضا این اتفاق افتاد و انرژی و وقتی كه ما برای خنثی كردن و پاسخ دادن به این هجمه‌ها صرف كردیم واقعا كم نبود. اما پس از مدتی از این شرایط فاصله گرفتیم و متوجه شدیم درگیر چنین حاشیه‌هایی شدن تنها وقت و انرژی ما را تلف می‌كند، به ویژه وقتی این حمله‌ها و هجمه‌ها رنگ و بوی تخریب به خود گرفت و هر قدر هم كه اطلاعیه یا جوابیه می‌دادیم گویی بنا نبود حمله‌كنندگان مجاب شوند و به قول معروف اینها خودشان را به خواب زده بودند. بنابراین تصمیم گرفتم بنا به ضرورت و زمانی كه احساس كنم برای تنویر افكار عمومی باید ورود پیدا كنم، پاسخ لازم ارایه شود.
 
در این مسیر كه شما كار خود را آغاز كردید و مورد حمله و تخریب مخالفان قرار گرفتید چقدر رییس‌جمهور را حامی و پشتیبان خود می‌دیدید؟

اینكه توقع داشته باشیم رییس‌جمهور مستقیما وارد عمل شود و موضع بگیرد، توقع واقع بینانه‌ای نیست. به نظر من وقتی رییس‌جمهور در هر فرصتی كه فراهم می‌شود، رویكردها و سیاست‌های معاونت امور زنان را در سفرهای استانی و سخنرانی‌های‌شان مورد تاكید قرار می‌دهند، نشان می‌دهد كه ایشان پشتیبان و حامی ما بودند.

میزان رضایت شما از این پشتیبانی چقدر است؟ آیا در حد انتظاری كه داشتید بوده؟ به هر حال رییس‌جمهور وظیفه دارد حامی اعضای كابینه باشد. منظور من به طور روشن این است كه آیا رییس‌جمهور همان قدر كه حامی و پشتیبان دیگر وزرا بوده از شما هم به عنوان معاون امور زنان همان قدر حمایت كرده است؟

یك واقعیتی در این مورد وجود دارد كه بیانش خالی از لطف نیست. حقیقت این است كه نگاه من به این موضوع پیش از آنكه وارد مجموعه دولت شوم به عنوان یك كنشگر اجتماعی خیلی متفاوت با نگاه كسی است كه امروز در دولت مسوولیت دارد. راحت و روشن می‌گویم امروز نگاه من واقع بینانه‌تر شده است. شاید اگر هنوز بیرون از مجموعه دولت بودم و فعالیت‌های مدنی خود را داشتم انتظار داشتم رییس‌جمهور در هر فشار و هجمه و تخریبی كه علیه معاونت امور زنان صورت می‌گیرد شخصا وارد شود و با صراحت موضع­گیری كند ولی الان با توجه به شرایط كاری رییس‌جمهور، دغدغه‌ها و فشارهایی كه دارد این را خیلی واقع بینانه نمی‌دانم كه ایشان شخصا در هر مساله‌ای موضع‌گیری كند. در واقع با در نظر گرفتن مجموعه شرایطی كه در دولت حاكم است من راضی هستم.
 
ضمن اینكه معتقدم اگر رییس‌جمهور پشتیبان ما در پیگیری سیاست‌هایی كه در معاونت در دستور كار داریم، نبود بی‌شك در این حاشیه‌سازی‌ها و بحران‌هایی كه مخالفان درست می‌كردند یك بار به ما تذكر می‌دادند اما ایشان همواره در این مسیر پشتیبان و همراه سیاست‌هایی بودند كه ما در معاونت در پیش گرفتیم. البته در مواردی بوده كه ایشان از من درباره موضوعی سوال كردند اما تنها برای كسب اطلاع دقیق این كار را كردند و هرگز در مقابل برنامه‌های معاونت ابراز مخالفتی نكرده و حتی لحن‌شان هم سیاق توبیخ و تذكر نداشته است.

در گفت‌وگویی كه با خانم شجاعی كه مسوولیت امور زنان دولت اصلاحات را عهده‌دار بود، داشتیم این جمله را بیان كردند كه اگر حمایتی كه خاتمی از من داشت آقای روحانی هم از خانم مولاوردی داشت، متوجه می‌شدید كه خانم مولاوردی چه مدیر توانمندی در حوزه زنان است و دستاوردهای بزرگی در این حوزه به دست می‌آمد. شما در دولت اصلاحات هم در مركز امور مشاركت زنان حضور داشتید. اگر بخواهید توجه و حمایت رییس‌جمهورهای دولت اصلاحات و دولت فعلی را در مساله زنان مقایسه كنید، چه نمره‌ای به دولت فعلی می‌دهید؟

شرایط دولت اصلاحات و دولت یازدهم كاملا متفاوت است و از شرایط یكسانی برخوردار نیستند بنابراین مقایسه این دو دولت نمی‌تواند مقایسه درست و منصفانه‌ای باشد. آنچه به دولت اصلاحات به ارث رسیده بود زمین تا آسمان با چیزی كه به دولت فعلی به ارث رسید متفاوت بود. شرایطی كه دولت یازدهم آغاز به كار كرد شرایطی فوق‌العاده خاص و بحرانی بود. به یاد دارم پیش از آنكه كابینه دولت یازدهم رای اعتماد بگیرد ما نشست خبری برگزار كردیم و خواستار این بودیم تا رییس‌جمهور در كابینه از زنان در جایگاه وزیر استفاده كند.
 
اما زمانی كه وارد دولت شدم و شرایطی را كه دولت با آن رو‌به‌رو بود دیدم و در جریان قرار گرفتم، از اینكه رییس‌جمهور این مسوولیت‌ها را در آن شرایط به عهده كسانی گذاشت كه چندین دوره تجربه مدیریت در سطح وزارت را داشتند قانع شدم. به هر حال آغاز به كار دولت یازدهم عبور از مرحله گذار بود و نیاز مبرم بود تا از افراد با تجربه وكاركشته استفاده كرد و نمی‌شد این ریسك را كرد و كار را به كسانی سپرد كه هیچ تجربه‌ای در سطح وزارت نداشتند و بدیهی است با این ملاحظات زنان از دایره قدرت خارج می‌شوند. منظور من از بیان این حرف‌ها این است كه بگویم چقدر شرایط كشور در آغاز دولت اصلاحات و دولت یازدهم متفاوت بود و اساسا نمی‌توان این دو دولت را با هم مقایسه كرد. دولت اصلاحات پس از دولت سازندگی روی كار آمد و توسعه سیاسی در دستور كار دولت بود و زمینه بسیار مساعدی برای فعالیت تشكل‌ها و سازمان‌های غیردولتی وجود داشت.
 
در واقع دولت اصلاحات بهار فعالیت‌های سازمان‌های مردم نهاد و نهادهای مدنی بود و خود من در همان دوران با ادبیات فعالیت‌های مدنی و سازمان‌ها و انجمن‌های غیر دولتی آشنا شدم و بعد از آن این فرصت را پیدا كردم كه در چندین انجمن فعالیت كنم و حتی چند انجمن هم تاسیس كردم. اما زمانی كه دولت یازدهم شروع به كار كرد با افت شدید سرمایه اجتماعی رو به رو بودیم و می‌توان گفت حوزه غیر دولتی به طور كامل غیر فعال شده و به محاق رفته بود و مساله زنان هم به مساله گروه‌های خاصی تقلیل پیدا كرده بود و شرایط خاصی حاكم بود. ما تا كار را دست بگیریم و به قول معروف خودمان را پیدا كنیم و تصمیم بگیریم به چه نحوی قدم‌برداریم و از چه مسیری حركت كنیم تا بتوانیم به ریل‌گذاری درست برسیم و همزمان هم برنامه‌های مربوط به احكام و سند برنامه ششم توسعه را پیش بردیم زمان زیادی گذشت. ما ناچار بودیم بر اساس برنامه پنجم و ماده ٢٣٠ حركت كنیم. این مساله انرژی زیادی از ما گرفت.
 
«وزیر زن» وعده روحانی است 

شما در صحبت‌های‌تان گفتید كه به دولت حق می‌دهید در آغاز به كار از زنان در سطح وزارت استفاده نكند. الان چطور؟ به هر حال سه سال و نیم از آن شرایط گذشته و كمتر از دو ماه دیگر انتخابات برگزار خواهد شد. فكر می‌كنید در دولت بعدی چقدر امكان استفاده از زنان در سطح وزارتخانه وجود دارد؟

من معتقدم مرحله بحرانی، بدو تشكیل دولت بود و در همان دوران به رییس‌جمهور حق دادم كه امور را به با تجربه تر‌ها بسپارد. اما وقتی ما از آن مرحله بحرانی عبور كردیم و در بسیاری از عرصه‌ها از اقتصاد گرفته تا مباحث اجتماعی و سیاست خارجی دارای ثبات هستیم زمان آن فرا رسیده كه به زنان فرصت دهیم تا در سطوح عالی مدیریتی قابلیت‌های خود را نشان دهند. البته دولت در حوزه سیاست داخلی هنوز این فرصت را پیدا نكرده كه به طور جدی به برنامه‌های خود بپردازد زیرا اولویت دولت در این مدت سیاست خارجی و اقتصاد و معیشت بود. اما به طور كلی می‌گویم در شرایط فعلی و در دوره بعدی استفاده نكردن از ظرفیت زنان در كابینه دیگر قابل دفاع نیست.

بنابراین معتقدید آقای روحانی در تشكیل دولت دوم خود باید از وزرای زن استفاده كند؟

به اعتقاد من مقدمات و شرایط لازم برای تحقق وعده‌های ایشان فراهم شده و یكی از وعده‌های‌شان هم اتفاقا همین بوده است.

به طور كلی به نظر می‌رسد مساله زنان فقط در روزهای انتخابات مورد توجه قرار می‌گیرد. همیشه كاندیداهایی كه وارد میدان انتخابات می‌شوند به طور جدی مسائل و مطالبات زنان را مطرح می‌كنند ولی به محض رای آوردن، موضوع و مطالبات زنان به حاشیه می‌رود. این در مورد آقای روحانی هم صادق بود. نگاه شما به این موضوع چگونه است؟ آیا شده در این مورد در هیات دولت به رییس‌جمهور تذكر یا صحبتی داشته باشید كه زنان را فقط برای زمان انتخابات نخواهیم؟

مشخصا و به این شكلی كه شما بیان كردید نه، تا به حال صحبتی نداشتیم. بگذارید من این موضوع را اینگونه شرح دهم. طبیعی است كه در انتخابات بازار شعار و وعده گرم شود و یكی از مخاطبین این شعارها و وعده‌ها زنان هستند زیرا ظرفیت زیادی در این حوزه برای رای آوری وجود دارد و متاسفانه همواره به صورت سیاه لشكر و بیشتر نردبانی برای ترقی مردان بوده‌اند. در مورد انتخابات ریاست‌جمهوری هم این اتفاق می‌افتد و طبیعت كار انتخاباتی همین است. مهم این است كه بعد از انتخابات شعارها و وعده‌ها فراموش و از دستور كار خارج نشود.
 
امروز وقتی ما برنامه رییس‌جمهور را بررسی می‌كنیم، راهبردهای حوزه زنان و خانواده بخش جداگانه‌ای دارد و در زمان انتخابات هم ستاد ایشان این راهبردها را تدوین كرده بود. در این برنامه از بیمه زنان خانه‌دار گرفته تا مسائل دیگر وعده داده شده، اما نكته‌ای در مورد استفاده از زنان در سطح وزارت بیان نشده كه البته ظاهرا سال ٩٢ آقای روحانی در یكی از سخنرانی‌های انتخاباتی شان این وعده را دادند. راهبردهای خانواده هم به صورت مفصل بیان شده و از اصلاح قوانین مدنی تا ایجاد فرصت‌های شغلی برابر برای زنان و مردان كه سبب شد تا بیشترین سبد رای روحانی را رای زنان و البته جوانان تشكیل دهند كه از آن به عنوان رای به تغییر یاد شد و بسیاری از تحلیلگران معتقد بودند رای به روحانی رای به تغییر وضع موجود است زیرا مردم به ادامه وضع موجود رای نداده‌اند. پس باید این را بگوییم وقتی مردم به تغییر وضع موجود رای داده‌اند توقع دارند كه این برنامه‌ها نیز اجرایی شود.

چند درصد از این وعده‌هایی كه به گفته شما سبب شد تا زنان و جوانان به ایشان رای بدهند محقق شده است؟

ما در حال تهیه یك گزارش هستیم كه مشخص شود به طور دقیق چند درصد این وعده‌ها محقق و چند درصدشان روی زمین مانده است و رییس‌جمهور می‌خواهد در دوره بعد اینها را مطرح و پیگیری كند یا اینكه می‌خواهد وعده‌ها و شعارهای دیگری را جایگزین آنها كند. البته موضوع دیگری هم در این گزارش مدنظر ما است، اینكه چند درصد این وعده‌ها زمینه تحقق در جامعه فعلی ایران را ندارد و شاید شرایط محقق شدن آنها سال‌ها به طول انجامد.

شما خودتان پیشنهاد وعده یا شعاری به رییس‌جمهور دارید؟

قطعا این انتظار وجود دارد كه ما به عنوان معاونت امور زنان و خانواده پیشنهادها و اولویت‌های خودمان را برای رییس‌جمهور داشته باشیم. در لایحه احكامی كه به مجلس ارایه شد ماده‌ای وجود داشت كه چارچوب حركت را تعیین كرده بود كه با اعمال رویكرد عدالت جنسیتی پیش‌بینی شده بود اما در سند برنامه ششم ما اولویت‌های حوزه زنان و خانواده را برای ٥ سال آینده مشخص كرده‌ایم. تقریبا شبیه آنچه در حوزه محیط زیست در حال رخ دادن است زیرا ماموریت‌های ما شبیه هم است.
 
همانطور كه همه پروژه‌ها و برنامه‌ها باید ارزیابی زیست‌محیطی داشته باشد، ما معتقدیم تمام پروژه‌ها باید ارزیابی جنسیتی داشته باشد. اگر بتوانیم این موضوع را جا بیندازیم و در این چارچوب حركت كنیم دقیقا تبدیل می‌شویم به مرجع ملی امور زنان كه در دنیا تحت عناوین و ذیل ساختارهای مختلف در حال فعالیت هستند. در واقع حركت در این چارچوب ما را تبدیل به نهادی می‌كند كه بتوانیم وظایف خود را درست‌تر و كارآمدتر انجام دهیم و از عملكردهایی كه به صورت كلیشه‌ای در این حوزه سال‌ها حاكم بوده فاصله بگیریم. بنابراین با بررسی‌هایی كه انجام دادیم اولویت‌های مسائل مربوط به این حوزه را استخراج كردیم و قطعا آنها را در اختیار رییس‌جمهور قرار خواهیم داد كه مبتنی بر آن اگر تشخیص دادند در برنامه‌ها و وعده‌هایی كه خواهند داد، استفاده كنند.

اگر بخواهید در مورد موانعی كه در چهار سال گذشته پیش‌روی‌تان وجود داشته سخن بگویید، بزرگ‌ترین مانع را چه می‌دانید؟

در چهار سال گذشته موانع زیادی پیش روی ما وجود داشته است اما شوربختانه بیشترین مانع و سنگ‌اندازی‌ها از طرف خانم‌ها بوده است. در واقع در این سال‌ها آنقدر كه از طرف بخشی از هم­جنسان خود اذیت شدیم از طرف مردانی كه در جریان مخالف دولت بودند اذیت نشدیم و این موضوع جای تاسف دارد و به این معناست كه ما نتوانستیم حداقل در مباحث و اهداف مشتركی كه با هم داریم یك گفت‌وگویی را با هم پیش ببریم. این را هم بگویم كه تلاش زیادی را برای تعامل در این مسیر انجام دادیم اما متاسفانه هر چه بیشتر تلاش كردیم كمتر نتیجه گرفتیم.

روشن‌تر توضیح می‌دهید كه منظورتان دقیقا چه كسانی است؟

تا زمانی كه مجلس نهم سر كار بود، در شورای فرهنگی - اجتماعی زنان و خانواده اكثر اعضا به دلیل زاویه فكری كه با دولت و معاونت امور زنان دارند با وجود تلاش‌ها و پیگیری‌های ما نشد كه تعامل سازنده‌ای با آنها برقرار كنیم. این در حالی بود كه بسیار ضرورت داشت. یكی از خلأها و نقاط ضعف حوزه زنان و خانواده تعدد متولیان و مراكزی است كه مدعی سیاستگذاری و تصمیم‌گیری و برنامه‌ریزی در این حوزه هستند كه بعضا این مراكز و متولیان با هم تضاد فكری و دیدگاهی دارند و همین باعث می‌شود بسیاری از برنامه‌ها و سیاست‌هایی كه در این حوزه وجود دارد خنثی یا به طور كلی از موضوعیت خارج شود. گاهی همین وضعیت باعث می‌شود كه بسیاری از مسائل حتی مطرح نشود.

ارتباط‌تان با نماینده‌های زن مجلس دهم چطور است؟ این دوره تغییرات مهمی در مجلس صورت گرفت. از یك‌سو بیشترین تعداد نماینده‌های زن بعد از انقلاب در این مجلس است، از سوی دیگر تفاوت دیدگاهی با زنان مجلس قبل دارند و با دولت همراه هستند و نكته مهم‌تر اینكه در این دوره زنان مجلس نسبت به دوره گذشته بسیار فعال‌تر هستند و بر خلاف دوره‌های گذشته كه زنان هیچ تحركی در صحن مجلس نداشتند، در این دوره به خوبی مشخص است كه زنان می‌خواهند پا به پای مردان در تصمیم‌گیری‌های مجلس نقش ایفا كنند و حتی جریان ساز شوند.
 
«وزیر زن» وعده روحانی است 

قاعدتا با توجه به قرابت فكری كه با نمایندگان این دوره مجلس داریم این تعامل خیلی بیشتر است. منتها در این یك سال گذشته با توجه به اینكه مجلس وضعیت خاصی داشته است و درگیر لوایح برنامه ششم و بلافاصله بودجه بوده وقت زیادی را از نمایندگان مجلس گرفت. ما بنا داشتیم ماهی یك بار با فراكسیون زنان مجلس جلسه داشته باشیم كه سه جلسه از آن برگزار شد اما به دلیل كار سنگین مجلس بین این جلسات وقفه ایجاد شد. اما این نیاز همچنان برقرار است و این تعامل بیشتر خواهد شد. فكر می‌كنم هم مجلس و هم ما به عنوان قوه مجریه به این تعامل نیاز داریم تا از پراكنده‌كاری‌ها و موازی‌‌كاری‌ها جلوگیری كنیم. ما برای بسیاری از مصاحبه‌هایی كه خانم‌های مجلس انجام می‌دهند و برنامه‌هایی كه اعلام می‌كنند در دستور كار دارند، پاسخ داریم و بسیاری از این مسائل یا در دستور كار معاونت است یا بررسی‌های لازم انجام شده و در دستور كار كمیسیون‌های دولت است و لذا دیگر وقت زیادی نداریم كه مجلس صرف اموری كند كه ممكن است موازی‌كاری تلقی شود. ما می‌توانیم با همگرایی و هم‌افزایی، برنامه‌های مشترك خود را پیش ببریم.

ارتباط‌تان به عنوان معاون رییس‌جمهور در امور زنان با قم و مراجع چطور است؟

این هم یكی از برنامه‌هایی است كه متاسفانه آنچنان كه انتظار داشتیم انجام نشد. من انتظار زیادی داشتم ما سفرهای چند ماه یك بار را به قم داشته باشیم و گزارش‌ها و مستندات لازم را چند وقت یك بار در اختیار دفاتر مراجع بگذاریم. من می‌دانم و مطلع هستم كه به طور مرتب گزارش‌هایی علیه معاونت و دولت در اختیار مراجع و دفاتر قرار می‌گیرد. در این مدت سه‌بار من موفق به انجام این سفر شدم و باید قبول كنم كه این كم بودن ارتباط با قم برای ما پایین‌تر از حد انتظار بوده است.

چه مساله‌ای سبب شد تا ارتباط شما با قم كم باشد؟ آیا مانع خاصی در این مسیر وجود داشت؟

مانع خاص به آن معنا نه در واقع بیشتر كمبود وقت سبب این موضوع بود. دوره‌ای ما درگیر تدوین برنامه ششم بودیم و فشاری كه همزمان با پیگیری اجرای برنامه پنجم توسعه به ما وارد شد. از طرف دیگر ما معاونت را با افت شدید سرمایه اجتماعی تحویل گرفتیم و همه تلاش و وقت و انرژی‌مان صرف ارتقای سرمایه اجتماعی شده بود و تقاضاهایی كه برای دیدارها و ملاقات‌ها و بازدیدها داشتیم وقت بسیاری از ما گرفت و همه اینها دست به دست هم داد تا ما نتوانیم بحث تعامل سازنده با حوزه‌ها را پیش ببریم كه قطعا در دوره بعد اگر همچنان در معاونت باشم این موضوع را پیگیری خواهم كرد و اگر نباشم هم توصیه جدی من این است كه این موضوع را به طور جدی پیگیری كنند، زیرا ما برای تحقق سیاست‌های برنامه ششم توسعه كه استیفای حقوق شرعی و قانونی زنان در همه زمینه‌ها و حوزه‌ها است به این تعامل و ارتباط نیازمندیم و بدون این تعامل نمی‌توانیم این سیاست‌ها را پیش ببریم.

در همان دو یا سه دیداری كه با مراجع داشتید برخورد مراجع با شما چگونه بود و اینكه چقدر مساله زنان و اقدامات معاونت زنان برای‌شان اهمیت داشت؟

زمان این دیدارها بسیار كوتاه و روال به این شكل است كه تنها فرصت پیدا می‌كنیم یك گزارش كلی از آنچه در این حوزه اتفاق می‌افتد كه بیشتر وضعیت و عملكرد و دستاوردها بیان می‌شود، ارایه می‌دهیم. بعد هم مراجع عظام نظرات خود را مطرح می‌كنند و وقت جلسه تمام می‌شود. در واقع فرصت گفت‌وگو پیش نمی‌آید تا ما هم در رابطه با مباحثی كه مطرح شده است نظر خودمان را مطرح و مستندات لازم را ارایه كنیم. در این دو سه دیداری هم كه ما با مراجع داشتیم تلاش كردیم طیف متنوعی از مراجع را ملاقات كنیم.

شما در دوره اصلاحات هم در مراكز امور مشاركت زنان مسوولیت داشتید و در این مسیر تازه كار نیستید. به هر حال دولت اصلاحات هم مخالفینی داشت كه در مسیر اجرای برنامه‌ها سنگ اندازی می‌كردند اما حملاتی كه شما در این دوره متحمل شدید از آن سال‌ها خیلی بیشتر بود. فكر می‌كنید دلیل این همه هجمه به شما چه بود؟

در واقع من امروز تاوان دوره اصلاحات را می‌دهم. دلیل این هجمه‌ها، حملات و تخریب‌ها علیه معاونت و شخص من به این دلیل است كه می‌گویند من برنامه‌های دوره اصلاحات را در دستور كار دارم و سیاست‌های آن دوره را پیاده می‌كنم. در سالنامه روزنامه ایران رییس سابق شورای فرهنگی - اجتماعی زنان و خانواده گفت‌وگویی را انجام داده و همه برنامه‌های دوره اصلاحات را ذكر كرده و گفته همه آنها در این دوره به عناوین مختلف دیگری پیگیری می‌شود. در زمان مجلس ششم ما لایحه الحاق ایران به كنوانسیون رفع تبعیض علیه زنان را دستور كار داشتیم. البته این موضوع به دوره وزارت آقای دكتر ولایتی باز می‌گردد.
 
وقتی ایشان در زمان آیت‌الله هاشمی وزیر امورخارجه بودند قرار بود هیاتی صد نفره به ریاست خانم شهلا حبیبی در چهارمین كنفرانس جهانی زن در پكن شركت كنند. آن زمان برای اینكه ایران با دست پر در این اجلاس شركت كند طرح الحاق ایران به كنوانسیون رفع تبعیض مطرح می‌شود تا ایران برای این موضوع پاسخ داشته باشد. بررسی‌های لازم انجام می‌شود و مغایرت‌ها با قوانین داخلی هم بررسی می‌شود. وقتی من در مركز امور مشاركت زنان مشغول شدم نخستین گزارشی كه از من خواسته شد همین موضوع بود كه موافقین و مخالفین الحاق ایران به این كنوانسیون چه نظراتی دارند. بعد‌ها این موضوع در جلسه شورای عالی انقلاب فرهنگی كه اصلا جای نظر دادن درباره پیوستن به یك كنوانسیون بین‌المللی نیست و طبق قانون اساسی باید در مجلس مطرح شود، هم مطرح شده و رد شده بود. طبق روالی كه شورای نگهبان درباره الحاق به كنوانسیون حقوق كودك داشت كه با حق تحفظ كلی موافقت كرده بود، ما طبق همان روال این مساله را هم بررسی كردیم و این حق را برای دولت ایران قایل شدیم تا هر كجا كه مغایرت با شرع و قانون اساسی و قوانین داخلی ایران باشد درباره آن تعهدی نداشته باشد و به این شكل لایحه را با حق تحفظ كلی به مجلس ارایه كردیم و مجلس هم تصویب كرد و شورای نگهبان هم آن را رد نكرد اما سیاستی كه در مورد كنوانسیون حقوق كودك را داشت كنار گذاشت و اعلام كرد باید ماده به ماده همه لایحه مورد بررسی قرار گیرد و مشخص شود كدام مواد كنوانسیون مغایر با شرع و قانون اساسی و قوانین داخلی ایران است.
 
وقتی این طرح از طرف شورای نگهبان برگشت خورد، مجلس روی نظر خود پافشاری كرد و طبق قانون لایحه به مجمع تشخیص سپرده شد و از آن زمان به بعد در مجمع در حال بررسی است. در واقع می‌خواهم این موضوع را بگویم كه در آن دوره به دلیل فضای بازی كه متاثر از توسعه سیاسی در كشور شكل گرفت ما برنامه‌هایی را در دستور كار خود قرار دادیم. یكی از اتهامات ما این بود كه دوره‌های آموزش حقوق انسانی زنان و دختران را اجرا كرده‌­ایم. ما در آن زمان منابع یونیسف را با كمك اساتید ایرانی بومی كرده بودیم و در اختیار زنان و دختران می‌گذاشتیم و مخالفان آن زمان این آموزش‌ها را فروپاشی خانواده می‌دانستند و علیه دولت موضع می‌گرفتند.
 
بعدها وقتی دولت نهم سركار آمد، مجلس هفتم تحقیق و تفحصی را از مركز امور مشاركت زنان انجام داد و یكی از متهمان من بودم كه از طریق این آموزش حقوق انسانی موجب فروپاشی بنیان خانواده شده‌ام و مواردی از این دست كه نهایتا تبرئه شدم. الان حرف مخالفان این است كه ما همان سیاست‌ها را در دستور كار قرار داده‌ایم و پیگیری می‌كنیم و ابراز نگرانی می‌كنند.
 
 «وزیر زن» وعده روحانی است

فكر می‌كنید به طور كلی چرا در مساله زنان نمی‌توان با مخالفین به یك تعامل رسید؟ این مساله تنها مربوط به این دوره نیست، مساله زنان همواره مورد مناقشه جناح‌های سیاسی بوده است و كمترین تعامل در این زمینه وجود داشته است؟

اخیرا من در دانشگاه صنعتی اصفهان سخنرانی داشتم كه عده‌ای پلاكاردی در دست گرفته بودند كه روی آن نوشته شده بود معاونت امور زنان مساوی فروپاشی بنیان خانواده. آنجا گفتم كه من هم خانواده دارم، دو دختر دارم و نگران آینده اینها هستم. چرا فكر می‌كنید فقط شما هستید كه به این مباحث اهمیت می‌دهید. در واقع میان ما و مخالفین فقط تفاوت رویكرد وجود دارد. ما می‌گوییم اگر از این مسیر برویم زودتر و بهتر به هدف می‌رسیم اما شما به مسیر دیگری اعتقاد دارید. چرا این حق را فقط برای خود قایل هستید و برای ما قایل نیستید؟ شاید بخشی از حقیقت پیش ما باشد. ما خواستار تعامل با مخالفین هستیم اما مخالفین آنقدر بسته فكر می‌كنند كه این حق را برای هیچ‌كس قایل نیستند و تنها خود را صاحب مملكت می‌دانند و فكر می‌كنند تنها خودشان هستند كه ارزش‌ها و هنجارها برای‌شان مهم است. در واقع تفاوت این دو رویكردی كه میان ما و مخالفین وجود دارد در اینجاست كه آنها نگران از دست رفتن ارزش‌ها هستند و ما نگران روش‌هایی هستیم كه ارزش‌ها را دارد از بین می‌برد.

به نظرتان آقای روحانی پیروز انتخابات خواهد بود؟

امیدواریم كه این اتفاق رخ دهد.

عملكردهای دولت را چگونه ارزیابی می‌كنید؟

اگر بخواهیم به دولت نمره دهیم باید شرایطی را هم كه دولت در آن قرار دارد در نظر بگیریم و آنچه در آغاز كار تحویل گرفته است. ما به هیچ‌وجه نمی‌توانیم این دولت را مثلا با دولت اصلاحات مقایسه كنیم زیرا شرایط مشابهی ندارند. ما باید عملكرد دولت را از همان سال ٩٢ مورد قضاوت قرار دهیم كه در چه شرایطی سركار آمده و با چه شرایطی تا امروز روبه‌رو بوده است. اینكه در شاخص‌های مختلف در سال ٩٢ چه شرایطی داشتیم و الان چه شرایطی داریم.



[ دوم اردیبهشت 96 ] [ 01:06 ب.ظ ] [ مجتبی كریم نژاد ]
ماهنامه همشهری دیپلماتیک: انتخاب دونالد ترامپ در ایالات متحده و موفقیت برگزیت در انگلستان که از آنها به عنوان دو زلزله سیاسی سال 2016 یاد می شود، نتیجه و پیامد ناکامی نخبگان در فهم و درک نارضایتی هایی بود که سیاست در نظام های دموکراتیک سراسر جهان را زیر و زبر کرد. انقلاب و جنبش پوپولیستی نشانه نفی رویکرد تکنوکراتیک به سیاست است که از درک نفرت و خشم رأی دهندگانی که احساس می کنند از اقتصاد و فرهنگ کنار گذاشته شده اند، عاجز است.

عده ای پوپولیسم را واکنشی کمابیش نژادپرستانه و بیگانه ستیز علیه مهاجران و چند فرهنگی گرایی می دانند. عده ای دیگر آن را به مثابه اعتراضی علیه بیکاری می بینند که رهاورد تجارت جهانی و فناوری های جدید است. با این حال تقلیل دادن اعتراض و جنبش پوپولیستی به تعصب و نفرت یا نگاه صرفا اقتصادی داشتن به آن، از این واقعیت غافل می ماند که ریشه آشوب های سال 2016 میلادی را باید در ناتوانی حکومت ها در رفع و رجوع و حتی به بیانی دقیق تر، تشخیص نارضایتی های اصلی و حقیقی مردم جستجو کرد.
 
ریشه آشوب های جدید دنیا در کجاست؟

تکنوکراسی پاشنه آشیل لیبرالیسم

پوپولیسمی که امروز شاهد آن هستیم اساسا طغیانی علیه احزاب حاکم است ولی احزاب چپگرا و میانه رو بیشترین آسیب را از آن دیده اند. در واقع اشکال از خود آنهاست. در ایالات متحده حزب دموکرات به لیبرالیسمی تکنوکرات روی آورده که بیشتر با طبقات فرادست همخوانی و همسویی دارد تا با رأی دهندگان طبقه متوسط و یقه آبی ها که اساسا این حزب را تشکیل می دهند.
 
همین قضیه در مورد حزب کارگر بریتانیا هم صادق است. پیش از آن که این احزاب به اقبال مجدد افکار عمومی به خود دل خوش کنند، احزاب پیشرو باید در ماموریت و اهداف خود بازنگری کنند. بدین منظور، این احزاب باید از تجربه جنبش پوپولیستی که جای آنها را در رأس قدرت گرفته، درس بگیرند؛ البته نه از طریق پیش گرفتن بیگانه ستیزی و ملی گرایی گوش خراش پوپولیست ها، بلکه با جدی گرفتن نارضایتی های مشروعی که به این احساسات دامن می زند. در شرایط کنونی، مهم درک این نکته است که این نارضایتی ها علاوه بر بیکاری و دستمزد به کرامت اجتماعی هم مربوط می شود. به خاطر همین احزاب پیشرو و مترقی باید با چهار مسئله مهم دست و پنجه نرم کنند.

* نابرابری درآمدی:
 
پاسخ استاندارد و متعارف به این مسئله، ایجاد فرصت های برابر بیشتر برای کارگران، بهبود دسترسی به آموزش عالی و مقابله با تبعیض است. بنا بر شایسته سالاری، آنهایی که سخت کار می کنند و قوانین را رعایت می کنند باید بتوانند تا حدی که استعداد و توانایی شان اجازه می دهد، رشد و تعالی داشته باشند. با این حال، برای بسیاری این مسئله نوید و وعده ای توخالی است.
 
 ریشه آشوب های جدید دنیا در کجاست؟
 
حتی در ایالات متحده با آن رویای دیرپای پیشرفت، افرادی که در خانواده های فقیر به دنیا می آیند، اکثرا مانند والدین خود فقیر باقی می مانند. از افرادی که در پنج دهک پایین درآمدی به دنیا می آیند 43 درصد در همان دهک باقی می مانند و تنها چهار درصد به دهک هایی بالاتر راه می یابند. احزاب پیشرو باید در این فرض که تحرک اجتماعی پاسخ و چاره نابرابری است، تجدید نظر کنند. آنها به جای این که به تلاش هایی جهت ارتقای جایگاه افراد بسنده کنند، باید به صورت مستقیم برای نابرابری های ثروت و قدرت چاره ای بیندیشند.

* وهن شایسته سالاری:
 
مشکل عمیق تر از آن چیزی است که به نظر می رسد. تاکید بی پایان بر یافتن شکلی عادلانه از شایسته سالاری که در آن جایگاه های اجتماعی منعکس کننده تلاش و استعداد افراد است، به لحاظ اخلاقی تاثیری تباه کننده بر نحوه ارزیابی ما از موفقیت (عدم موفقیت) مان دارد. این باور که نظام به استعداد و کار سخت پاداش می دهد، برندگان را تشویق می کند تا موفقیت شان را نتیجه کار خود بدانند و باعث می شود تا نگاهی از بالا به پایین به افراد کمتر برخوردار داشته باشند. آنهایی که می بازند، ممکن است گلایه کنند سیستم فاسد است. یا به این برداشت اشتباه برسند که تنها خودشان مسئول شکست و ناکامی شان هستند.
 
وقتی این دو مسئله با هم ترکیب شود، این احساسات به نوعی از نفرت و خشم افسارگسیخته می انجامد که ترامپ در مقام یک میلیاردر از آن به نفع خود بهره می جوید. در جایی که باراک اوباما و هیلاری کلینتون مدام از فرصت صحبت می کنند، ترامپ بی پرده از برندگان و بازندگان سخن می گوید. دموکرات هایی مانند اوباما و کلینتون در درک توهینی که شایسته سالاری می تواند برای افراد فاقد مدرک دانشگاهی به دنبال داشته باشد، مشکل دارند. به خاطر همین است که یکی از عمیق ترین شکاف ها در سیاست آمریکا، امروز میان دانشگاه رفته ها و دانشگاه نرفته ها ایجاد شده است.

* منزلت کار:

محول کردن کارها به فناوری و برون سپاری، احساسی میان افراد پدید آورده که جامعه برای مشاغل کارگری، نسبت به گذشته احترام کمتری قائل است. از آنجا که فعالیت اقتصادی از ساخت و تولید به مدیریت پول منتقل شده که متعاقبا سود سرشاری را به جیب مدیران صندوق ها و بانکدران وال استریت سرازیر می کند، منزلت کار در معنای سنتی اش رنگ باخته است.
 
ریشه آشوب های جدید دنیا در کجاست؟

فناوری جدید می تواند شأن و منزلت کار را به کل از میان ببرد. برخی کار آفرینان سیلیکون ولی دورانی را پیش بینی می کنند که ربات ها و هوش مصنوعی، ما را از بسیاری از مشاغل امروزی بی نیاز کنند. برای رسیدن به چنین آینده ای، این کارآفرینان پیشنهاد پرداخت حقوق پایه به عموم مردم را مطرح می کنند. چیزی که زمانی به عنوان یک حاشیه امن برای تمام شهروندان مطرح بود، امروز نوید آینده ای بدون کار می دهد. این که در برابر چنین دنیایی مقاومت کنیم یا با آغوش باز به استقبالش برویم، پرسشی است که نقشی کلیدی در سیاست در سال های پیش رو ایفا می کند.

* میهن پرستی و جامعه ملی:
 
توافقات تجارت آزاد و مهاجرت مهم ترین دستمایه های خشم پوپولیست ها هستند. در یک سطح، اینها را می توان مسائلی اقتصادی دانست. مخالفان این طور استدلال می کنند که این مسائل تهدیدی علیه اشتغال و دستمزدهاست و در مقابل، موافقان بر این باورند که این مسائل در دراز مدت به اقتصاد کمک می کند. کارگرانی که باور دارند کشورشان به کالاهای ارزان و کار ارزان بیشتر از آینده شغلی مردم خود بها می دهد، احساس می کنند مورد خیانت واقع شده اند و این مسئله را اغلب به اشکال زشتی بیان می کنند: نفرت از مهاجران، توهین به مسلمانان و «خارجی ها» و خواست «بازپس گرفتن کشورشان».
 
ریشه آشوب های جدید دنیا در کجاست؟

پاسخ لیبرال ها به این مسئله، متهم کردن این لحن نفرت انگیز، تاکید بر محاسن احترام متقابل و درک چند فرهنگی است اما این پاسخ اصولی هر چند درست است اما از چاره اندیشی برای برخی از مسائل اصلی در گلایه های پوپولیستی باز می ماند. تاکید بر مرزهای ملی از لحاظ اخلاقی چه اهمیتی دارد؟ آیا ما بیشتر از آن که به شهروندان دیگر کشورها مدیون باشیم، به شهروندان هم میهن خود مدیون هستیم؟ در عصری جهانی، آیا باید به دنبال همبستگی ملی باشیم، یا باید به مسلکی جهان وطنی روی بیاوریم؟

نخبگان حاکم به خصوص در اروپا و ایالات متحده، اکنون بر سر پیامدهای ناتوانی شان در چاره اندیشی برای این مسائل مجادله می کنند. مسئله اصلی این است که گفتمان عمومی دموکراتیک از پاسخ گفتن به پرسش ها و ابهامات مردم عاجز است و خیزش پوپولیستی نیاز به نوسازی این گفتمان را پررنگ کرده است. از دیگر سو، چاره اندیشی برای نارضایتی های مشروع جنبش پوپولیستی امر آسانی نیست ولی آن قدر مهم است که امتحان شود. ایجاد سیاستی که بتواند به این نارضایتی ها پاسخ دهد، مبرم ترین چالش سیاسی زمانه ماست.

منبع: پروجکت سندیکیت
مایکل سندل – استاد فلسفه سیاسی دانشگاه هاروارد



[ بیست و نهم فروردین 96 ] [ 07:11 ب.ظ ] [ مجتبی كریم نژاد ]
هفته نامه صدا - مرجان زهرانی: سید خراسانی، روحانی مطلوب و محبوب تازه اصولگرایان است تا آنجا که حتی مصباحیون ناسازگار هم به او رضایت داده اند. مرد میانسال با عبا و عمامه ای سیاه که در آخرین حکم انتصابی اش از سوی رهبری هم «حجت الاسلام آقای حاج سید ابراهیم رئیسی» خطاب شد اما مدت زمانی اندک پس از حضور در یکی از عالی ترین مقامات خراسان از سوی نزدیکانش با عنوان «آیت الله» مخاطب قرار داده شد.
 
 رئیسی در پی ریاست جمهوری
 
چند ماه پس از هجرت از تهران به مشهد چنان در مقام انتصابی جدید جا افتاد که مستمعینی نظامی پیدا کرد و فرماندهان ارشد برای گزارش دادن از اوضاع و احوال کشور و منطقه به دیدارش رفتند. داماد امام جمعه پر سروصدای مشهد حالا به گزینه اصلح بسیاری از اصولگرایان برای ورود به کارزار انتخابات مبدل شده است.

سید ابراهیم رئیسی پس از تکیه زدن بر صندلی ریاست ثروتمندترین موقوفه جهان اسلام، بار دیگر مورد توجه رسانه ها قرار گرفت. چند ماه پس از حضور رئیسی در آستان قدس، غلامعلی جعفرزاده ایمن آبادی، نماینده گیلان در مجلس شورای اسلامی در گفتگو با فرهیختگان برای اولین بار خبر داد که اصولگرایان رایزنی های خود را برای انتخابات دوره دوازدهم ریاست جمهوری با ابراهیم رئیسی آغاز کرده اند.

این ماجرا اما تا چندین ماه بعد همچنان مسکوت ماند. نه اصولگرایان از رایزنی های شان با شیخ آستان سخنی به میان آوردند و نه حرف و حدیثی از نزدیکان رئیسی به گوش رسید. تنها او به عنوان گزینه بالقوه راستگرایان سیاسی مطرح شد.

شکست خوردگان سیاسی در انتخابات 92 و 94 پس از تجربه تلخ شورای ائتلاف اصولگرایان، سازوکار جمنا را فراهم آوردند و جبهه مردمی نیروهای انقلاب تشکیل شد. جبهه تازه تاسیسی که اعضای شورای مرکزی آن مدعی شدند همه طیف ها و جریان ها در آن سهمی دارند. اولین مجمع عمومی انتخاباتی جمنا با غیبت چهره های مدعی اصولگرایی برگزار شد اما نشان داد جمنایی ها تمایل زیادی به سید 56 ساله دارند که گرد او در آیند و به ائتلاف برسند، در دومین گردهمایی شان رقم خورد.

جمنا در دومین مجمع عمومی خود لیست 21 نفره ای از چهره های اصولگرا منتشر کرد تا این 21 شخصیت در ابتدای امر خود را در معرض آرای سه هزار نفری شرکت کنندگان مجمع قرار دهند. آنجا بود که برای اولین بار نام سید ابراهیم رئیسی به صورت کاملا رسمی به عنوان چهره مد نظر اصولگرایان برای انتخابات اردیبهشت سال 96 مطرح شد.

گرچه انتخابات درون جناحی که قرار بود در ابتدا به صورت تمام الکترونیکی انجام شود اما شرایط آن فراهم نشد و بعد از آن اعلام نتایج لیست 10 نفرهای که قرار بود به مرحله دوم راه پیدا کنند به طول انجامید اما اخبار غیررسمی نشان می داد که نام رئیسی در صدر این فهرست قرار دارد.

عصر روز رأی گیری حسین کنعانی مقدم عضو حزب ایستادگی اولین کسی بود که در گفتگو با پایگاه خبری «انتخاب» خبر داد که رئیسی اکثریت آرا در انتخابات درونی اصولگرایان را به دست آورده است و به این ترتیب او کاندیدای اصلی اصولگرایان خواهد بود. فردای همان روز رضا خوراکیان رئیس دفتر تولیت آستان قدس رضوی در مورد اخبار منتشر شده درباره کاندیداتوری رئیسی توضیح داد. او تاکید کرد: «آیت الله رئیسی عمل به حکم هفت بندی رهبر معظم انقلاب و خدمت به محرومین را بالاترین افتخار خود می داند.»
 
رئیسی در پی ریاست جمهوری

و البته با اشاره به گفتگویی که با تولیت آستان قدس داشته است، مدعی شد: «ابراهیم رئیسی با صراحت اشاره کرد که خدمت به حضرت ثامن الحجج علیه السلام، نیازمندان، زوار و مجاوران حضرت شان را والاترین مقام و توفیق می داند و ترجیح می دهد که برای اجرای ماموریت های محوله از سوی رهبر معظم انقلاب در این آستان اهتمام ورزد.»

در همان زمان اخباری غیررسمی از دیدار ابراهیم رئیسی با مقامات عالی رتبه نظام در مورد رایزنی ها برای حضور در مجمع تشخیص مصلحت و تکیه زدن بر صندلی اکبر هاشمی رفسنجانی منتشر شد که البته تایید شد. 15 فروردین هم اخباری مبنی بر انتصاب هاشمی شاهرودی به عنوان رییس مجمع تشخیص مصلحت نظام باز هم به صورتی غیررسمی منتشر شد که احتمال حضور رئیسی در این رکن نظام را کمرنگ کرد. در نهایت لیست 21 نفره جمنایی ها که قرار بود به 10 نفر تقلیل پیدا کند 14 نفره شد. انتشار این لیست در 22 اسفند نشان داد که اصولگرایان عزم خود را برای صدرنشینی رئیسی جزم کرده اند. رئیسی باز هم نفر اول این لیست 14 نفره بود.

در این میان که برخی رسانه ها از عدم تمایل رئیسی برای حضور در انتخابات می گفتند یک روز پس از تعطیلات نوروز، سید محمد حسینی، وزیر اسبق ارشاد و عضو هیات رئیسه جبهه مردمی نیروهای انقلاب اسلامی در گفتگو با «دیده بان ایران» خبر داد که «جبهه مردمی با رئیسی نیز همچون سایر افراد در خصوص انتخابات ریاست جمهوری صحبت کرده و همچون باقی کاندیداهای ریاست جمهوری برنامه او را هم گرفته است.» این اظهارات نشان داد که تولیت آستان آنچنان که اطرافیانش ادعا می کنند برای رفتن به پاستور بی میل نیست.

پیش از این اظهارات هم در روزهایی که نام رئیسی به صورت جدی مطرح شد برخی مدعی شدند که اگر تولیت آستان تمایل به حضور در انتخابات دارد باید بر اساس قانون قبل از ثبت نام استعفا دهد. همین موضوع سوالی بود که هفته نامه «مثلث» در گفتگوی نوروزی خود با عباسعلی کدخدایی مطرح کرد و البته سخنگوی شورای نگهبان هم پاسخ داد که «رئیسی هر وقت اراده کرد و اگر قرار بر آمدن داشته باشد باید استعفا دهد. حالا این استعفا هر چه زودتر بهتر. قانون گذار برای برخی سمت ها زمان معلوم کرده، مثلا می گوید 6 ماه قبل یا 9 ماه قبل استعفا دهید که در مجلس زیاد داریم ولی برای ریاست جمهوری استعفاهای محدود به زمان مان کم است.»

به هر روی برای راست سیاسی روز پنجشنبه 17 فروردین روز مهمی در تاریخ دوازده دوره ریاست جمهوری است. روزی که از میان این 19 نفر، پنج چهره اصولگرا به عنوان کاندیداهای نهایی معرفی شده و آخرین رایزنی ها در مورد این افراد آغاز می شود. به همین دلیل هم یک روز پس از تعطیلات یک منبع نزدیک به رئیسی به «انتخاب» گفت تولیت آستان قدس روز 18 فروردین و یک روز پس از ارائه فهرست 5 نفره نامزدهای ریاست جمهوری، نفر نهایی خود را اعلام خواهد کرد.

سید تازه از راه رسیده

سید خراسانی بیش از هر چیز دستگاه قضا را به خوبی می شناسد چرا که از بدو حضور در نظام جمهوری اسلامی در حوالی 20 سالگی وارد فضای قضایی شد. آن زمان که شهید محمد حسین بهشتی نخستین رییس دیوان عالی کشور با روحیه ای تشکیلاتی عزم کادرسازی برای این نظام نوپا کرد، سید ابراهیم رئیسی از جمله طلابی بود که در مدرسه عالی شهید مطهری نزد روحانیونی چون آیات بهشتی، موسوی اردبیلی، خامنه ای و ... تلمذ می کرد.

پس از آن به واسطه ارتباط نزدیکش با شیخ هادی مروی به مسجدسلیمان رفت، شهری که به فرمان امام خمینی راهی آنجا شدند تا اداره قضایی شهر را به دست گیرند و آنجا را سر و سامان دهند. همین جا بود که سروکار رئیسی جوان به مجموعه دادسرای انقلاب افتاد و راه ورودش را هموار کرد.

رئیسی گرچه مدت کوتاهی در شاهرود مشغول اداره پادگان صفر – دو این شهر بود اما خیلی زود به کرج مهاجرت کرد تا در سال های آغازین جنگ تحمیلی در جایگاه دادیار کرج رسما پا به عرصه قضایی بگذارد. چند ماهی از این مسئولیت جدید نگذشته با حکم آیت الله قدوسی هم دادستان کرج شد.

سال 61 مسئولیتی دیگر بر عهده رئیسی که حالا 22 ساله بود قرار داده شد. او همزمان با حضور به عنوان دادستان کرج، دادستان همدان هم شد. در نهایت رفت و آمدهای مدام میان این دو شهر، رئیسی را تا سه سال در دادستانی همدان ماندگار کرد.
 
رئیسی در پی ریاست جمهوری

آغاز مدیریت قضایی او در پایتخت اما در سال 64 بود، سالی که جانشین دادستان انقلاب تهران شد اما سال 67 و قریب به 10 سال پس از پیروزی انقلاب نقطه عطفی برای سید جوان دستگاه قضا بود. رئیسی مورد توجهی ویژه قرار گرفت. او برای رسیدگی به مسائل قضایی چند شهر همچون سمنان، لرستان و کرمانشاه مستقل از دستگاه قضایی کشور ماموریت گرفت.
 
پس از آن هم در سال سخت و تاریک 67 و بعد از پایان عملیات مرصاد که امام خمینی منافقین را محارب خواند و حکم داد «کسانی که در زندان های سراسر کشور بر سر موضع نفاق خود پافشاری کرده و می کنند، محارب و محکوم به اعدام می باشند و تشخیص موضوع نیز در تهران با رأی اکثریت آقایان حجت الاسلام نیری دامت افاضاته (قاضی شرع) و جناب آقای اشراقی (دادستان تهران) و نماینده ای از وزارت اطلاعات می باشد، اگرچه احتیاط در اجماع است، و همین طور در زندان های مراکز استان کشور رأی اکثریت آقایان قاضی شرع، دادستان انقلاب و یا دادیار و نماینده وزارت اطلاعات لازم الاتباع می باشد.» ابراهیم رئیسی معاون اشراقی دادستان وقت تهران بود.

او پس از حضور در کمیته مذکور و در زمانی که شیخ محمد یزدی ریاست قوه قضاییه را بر عهده داشت ارتقا گرفت و سال های 67 تا 73 را در مقام دادستان تهران فعالیت کرد. پس از آن هم به مدت 10 سال به ریاست سازمان بازرسی کل کشور منصوب شد اما این تنها حکم بلندمدت او نبود؛ که رئیسی را یک دهه در صندلی ریاست یک نهاد نظارتی قرار داد. سال 83 و برای حضور در جایگاه معاون اولی رئیس دستگاه قضا در زمان هاشمی شاهرودی و پس از آن آملی لاریجانی انتخاب شد و دومین حکم بلندمدت خود را که تا دهه 90 به طول انجامید دریافت کرد. پس از آن احکام انتصاب برای رئیسی خیلی زود تغییر کرد. او از سال 93 مدتی دادستان کل کشور بود تا این که برای اداره ثروتمندترین موقوفه کشور انتخاب شد.

صیانت از پرحاشیه ترین موقوفه جهان اسلام

سه روز پس از رحلت واعظ طبسی، حضرت آیت الله خامنه ای با حکمی هفت بندی سید ابراهیم رئیسی را برای تولیت آستان قدس رضوی انتخاب کرد تا او دومین کسی باشد که بعد از انقلاب کلیددار بزرگ ترین موقوفه کشور می شود و تا اسفند 94 تولیت آن قریب به 37 سال بر عهده یک نفر بوده است. این انتصاب پس از سال ها، حاج ابراهیم رئیسی را از پایتخت به زادگاهش بازگرداند و البته چهره کاملا قضایی او را هم تغییر داد. بعد از این حکم رئیسی می بایست یکی از ثروتمندترین و البته پیچیده ترین بنگاه های اقتصادی کشور را مدیریت می کرد، سازمانی عریض و طویل با بیش از 80 شرکت و موسسه زیرمجموعه و بیش از 13 هکتار زمین موقوفه که در هر حوزهای از خودروسازی تا بیمارستان و موسسات فرهنگی فعالیت دارد.

یکی از چند هلدینگ بزرگ اقتصادی کشور که در سه دهه گذشته با نام واعظ طبسی گره خورده بود از همان اول انقلاب با حکمی از سوی بنیانگذار انقلاب از مالیات معاف شد اما پیچیدگی مناسبات اقتصادی آن همواره گردش مالی این موقوفه را در افکار عمومی با سوال مواجه می ساخت.

از همین رو شاید چند ماه پس از حضور رئیسی به عنوان تولیت آستان قدس در دیداری با طیب نیا وزیر اقتصاد و دارایی گفت: «به دلیل ذهنیت های نادرست از ثروت آستان قدس رضوی در میان عوام و حتی خواص، توقعات و درخواست های بسیار از این نهاد وجود دارد که لازم است وضعیت مالی آن شفاف سازی و بیان شود.»

او چند روز بعد از این دیدار هم با حضور در برنامه «یک نگاه» صداوسیما بار دیگر بر اداره مالی شفاف آستان قدس تاکید کرد و حتی وعده داد: «شرایط باید به گونه ای باشد که تمامی واقفان و مردم عزیز ایران اسلامی و دلدادگان ساحت قدسی حضرت رضا در سراسر جهان اسلام در جریان روند امور در آستان قدس رضوی قرار گیرند و بنا داریم اطلاع رسانی را بیش از پیش افزایش دهیم.»

این شاید اولین حاشیه ای بود که گرچه قدمت داشت اما رئیسی شخصا پس از حضور در تولیت آستان به آن واکنش نشان داد.

گرچه غلامعلی جعفرزاده ایمن آبادی نماینده گیلان در مرداد سال گذشته از رایزنی اصولگرایان با رئیسی برای حضور در انتخابات ریاست جمهوری خبر داده بود اما این موضوع در رسانه ها چندان جدی پیگیری نشد. از همین روی پس از قرار گرفتن نام رئیسی در لیست جمنا بود که او مورد توجه قرار گرفت و البته این آغازی بود بر کنشگری انتخاباتی اش.

از دیگر سو اولین بار محمود صادقی نماینده مردم تهران در مجلس، روزهای پایانی اسفند در صفحه مجازی خود از توزیع آرد تبرکی امام رضا در میان محرومان خوزستان خبر داد. او در توییتر خود نوشت: «آغاز عملیات بزرگ مردمی توزیع صدها تن «آرد تبرکی» امام رضا (ع) در بین محرومین خوزستان؛ آرد از سیب زمینی مغذی تر است.»
 
رئیسی در پی ریاست جمهوری

توئیتی که به توزیع سیب زمینی توسط دولت محمود احمدی نژاد در آستانه انتخابات سال 88 اشاره می کرد و البته پس از صادقی مورد انتقاد قرار گرفت چرا که برخی معتقد بودند این حرکت انتخاباتی با هزینه بیت المال صورت می گیرد. گرچه پیش از این هم در پی رخداد سیل در تایباد (از توابع استان خراسان رضوی)، در بهمن سال گذشته با دستور مستقیم ابراهیم رئیسی، مقدار زیادی غذا با هلی کوپتر از حرم مطهر به تایباد انتقال یافت. پر رنگ شدن همه این اقدامات در آستانه انتخابات و بعد از جدی شدن حضور رئیسی بر شائبه انتخاباتی بودن عملکرد رئیس آستان قدس دامن زد. این اتفاقات و واکنش ها هم با سکوت آستان قدس روبرو بود.

کمپین رئیسی نیا

تعطیلات نوروز فرصت خوبی برای حامیان کاندیداهای انتخابات اردیبهشت 96 بود تا در فضای مجازی برای منتخبین محبوب شان فعالیت کنند. کمپین «رئیسی بیا» اما در میان تمام پویش های به راه افتاده، حرف و حدیث بیشتری داشت.

از آغازین روزهای سال جدید در توئیتر و اینستاگرام به عنوان پربازدیدترین شبکه های مجازی ایرانیان تصاویری از افرادی پخش شد که روی یک برگه نام این کمپین را نوشته بودند اما این تمام ماجرا نبود چرا که زنان در این حرکت انتخاباتی نقش ویژه و البته متفاوتی داشتند.

تصاویر زنانی که با کاغذ نوشت هایی در دست از سید ابراهیم رئیسی می خواستند به کارزار انتخابات قدم بگذارد بسیار متفاوت از زنان صداوسیما بود. در واقع پوشش آنان گرچه در سطح جامعه بسیار دیده می شد اما در چارچوب های موجود، این زنان منشوری های صداوسیما محسوب می شدند که حالا تصاویرشان در حمایت از سید تولیت آستان تمام فضای مجازی را پر کرده بود، راهی که شاید برای حامیان رئیسی پس از پیوستن او به توئیتر فیلتر شده در ششم اسفند هموار شد. 

رئیسی خود اولین چراغ را با نوشتن یک توئیت «بسم الله الرحمان الرحیم» روشن کرد و سپس این پویش فراگیر شد. رئیسی این بار هم شخصا وارد مجادلات نشد و در مقام پاسخگویی بر نیامد. پس از پایان تعطیلات، کانال قرارگاه سایبری عمار البته به نقل از منابع نزدیک به رئیسی مدعی شد که او از برخی اقدامات هوادارانش ناراحت است.

این منبع آگاه گفته بود «متاسفانه با نزدیک شدن به ایام انتخابات برخی از دوستداران ایشان با فعالیت هایی در فضای مجازی برای دعوت از ایشان جهت حضور در عرصه انتخابات ریاست جمهوری بعضا دست به اقداماتی زده که موجب سوءاستفاده عناصر معاند داخلی و خارجی قرار گرفته و فضا را برای سودجویان مهیا کرده تا مسیر بی اخلاقی را در پیش گرفته تا به اهداف شوم خود برسند. به عنوان مثال انتشار برخی تصاویر خاص که کمتر با شئونات اسلامی همراه است در کنار نام و لوگوی نام ایشان در رسانه ها، دست نوشته های تند علیه دیگر خدمتگزاران [امثال جلیلی و ...]، نقدهای غیرمنصفانه و ... اصلا مورد تایید ایشان نبوده و این اقدام موجب ناراحتی ایشان شده است.»

رئیسی خواست مصباحیون

«آیت الله مصباح به اعضای جبهه پایداری گفته اند برای انتخابات به سراغ ابراهیم رئیسی بروند.» حسینعلی حاجی دلیگانی عضو جبهه پایداری روز دهم فروردین خبر تماس تلفنی آیت الله مصباح یزدی با رئیسی برای دعوت از او برای حضور در انتخابات را تایید کرد. او در مورد تاکید مصباح یزدی بر حمایت از رئیسی به عنوان کاندیدای انتخابات ریاست جمهوری این گونه توضیح داد: «در جلسه ای که اعضای جبهه پایداری با آیت الله مصباح یزدی داشتند، ایشان توصیه فرمودند که برای انتخابات ریاست جمهوری به سراغ آقای رئیسی بروید و اگر شرایطی فراهم شد که به صحنه رقابت انتخاباتی ورود پیدا کرد از وی حمایت کنید.»
 
رئیسی در پی ریاست جمهوری





[ بیست و چهارم فروردین 96 ] [ 01:49 ب.ظ ] [ مجتبی كریم نژاد ]
وب سایت تاریخ ایرانی: محمدعلی شاه در سال ۱۲۸۹ هجری قمری در تبریز متولد شد و مادرش تاج‌الملوک، دختر میرزا تقی‌خان امیرکبیر و عزت‌الدوله بود. وی در کودکی تحت تعلیم و تربیت یک آموزگار روسی به نام شاپشال زبان و فرهنگ روسی را آموخت. آموزگار روسی وی باعث شد محمدعلی تمایل زیادی به روس‌ها و فرهنگ روسی داشته باشد، تا جایی که سال‌ها بعد در دوران پادشاهی، تصویری از وی با لباس قزاقی نیز به دست مردم افتاد که موجب رنجش مشروطه‌خواهان و مردم شد.
 
محمدعلی شاه تا پیش از پادشاهی با لقب محمدعلی میرزا، ولیعهد مظفرالدین شاه و فرمانروای آذربایجان بود. محمدعلی میرزا که خود نوه دختری امیرکبیر بود، با ملکه جهان دختر کامران ‌میرزا و نوه ناصرالدین شاه ازدواج کرد و حاصل این ازدواج چهار فرزند به نام‌های احمد میرزا، محمدحسن‌میرزا، سلطان ‌محمود میرزا و سلطان‌ مجید میرزا بودند.
 
محمدعلی شاه قاجار 
 
 در روز ۲۸ دی‌ ۱۲۸۵ شمسی، محمدعلی شاه قاجار متعاقب مرگ پدرش مظفرالدین شاه طی مراسمی رسماً تاجگذاری کرد و به عنوان ششمین شاه قاجار بر تخت سلطنت نشست. مراسمی که به دستور وی هیچ‌ یک از نمایندگان مجلس شورای ملی به آن دعوت نشده بودند. 

مورخان محمدعلی شاه را مردی خرافی توصیف کرده‌اند که انجام بسیاری از کار‌هایش را به جای اندیشیدن و رایزنی به فال، رمل و اسطرلاب می‌سپرد. مادرش بر او چیرگی و نفوذ داشت، با روحانیون مسلمان پیوندهای سختی داشت و همچون بیشتر شاهان قاجار باورمند به دین و اعتقادات اسلامی بود.

در اوایل صدارت عین‌الدوله در کادر هیات حاکمه توطئه‌ای برای عزل محمدعلی میرزا از ولیعهدی و انتخاب شعاع‌السلطنه برادر او، به ولیعهدی چیده شده بود، عین‌الدوله نیز از این توطئه پشتیبانی می‌کرد. محمدعلی میرزا همچنین به دلیل ترس از احتمال نزدیکی مشروطه‌خواهان به ظل‌السلطان و نصب وی به سلطنت از مشروطه‌خواهان حمایت می‌کرد. بر همین اساس وی در مخالفت با عین‌الدوله مستبد در تبریز زمزمه هم‌داستانی با آزادی‌خواهان را آغاز نمود و به اصرار او علما و روحانیون تبریز در تلگراف‌خانه اجتماع کرده و تلگراف‌هایی مبنی بر هواداری از علما و روحانیون مهاجر و ملیون به تهران مخابره کردند. در این زمان میرزا علی‌اصغرخان امین‌السلطان نیز به امید اشغال مجدد مقام صدارت، علیه عین‌الدوله دست به فعالیت زده بود و از مشروطه‌طلبان حمایت می‌کرد.

در زمان محمدعلی میرزا بود که میرزا آقاخان کرمانی و یارانش را به گناه کشتن ناصرالدین شاه قاجار از عثمانی به قاجار‌ها سپردند و محمدعلی میرزا نیز ایشان را سر برید و پوست کاه‌اندودشان را برای پدر تاجدارش به تهران فرستاد. محمدعلی شاه که ولیعهد مقتدری به حساب می‌آمد، هرچند تا پیش از پادشاهی با مشروطه‌خواهان همراه بود اما در پی مرگ پدرش و نشستن بر تخت پادشاهی از‌‌ همان روز اول بنا را بر مخالفت با مشروطه گذاشت و در اولین اقدام نمایندگان مجلس شورای ملی را به مراسم تاجگذاری دعوت نکرد.

وی با اینکه یک سال پس از رسیدن به قدرت در آبان ۱۲۸۶ ضمن حضور در مجلس شورای ملی سوگند وفاداری به مشروطه یاد کرد، اما کمتر از دو سال پس از تاجگذاری طی تلگرافی به تمامی ولایات و حکام با رد فعالیت مجلس اول تأکید کرد: «این مجلس خلاف مشروطیت است و از این پس مخالفین را سرکوب خواهد کرد.»
 
محمدعلی شاه قاجار 
 
به توپ بستن مجلس در ۲ تیر سال ۱۲۸۷ هجری شمسی و بازداشت و سرکوب رهبران و فعالان نهضت مشروطه به عمر کوتاه نظام مشروطیت ایران پایان داد و سرآغاز استبداد صغیر شد. با این حال بحران‌های متعدد سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بیش از ۱۳ ماه دوران حکومت محمدعلی شاه را آشفته و متزلزل کرد. روزی که کلنل لیاخوف در تهران مجلس را به توپ بست، آشوب به سرعت شهرهای مهم ایران را در برگرفت. در تبریز که مهم‌ترین شهر بعد از پایتخت بود، جنگ خیابانی مشروطه‌خواهان با نیروهای دولتی آغاز شد. تا ۱۰ ماه پس از تخریب مجلس ملی، مشروطه‌خواهان تبریز به جنگ نابرابر با نیروهای دولتی و گرسنگی در نتیجه کمبود آذوقه ادامه دادند.

مجاهدین توانستند پیروزی‌هایی به دست بیاورند اما با بسته شدن جاده‌ها و محاصره کامل شهر مردم گرفتار قحطی شدند، نه تنها وعده‌های مکرر محمدعلی شاه در احیای مشروطیت هیچ تاثیری بر رهبران ملی و مردم نداشت، بلکه همه چاره استقرار آزادی و قانون را در فتح تهران می‌دیدند. این چنین بود که مشروطه‌خواهان در دو جبهه به تدارک سپاه پرداختند تا همزمان به سوی تهران حرکت کنند. فرماندهی قشون اصفهان را صمصام‌السلطنه، خان بختیاری برعهده داشت تا اینکه برادرش سردار اسعد به او پیوست و در رشت، نهضت ملی به کمک سپهدار اعظم (محمدولی خان تنکابنی) و یپرم‌خان ارمنی آماده حضور در تهران شد.

در این دوران مملکت چه از نظر داخلی و چه خارجی اوضاع نابسامانی داشت. از یک‌سو دخالت‌های دولت‌های انگلستان و روسیه ادامه یافته و با قرارداد ۱۹۰۷میلادی به اوج خود رسیده بود و از سوی دیگر مشروطه‌خواهان تبریز، که از ابتدای استبداد صغیر به قیام بر ضد سلطنت سرکوبگر قاجار برخاسته بودند با ادامه مقاومت، سبب خیزش دیگر نیروهای انقلابی شدند. با مقاومت مردم تبریز در برابر حکومت محمدعلی شاه و نیروهای متجاوز روس و در ادامه قیام بر ضد نظام استبدادی، بختیاری‌ها به سرکردگی صمصام‌السلطنه در اصفهان سر به شورش برداشتند و شهر را تصرف کردند. سردار اسعد بختیاری که در اروپا بود با آغاز شورش‌ها از راه خلیج فارس به ایران بازگشت و با تجهیز قشون اصفهان به طرف تهران حرکت کرد و در قم مستقر شد.

دولت با نزدیک شدن قشون بختیاری به وحشت افتاد؛ این چنین بود که سعدالدوله رئیس‌الوزراء، دست به دامن سر جرج بارکلی، وزیر مختار انگلستان شد تا با کنسول روسیه به ملاقات سردار اسعد رفته و او را از ورود به تهران منع کنند. خان بختیاری با رد ضمانت دولت‌های خارجی در برقراری نظام مشروطه، عزم راسخش را در قیام علیه محمدعلی شاه و تصفیه عناصر استبدادی نشان داد. پیشنهادات دولت انگلستان و روسیه که تحت تاثیر مفاد قرارداد ۱۹۰۷ میلادی مبنی بر اشتراک سیاسی بیان شده بود با مقاومت سردار اسعد مواجه شد، بدین ترتیب پیشنهاد جای خود را به تهدید برای ورود نیرو از شمال ایران از طرف ارتش روسیه داد. در این هنگام نیرو‌های سپهدار اعظم به قزوین رسیدند و نمایندگان دو دولت برای جلب نظر فرمانده قوای شمال نزد او رفتند. جواب محمدولی‌خان تنکابنی همانند همرزمش، عزیمت قطعی به سمت تهران بود.
 
محمدعلی شاه قاجار

گیلان که همواره به عنوان مسیر ورود افکار تجددخواهانه و مترقی از اروپا شناخته می‌شد، پر بود از مجامع سری و مخفیانه‌ای که در محیط استبدادی آن دوران نیروهای آزادیخواه را پرورش می‌داد. ریاست مجاهدان مشروطه‌خواه با یپرم‌خان ارمنی، میرزا حسین‌خان کسمایی و سردار محیی بود. مشروطه‌خواهان رشت به رهبری این سه تن به «باغ مدیریه» رشت یورش بردند و حاکم مستبد و دست‌نشانده آن، آقا بالاخان سردار افخم را کشتند. اما نگهداری قوای ملی شمال و کنترل رشت از عهده آن‌ها خارج بود پس با درخواست از سپهدار اعظم برای فرماندهی نیرو‌ها، او را به عنوان پیش‌قراول سپاه مشروطه شمال در نظر گرفتند. هرچند محمدولی خان تنکابنی در محاصره تبریز در کنار عین‌الدوله حضور داشت اما با شدت گرفتن اوامر استبدادی محمدعلی شاه از قشون خارج شد؛ با این حال، پس از دریافت درخواست انقلابیون، با امتناع از ریاست نیروهای شمال، بی‌میلی خود را نسبت به مشروطه نشان داد. سرانجام انقلابیون توانستند به شیوه‌های مختلف او را همراه کنند. با حرکت قشون به سمت جنوب و با تدابیر نظامی یپرم‌خان، قزوین به تصرف مجاهدان مشروطه‌خواه درآمد.

قوای شمال در مسیر حرکت به تهران با نیروهای دولتی به فرماندهی کاپیتان «زاپولسکی» روبه‌رو شدند و درگیری‌ها به شکست و عقب‌نشینی آزادیخواهان انجامید. پیش از جنگ کوتاه قشون بختیاری با نیروهای قزاق، سردار اسعد به نیروهای سپهدار اعظم پیوست. نیروهای ملی با عملیاتی که نقشه آن توسط یپرم‌خان طراحی شده بود، از دروازه بهجت‌آباد وارد تهران شدند. سپهدار و سردار اسعد به مجلس ملی رفتند و نیروهای یپرم‌خان قزاق‌خانه را محاصره کردند. با نفوذ به تمامی نقاط شهر، فقط بخش مرکزی پایداری می‌کرد. نقاط قوت محمدعلی شاه، قصر قاجار و قزاق‌خانه بود و فرمانده کل و حاکم تهران لیاخوف روسی. تمام روز ۲۳ تیرماه در تهران، جنگ خیابانی و گلوله باران ادامه داشت. کلنل روس که مقاومت را بی‌فایده دید با دستور صریح سفارت روسیه، نامه‌ای به سپهدار اعظم نوشت و شرایطی برای تسلیم پیشنهاد کرد.
 
محمدعلی شاه قاجار

هنگامی که خبر محاصره تهران و نفوذ تا منطقه مرکزی شهر به محمدعلی شاه رسید، او و درباریان در کاخ سلطنت‌آباد پناه گرفته بودند. روس‌ها که شرایط را بحرانی می‌دانستند از دخالت در امور داخلی ایران دست کشیدند. شاه که همواره متکی به نیروی روس‌ها بود، چاره‌ای نداشت جز اینکه به سفارت روسیه پناهنده شود. پس به همراه ۵۰۰ تن از سران، درباریان و بستگان خود راهی زرگنده شد. بدین ترتیب در ۲۵ تیر ۱۲۸۸ انقلاب مشروطیت که به ظاهر از دست رفته بود، جان دوباره گرفت. ‌‌‌ همان شب در مراسمی که در تاریخ مشروطه ایران به نام «مجلس فوق‌العاده عالی» معروف است، محمدعلی شاه از سلطنت خلع شد.
 
طی اعلام‌نامه‌ای که بعد از این جلسه در شهر پخش شد، پسر دوازده ساله محمدعلی شاه به نام احمدمیرزا به عنوان شاه تازه تعیین شد و عضدالملک نیابت سلطنت را به عنوان بزرگ خاندان قاجار برعهده گرفت. در این جلسه، چون هیئت وزیران تشکیل نشده بود، هیئتی به جای آن مأمور رسیدگی به امور کشور گردید.

بعد از این ماجرا مذاکراتی طولانی میان سفارت‌های روس و انگلیس درباره شرایط خروج محمدعلی میرزا از ایران، استرداد جواهرات ملی، بازپرداخت دیون و رهن املاک شخصی او که احتمال داشت دولت روسیه مصادره‌شان کند، صورت گرفت و در موافقت‌نامه‌ای که به امضای نمایندگان دولت‌های مذکور و مشروطه‌خواهان رسید، برای شاه مخلوع ۸۰ هزار دلار مقرری سالانه تعیین شد. محمدعلی میرزا با خانواده و ملازمانش از سفارت روسیه برای عزیمت به بندر «ادسا» راهی ساحل دریای خزر شد و با کشتی خاک ایران را ترک کرد.
 
محمدعلی شاه قاجار

با برچیده شدن بساط حکومت محمدعلی شاه، مجلس عالی فوق‌العاده کابینه جدید را انتخاب کرد. سپهدار اعظم به ریاست وزرا و وزارت جنگ رسید و سردار اسعد بختیاری در وزارت کشور منصوب شد و یپرم‌خان ارمنی کار حفاظت تهران را برعهده گرفت و شهربانی کل را تصدی کرد. در پی این تحولات، با تلاش مشروطه‌خواهان، مهرماه سال ۱۲۸۸ هجری شمسی انتخابات مجلس در سراسر کشور برگزار شد و مجلس ملی رسماً گشایش یافت.

محمدعلی میرزا چندی پس از فتح تهران به فکر بازگشت به سلطنت افتاد، این چنین بود که با یاری روس‌ها سپاهی فراهم کرد و به سوی ایران تاخت اما جز شکست نصیبش نشد و این تلاش ناکام باعث شد مقرری ماهیانه وی نیز قطع شود. وی بعد‌ها به بندر ساوونا در ایتالیا تبعید شد و به سال ۱۳۴۴ هجری قمری در همین شهر درگذشت. پیکر وی پس از انتقال به کربلا در این شهر به خاک سپرده شد. 



[ هفدهم فروردین 96 ] [ 06:46 ب.ظ ] [ مجتبی كریم نژاد ]
.: Weblog Themes By Weblog Skin :.

تعداد کل صفحات : 11 ::      1   2   3   4   5   6   7   ...  

درباره وبلاگ

به نام خدا
با عرض سلام و ارادت به عموم مسلمانان .
ورود شما را به این وبلاگ خوش آمد
عرض می کنیم.به حول و قوه الهی
با راه اندازی وبلاگ كانون فرهنگی
مسجد حاج رضا شهانق
واقع در منطقه شهانق شهرستان خوی
با هدف احیای دین محمدی و اشاعه فرهنگ گهربار اسلام ناب محمدی با یاری گرفتن از تمامی عاشقان ولایت گام هایی هرچند اندك به نوبه خود وبه قدر توان بتوانیم رسالت فرهنگی خود را كه همانا شناخت و تبلیغ دین اسلام ناب محمدی است برداریم . از شما عزیزان می خواهیم با پیشنهادات سازنده و تكمیلی یاری گر ماباشید به امید اینكه خداوند مهربان هادی و گشانیده راهمان باشد .
ان شا الله
آخرین مطالب
لیست آخرین مطالب
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب

استخاره آنلاین با قرآن کریم

src="http://pichak.net/blogcod/clock/code.php?n=74&urlweb=pichak.net">

فال حافظ